'Het is te vroeg voor een rol in het IOC'

Esther Vergeer is gestopt met rolstoeltennis. 'Ik heb er alles aan gedaan om het beste uit mezelf te halen.' De emancipatie van de gehandicapte sporter is volgens haar nog niet voltooid. 'Ik wil echt iets achterlaten.'

Ze schoot vol bij de gedachte dat het afscheid onherroepelijk was, zegt Esther Vergeer nadat ze het tennistoernooi voor de rolstoelers in sportpaleis in Ahoy heeft geopend. Het is een worsteling geweest voor de 31-jarige icoon van de gehandicaptensport. Mooier dan vier keer goud op de Paralympics zou het niet worden, besefte Vergeer.


Dus kon ook haar in Rotterdam gepresenteerde autobiografie Kracht en Kwetsbaarheid niet anders eindigen dan met de woorden: Ik stop. Vergeer: 'Ik merkte dat mijn afscheid veel impact had, het hakte er in. Ik brak toen ik de naam van mijn vriend Marijn voorlas. Ik herleefde het moment waarop ik thuis naar de Australian Open keek en vrede had met mijn afwezigheid. Toen wist ik dat het voorbij was.'


Vergeer zegt verrast te zijn door alle reacties. Ze was trending topic op Twitter. 'Ik stop en dat is meteen het grootste nieuws ooit in de paralympische sport. Mijn prestaties hebben niet zoveel aandacht gekregen. De gehandicapte sporters zijn professioneler geworden. Toch opereren ze veelal in de marge. We zullen ook nooit dezelfde aandacht krijgen als Federer of Usain Bolt.'


Elke vergelijking is toch ook onzinnig?

'De media hebben me vanwege mijn dominantie op één lijn gezet met Federer. Ik zal die vergelijking nooit maken en niet alleen omdat hij mijn held is. Tennis voor validen is een andere sport, de enige overeenkomst is dat ook ik een racket en een gele bal gebruik. Ik heb me wel gespiegeld aan de druk waaronder Federer jarenlang heeft gepresteerd.


'Hij was een voorbeeld, maar ik wil absoluut niet dat Federer in Rotterdam in een rolstoel stapt om mijn sport te promoten. Leuke stunt, maar het slaat nergens op. Ik heb 23 jaar in die rol gezeten. Roger zou niet eens weten hoe hij vooruit moet komen. En zet mij tegenover Federer op de baan en ik ga er met twee keer 6-0 vanaf.'


Het zegt toch alles over de beperkte status van het rolstoeltennis dat je tien jaar lang ongeslagen kon blijven? Jij was veel groter dan je sport.

'Het is een feit dat er veel minder gehandicapte tennissers zijn dan valide. Het is een klein wereldje, zeker bij de vrouwen. Natuurlijk is het raar dat ik tien jaar lang niet heb verloren, dat zou niet moeten kunnen. Ik kon er niets aan doen. Ik heb er alles aan gedaan om het beste uit mezelf te halen, maar rolstoeltennis is een sport in ontwikkeling.'


Het was je tragiek dat je ook nog eens 93 keer met 6-0, 6-0 won. Dat was toch de slechtst denkbare reclame? Het beeld was: er doen er acht mee en Esther wint.

'Ik ken meerdere sporten waarin de winnaar vaak bij voorbaat vaststaat. Ik heb ook een positieve bijdrage aan mijn sport geleverd door zoveel te winnen, maar ik geef toe: er was geen concurrentie en dat past niet bij topsport. Er is geen natuurlijke aanwas van talent in rolstoeltennis.


'We zijn daarom mede afhankelijk van oorlogsslachtoffers, die gaan sporten. Vrouwen strijden meestal niet aan het front. Ook de ontwikkeling in de medische wereld remt de groei van de gehandicaptensport. Over enkele jaren kunnen ze ook een dwarslaesie repareren.'


Het is cynisch om te constateren dat een bermbom een zegen is voor de gehandicaptensport.

Vergeer, lachend: 'De rolstoeltennissers maken ook wel eens de grap dat we een paar mensen moeten aanrijden om de sport groter te maken. Er wordt zelfs een discussie gevoerd of we het rolstoeltennis niet open moeten stellen voor validen. Zo maak je er een aparte tak van sport van. Ik zie het niet gebeuren, dan wordt het weer een oneerlijke vergelijking.'


Is het je kracht geweest dat je een dubbele emancipatie hebt bewerkstelligd, die van het gehandicapte kind én van de paralympische sporter?

'Ik denk het wel. Bij sport hoort het incasseren van tegenslagen. Ik moest boven mijn handicap uit zien te stijgen. Door het rolstoeltennis heb ik mezelf leren kennen. Ik heb de boodschap moeten uitdragen dat mijn benen het niet meer doen, maar de rest van mijn lichaam nog wel. Ik hoefde me niet minder te voelen dan de valide mens. Verschuil je niet met een handicap. Het leven houdt niet op in een rolstoel.


'In groep acht maakte ik me nog grote zorgen om mijn eerste schuifelfeestje op school. Ik dacht: hoe ga ik dit doen? De jongens vinden me niet leuk en ik kan niet schuifelen. In de puberteit kwam dat onbestemde gevoel weer terug. Vroeg ik me af wie verkering wilde met een gehandicapt meisje. Ik heb die handicap een plek gegeven.'


In je autobiografie beschrijf je openhartig hoe onzeker je was over je lichaam. En dat je partner zich moest realiseren dat jij als gehandicapte niet zomaar kon variëren in de seks.

'Het is soms confronterend en pijnlijk. Elk mens wil uniek zijn. Ik wilde tegelijkertijd zo normaal mogelijk zijn, maar dat is niet zo. Dan moet je dus ook de seks bespreekbaar maken. Ik zei: ik moet het hiermee doen. Of zoals ik schrijf: ik zal dus niet vanuit een kroonluchter in bed springen.


'Ik verlang wel eens naar een normaal lichaam, dan baal ik van die benen. Je kunt er dramatisch over doen, die beperkingen kunnen je zwaarmoedig stemmen. Mijn vriend en ik konden die barrière met humor wegnemen, maar het blijft moeilijk.'


Je kreeg er ook meteen een dochter bij.

'Dat was zeker confronterend. Ik ben haar moeder niet, maar ik draag wel mede de verantwoordelijkheid voor de dochter van Marijn. Het paste niet in mijn leven, ik zat nog midden in mijn tenniscarrière. Ik was op mezelf gericht.'


Volgens Johan Cruijff ben je ook een bron van inspiratie voor de valide mens.

'Ik moet nog steeds vooroordelen wegnemen. Het komt nog geregeld voor dat je mensen ziet denken: oh, ze zit in een rolstoel, dan zal er ook in het koppie wel iets mis zijn. Het is pure onwetendheid. Zodra ze met me praten, merken ze het tegendeel.'


Als jouw rolstoel in het vliegtuig werd gesmeten, zei jij altijd: voorzichtig, dat zijn wel mijn benen.

'De valide mens realiseert zich niet hoe afhankelijk je als gehandicapte soms bent. De emancipatie is nog niet voltooid. De samenleving is nog niet volledig ingericht op totale participatie van de gehandicapten. Neem alleen de onhandigheid van een pinautomaat of stoepjes en trappen bij gebouwen.


'Er worden ongewild veel blokkades opgeworpen. De integratie is nu voor een deel afgedwongen. 5 procent van de nieuwe werknemers bij bedrijven moet een handicap hebben, al vind ik dat cijfer aan de hoge kant. Het hangt ook van je eigen instelling af of je slaagt.'


Tegelijkertijd vind je dat de KNLTB en NOC*NSF meer kunnen doen voor de rolstoelers.

'De gehandicaptensport is nu volledig geïntegreerd bij de valide sportbonden, het is een enorme stap voorwaarts. Toch is er nog een wereld te winnen. Het is bij de bonden niet vanzelfsprekend dat de Paralympics prioriteit krijgen.


'Wat mij stoorde was dat de rolstoeltennissers de meeste medailles wonnen, maar dat er nu pas een fulltime bondscoach is.


'Ik kon in de voorbereiding te weinig gebruik maken van mijn privécoach Sven Groeneveld. Voor het materiaal gold hetzelfde. NOC*NSF investeerde 1,2 miljoen euro in de fiets van sprinter Theo Bos. Ik had een fractie nodig voor de ontwikkeling van mijn rolstoel, maar dat geld was er niet voor de gehandicaptensport.'


Is de emancipatie van de gehandicapte atleet voltooid als jij wordt benoemd in het IOC?

'Een paralympiër in het IOC zou meer zijn dan een symbolische stap. Toch is het voor mij te vroeg om een dergelijke rol te ambiëren. Pieter van den Hoogenband lijkt me de meest geschikte kandidaat om eventueel Willem-Alexander op te volgen in het IOC. Maar als vrouw en gehandicapte sporter heb ik genoeg om voor te strijden. Ik wil echt iets achterlaten.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden