Het is weer een ouderwetse chaos onder Schröder

HARD OP WEG naar nummer 1 in de Duitse hitparade: de 'belastingsong'. Op de melodie van de Spaanse zomerhit The Ketchup Song zingt de stem van bondskanselier Gerhard Schröder: Ik verhoog jullie belastingen/ gekozen is gekozen/ jullie kunnen me nu niet meer ontslaan/ dat is het vette van de democratie....

Philippe Remarque

In de bijbehorende clip figureert een Spitting Image-achtige pop van Schröder die zijn haar verft en een dikke sigaar rookt. Hij klopt de mensen geld uit de zak en berooft ziekenhuispatiënten van hun infuus.

De Duitsers houden van dit soort lol. De vorige hit met de kanselier, Hol' mir mal 'ne Flasche Bier, kwam op de tweede plaats van de hitparade. Maar de populariteit van de 'belastingsong' is ook te danken aan de kritische inhoud.

Schröder-imitator Elmar Brandt heeft met zijn nieuwste product de ontevreden stemming in het land getroffen. Zeven weken na de verkiezingen voelen de Duitsers zich bedrogen. Schröder had belastingverhogingen uitgesloten. Maar zodra hij zijn krappe overwinning binnen had, bracht de regering de echte economische cijfers naar buiten: een miljardentekort op de begroting, maar ook bij de pensioenen en in de gezondheidszorg. Een prominente Groene die uit de politiek is gegaan onthulde deze week dat tijdens de verkiezingscampagne was afgesproken de werkelijke omvang van de economische crisis te verbergen.

Nu de kiezers geen zand meer in de ogen gestrooid hoeft te worden, kondigt de regering de ene na de andere maatregel aan, want de gaten moeten gestopt: belastingen en premies gaan omhoog, tal van belastingvrijstellingen worden geschrapt, op de gezondheidszorg wordt flink bezuinigd. De getroffen groepen klagen steen en been. De eerste demonstratie van medisch personeel aan de Brandenburger Tor in Berlijn is al achter de rug.

Als Duitslands machtige lobby's luidruchtig protesteren, hoeft dat geen slecht teken te zijn. Een regering die eindelijk de moed opbrengt de Duitse verzorgingsstaat te hervormen en zich niet laat weerhouden door deelbelangen, zal veel publieke verontwaardiging over zich heen krijgen.

Maar het probleem van de regering-Schröder is, dat zij helemaal niet bezig is met een structurele hervorming. Het zijn noodmaatregelen waartegen wordt geprotesteerd, uitsluitend bedoeld om de gaten te stoppen. Die zijn ontstaan door het uitblijven van een echte liberalisering in Schröders eerste kabinetsperiode.

De kanselier is nu toch gedwongen offers te verlangen van de Duitsers. Maar hij snijdt niet voor de goede zaak. Tegenover de pijn van nu kan hij niet het uitzicht op een slankere staat en een slagvaardiger economie stellen. Want voor ingrijpende hervormingen zit Schröder te veel vast aan zijn linkse achterban en de vakbonden. Die verdedigen het onbetaalbaar geworden sociale stelsel tot de laatste man.

Een goed voorbeeld is de hervorming van de arbeidsbemiddeling naar het plan van de commissie-Hartz, volgens Schröder de grote hoop voor Duitsland. Hij beloofde het '1 op 1' uit te voeren. Maar de vakbonden en de SPD-fractie hebben het alweer voor elkaar gekregen dat uitzendkrachten vanaf de eerste dag net zoveel loon moeten krijgen als de vaste werknemers. Zo blijven de werklozen onaantrekkelijk voor werkgevers.

Voor de gezondheidszorg en het pensioenstelsel, die beide dringend op de schop moeten, heeft Schröder maar weer een commissie benoemd. Die komt misschien met goede voorstellen. Tenslotte staat zij onder leiding van de kritische econoom Bert Rürup. Maar zal Schröder de moed opbrengen echte keuzes te maken, ook als die pijn doen en de vakbonden tegen zijn?

Veel van de harde, maar vaak ondoordachte maatregelen die de regering heeft aangekondigd, worden onder druk van lobbyisten alweer half teruggenomen. Ook in de regeringsfracties klinkt protest. De chaos is kortom al net zo groot als bij het begin van Schröders vorige kabinet. Koren op de molen van de critici die al jaren beweren dat de 'mediakanselier' geen intern kompas heeft en evenmin het regeringshandwerk beheerst.

De opiniepeilingen geven aan dat de Duitsers er spijt van hebben Schröder te hebben herkozen. Maar ze kunnen moeilijk volhouden dat deze zwaktes van de kanselier onbekend waren. De kiezers hebben de voorkeur gegeven aan zijn grotere charme, zijn plotselinge pacifisme inzake Irak en ook aan zijn vakbondsretoriek tegen de rijken.

Het ging kennelijk nog niet slecht genoeg met Duitsland om de meerderheid van de kiezers te overtuigen van de noodzaak tot echte, pijnlijke hervormingen. Over vier jaar krijgen ze weer een kans. Zoals dezer dagen voortdurend uit de radio schalt: dat is het vette van de democratie.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden