analysemidden-oosten

Het isolationisme van Trump en de buitenlandpolitiek van de VS: offers zijn voor anderen

President Trump spreekt de Amerikaanse troepen toe tijdens een verrassingsbezoek voor Thanksgiving aan de vliegbasis Bagram in Afghanistan, november vorig jaar. Beeld Olivier Douliery / AFP

Met de Amerikaanse liquidatie van de op een na belangrijkste leider van Iran zou volgens minister Pompeo ‘een aanstaande aanval’ zijn voor­komen. Maar wellicht vonden de VS het ook tijd een vuist te maken.

Het grote misverstand over het isolationisme van de Amerikaanse president ­Donald Trump is dat hij de VS zou willen terugtrekken uit de wereld en niet meer militair zou willen ingrijpen. Dat heeft hij nooit beweerd. Het isolationisme van Donald Trump is veel prozaïscher: hij grijpt nog steeds graag in, alleen mag het niet te veel kosten: niet te veel geld en vooral niet te veel levens. Dat is de kern van America First. Offers zijn voor anderen.

Dus dat Trump donderdag de liquidatie goedkeurde van Qassem Soleimani, de op een na belangrijkste man van Iran, die als leider van de Al Quds-brigades verantwoordelijk was voor het buitenlandse expansiebeleid van Iran, past daar best in – als je de mogelijke langetermijnconsequenties voor het gemak even negeert. Geen Amerikaan is nog ­gesneuveld en als je gelooft dat Soleimani nieuwe aanvallen op Amerikanen aan het plannen was, zoals de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo beweerde, dan is een simpele kosten-batenanalyse snel gemaakt.

Soleimani werd donderdagnacht met een door een Amerikaanse drone afgevuurde raket gedood nadat hij in de Iraakse hoofdstad Bagdad was geland. Hij zat met zo’n zeven andere inzittenden in een auto die volledig uitbrandde.

Culminatie

Het was de culminatie van een reeks acties en reacties die vorige week was ­begonnen met een raketaanval van de aan Iran gelieerde militie Kaitab Hezbollah op een Iraakse basis bij de stad Kirkuk. Daarbij kwam een Amerikaanse defensiehuurling om. De V­S vergolden dat met bombardementen op commandoposten en ­wapenopslag­plaatsen van de groepering, waarbij 25 doden vielen.

Maar het was ook de culminatie van een langer lopend conflict. Soleimani was al sinds 1998 het hoofd van de buitenlandse operaties van Iran en steunde bijvoorbeeld na de Amerikaanse invasie van Irak het sjiitische verzet, dat honderden Amerikanen en bondgenoten doodde. Ook assisteerde hij andere buitenlandse groeperingen, van Hamas en Hezbollah tot de Houthi’s in Jemen, bij hun strijd tegen Amerikaanse bond­genoten in de regio. Overigens hielp hij ook de Amerikanen in hun strijd tegen Islamitische Staat. De laatste maanden was hij de man achter de raketten op ­Saoedi-Arabië, de man achter de plakbommen op olietankers in de Perzische Golf, de man achter het neerhalen van een Amerikaanse drone. Toen, juni vorig jaar, hield Trump een vergeldingsaanval op het laatste moment tegen – hij zei dat hij de 150 doden die volgens een generaal zouden zijn gevallen, niet proportioneel vond.

Nu was het dat kennelijk wel waard. In diverse interviews vrijdag vertelde Pompeo enerzijds dat met de liquidatie ‘een aanstaande aanval’ zou zijn voorkomen die ‘honderden Amerikaanse levens’ op het spel zou hebben gezet. Pompeo wilde daar verder weinig over zeggen, behalve dat het dreigingsbeeld op inlichtingen gebaseerd was en dat die aanval in de hele regio had kunnen plaatsvinden. Anderzijds zei Pompeo dat hij ‘de afschrikking wilde herstellen’ – wat er eerder op duidt dat de Amerikanen het tijd vonden een vuist te maken.

Vechten om te winnen

Dat past precies bij Trumps buitenlandbeleid, zoals hij dat uiteenzette in zijn campagnespeech in april 2016. ‘Amerika moet weer gerespecteerd worden’, zei hij. ‘Ik zal niet aarzelen militaire macht te gebruiken al er geen alternatief is. Maar als Amerika vecht, moet het vechten om te winnen.’

Winst is daarbij niet gedefinieerd als het bezetten en opbouwen van een land. ‘We stoppen met nation-building’, zei hij in 2016. ‘Dat heeft duizenden Amerikaanse levens en biljarden dollars gekost.’ Sindsdien is duidelijk wat hij wel bedoelde: meer breken, minder bouwen. Zo vielen de afgelopen jaren meer bommen dan ooit op Afghanistan (bijna achtduizend in 2018, nog geen duizend in 2015), met als hoogtepunt de Moeder Aller Bommen in 2017. Daarbij probeert Trump de Amerikaanse troepen niet per se terug te trekken – er zijn er nu meer in het Midden-Oosten dan bij zijn aantreden – maar vooral uit dreigende gevechtszones te ­halen, zoals in Noord-­Syrië, toen de Turken daar binnentrokken.

Trumps ‘America First’ is wapengekletter en vlagvertoon zonder de bodybags. ‘De president ondernam beslissende ­defensieve actie’, bleef Pompeo vrijdag herhalen. ‘De president’, omdat duidelijk moest zijn dat hij aan het roer stond. ‘Beslissend’, omdat dat zo besluitvaardig klinkt. ‘Defensief’, omdat een aanval daarmee juridisch wat beter te verdedigen is. Op het regeringsgezinde Fox News werd de liquidatie donderdagnacht juichend ontvangen, als een ‘grote aanval’ van ‘een geoliede machine’. Trump zelf verwoordde het patriottistische doel van de aanval door aanvankelijk slechts een Amerikaanse vlag te twitteren.

Benghazi

Ook viel veelvuldig het woord ‘Benghazi’, om een contrast te schetsen met de aanval op de Amerikaanse ambassade in Libië in 2012. Daarbij vielen vier Amerikaanse doden, waarvan de Republikeinen graag Hillary Clinton, destijds minister van Buitenlandse Zaken, de schuld geven. Daarmee riepen de Republikeinen de verdenking op dat ze de aanval electoraal willen gebruiken. Dat Trump die mogelijkheid ook ziet bleek al in 2012, toen hij Obama ervan beschuldigde dat die een aanval op Iran voorbereidde om zijn populariteit te vergroten.

Toch is niet zeker of die truc nog zo werkt: Trump is deels gekozen omdat hij expliciet de argwaan uitsprak jegens de Amerikaanse invasie in Irak in 2003. Die argwaan kan zich nu tegen hem richten. De Republikeinse senator Rand Paul, normaal een steunpilaar van Trump, vergeleek de liquidatie van Soleimani al met die van Saddam Hussein. ‘De vraag is of zijn dood tot meer stabiliteit in het Midden-Oosten gaat leiden of minder.’

Het eerste gevolg lijkt in elk geval minder stabiliteit. Iraanse leiders zwoeren vrijdag wraak en het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken raadde alle Amerikanen in Irak aan te vertrekken. Vrijdagmiddag kondigde het Pentagon aan drieduizend extra troepen naar het land te sturen. De vraag is of Trump dit allemaal in zijn kosten-batenanalyse heeft meegenomen.

Drone-aanval op Iraanse generaal zet schijnwerper op al decennia slepend conflict tussen Iran en VS
De dodelijke Amerikaanse drone-aanval op een Iraanse generaal in Bagdad heeft vrijdagochtend nog eens de schijnwerper gezet op een al decennia aanslepend conflict tussen Washington en Teheran.

Iraakse premier ziet doden Iraanse generaal als een oorlogsverklaring

Hoe gaat Irak reageren op de dood van generaal Soleimani? Terwijl Iran wraak belooft, roept in Irak, waar de Iraanse generaal is gedood, de stokebrand Muqtada al-Sadr zijn troepen al op om Amerikaanse doelen in het land aan te vallen

De hoogste generaal van een land ombrengen? ‘Er zijn andere manieren om een signaal af te geven’
De wereld houdt de adem in na de Amerikaanse droneaanval waarbij de Iraanse militaire commandant Soleimani om het leven kwam. Gevreesd wordt voor een escalatie van het conflict in het Midden-Oosten. De Volkskrant peilde de stemming in Den Haag en onder militaire experts. 

VS doden hoge Iraanse generaal, vrees voor escalatie conflict
Pas over een tijd zullen we weten wie zijn hand het meest overspeelde, maar zeker is dat door de Amerikaanse aanval waarbij een van de kopstukken van het Iraanse leger omkwam, er een situatie is ontstaan waarvan de gevolgen niet te overzien zijn.

Israël op scherp na aanval VS in Bagdad, Netanyahu vraagt ministers geen commentaar te geven
Israëlische troepen aan de grens met Libanon en Syrië zijn in verhoogde staat van paraatheid gebracht na de Amerikaanse aanslag op de Iraanse militaire commandant Soleimani.

Amerikaanse regering vereffent rekening met Iraanse ‘spookgeneraal’ die de wereld hielp IS te verslaan
Generaal Qassem Soleimani, die vrijdag werd gedood bij een Amerikaanse drone-aanval in Irak, was de grote strateeg achter de Iraanse militaire aanwezigheid in het Midden-Oosten. Het was mede dankzij hem dat Islamitische Staat werd verslagen.

Gelekte documenten bewijzen: Irak is in feite een satellietstaat van Iran

Zevenhonderd gelekte pagina’s met geheime communicatie tussen Iraanse spionnen in Irak bevestigen lang gefluisterde maar nooit eerder bewezen vermoedens: Iraanse agenten zijn geïnfiltreerd in alle gelederen van de Iraakse politieke, militaire en religieuze machthebbers.  

N.B.: Dit is een update van een verhaal dat in de vroege ochtend van vrijdag 3 januari al verscheen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden