Het is weer tijd voor een vertaalwedstrijd

Niets volgt zo'n onvoorspelbare, veranderlijke weg als taal - denk bijvoorbeeld aan de kersverse Bijbel in straattaal. Het is weer tijd voor een vertaalwedstrijd.

© THINKSTOCK

Vertalen vergt creativiteit. Kent u het woord hevel? Menig vertaler brak er zijn hoofd over. Het Hebreeuwse woord betekent letterlijk 'damp', maar helaas, zo letterlijk bedoelde de schrijver het niet toen hij de tekst rond 300 voor Christus schreef. 'Alles is ijdelheid', zo staat de tekst het best bekend: het gevleugelde begin van het boek Prediker in de Bijbel. Hevel werd ijdelheid. Maar bedoelde de schrijver dat? En is ijdelheid nog hetzelfde als toendertijd, uit het Hebreeuws vertaald in de 17de eeuw? Sindsdien hebben anderen ervan gemaakt: 'volkomen zinloos is het leven' (1996), 'alles is leegte' (2007), en 'alles is even vluchtig' (2010). We begrijpen het heus wel, zo'n beetje, in al z'n overdrachtelijkheid. De anonieme Prediker, misschien koning Salomon, vat zijn gelatenheid ten opzichte van het leven samen: het zwoegen van de mens, zijn vreugde en tranen, het is alles najagen van wind. De zon komt op en gaat weer onder. Alles is...tja, hevel dus.

Niets volgt zo'n onvoorspelbare, veranderlijke weg als taal. De Bijbel en zijn vertalingen laten dat bij uitstek zien - vorige week bijvoorbeeld verscheen het Evangelie van Mattheüs voor het eerst in straattaal, De Torrie van Mattie, geschreven door Daniël de Wolf. Mattheus werd Mattie, u weet toch, 'vriend' of 'gabber'. Waarin Maria's man Jowie een rustige boy is die geen buzz wil en haters praatjes hebben over Maria en koning Herodes helemaal parra wordt.

Uitdagen

Tijd om u, lezer, weer uit te dagen, dachten wij. Voor het tweede jaar legt het Prins Bernhard Cultuurfonds in samenwerking met de Volkskrant u vijf teksten voor ter vertaling, gelijk met de bekendmaking van de winnaar van de Martinus Nijhoff Prijs voor professionele vertalers, die door het Prins Bernhard Cultuurfonds wordt uitgereikt aan Frans Denissen.

Met, inderdaad, een nieuwkomer dit jaar: straattaal. De taal die in grote steden wordt gesproken tussen jongeren: een snel veranderend creatief mengsel van sms-taal, stadsdialecten en invloeden van alle mogelijke immigrantentalen (van veramsterdamst Jiddisch tot Berbers, Indonesisch en Surinaams). Naast gedichten en liedjes in Italiaans, Engels, Duits en Spaans vindt u in deze wedstrijd ook een klassieker van dichter Willem Kloos, in onberispelijk vroeg 20ste-eeuws Nederlands, met het verzoek dat naar de straat te halen. 'Ik ween om liefde die niet is ontloken / En om mijn harte dat niet werd verstaan' . Gaat u los, zouden we zeggen. De winnaars - voor elke taal één - wacht een boekenpakket ter waarde van 150 euro en twee toegangskaarten voor de vertaalmiddag op 25 februari in het Muziekgebouw aan 't IJ in Amsterdam, met workshops en de prijsuitreiking van de Nijhoff Prijs.


Lieve lezer, let op rijm en metrum en wees inventief. Leg ons uit waarom een brutta giornata vraagt om shampoo, una cascata di latte. Wat Brecht nou bedoelde met Trink nicht dein Wein auf einen Zug en wat dat dan met Pflaumen im Herbste te maken heeft. En zorg dat we straks, net zo krachtig als Pink Floyd, in onze eigen taal Wish You Were Here kunnen zingen, en net zo overtuigend als Mecano Hijo de la Luna. Want o ja, dat is ook een criterium: de liedjes moeten in de vertaling zingbaar zijn.

Lezer, aan u. Mazzel!

Alle informatie en fragmenten op vk.nl/nederlandvertaalt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden