Het is soms best goed toeven in de vuige Nordstadt

In wijken als de Nordstadt in Dortmund kun je niet langer fatsoenlijk over straat, zeggen conservatieve politici in de aanloop naar lokale verkiezingen. 'Ja', zeggen bewoners, 'er zijn problemen, maar er zijn hier ook toffe mensen die elkaar helpen.'

Een bewoner schudt de laatste druppels uit zijn bierflesje op een balkon in de wijk Nordstadt in Dortmund.Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Voor een 'no-go-area' is het best druk op de Nordmarkt in Dortmund. Schooljongetjes trekken voorbij in een goedkoop parfum van energiedrankjes. Een groep Roma-moeders, met een onoverzichtelijke hoeveelheid kinderen, verhuist verderop luidkeels van de bankjes in de middagzon naar de bankjes in de schaduw. Onder de bloeiende kastanjebomen.

'Moet je zien, wat een stelletje barracuda's, rómmel dat ze maken!' Heinz Langkeit (75) veegt met het zwartgele nylon van zijn Borussia Dortmund-jack over het tafelblad. De bijbehorende broek fladdert om zijn trommelstokbenen. 'Ze poepen en pissen hier ook.'

Is de Nordstadt van Dortmund een no-go-area? Ja, zegt de conservatieve CDU. Langkeit heeft het op televisie gehoord. Zijn vrouw heeft thuis altijd de televisie aan. Zijn vrouw is blind en sinds ze dertien jaar geleden ziek werd, is ze nauwelijks buiten geweest. Ja, zo gaat dat. Zelf gaat hij 'regelmatig' een biertje drinken hier in het parkje, met zijn vrienden.

Kletspraat vindt Heinz het, van die no-go-area's , verkiezingspraat. Hij gaat zondag op de socialistische SPD stemmen, daar aan de overkant in het gebouw van de basisschool. Zoals altijd. Hij stemt op 'onze Lands-Mutti'. Heinz Langkeit bedoelt Hannelore Kraft, de vrouw die de afgelopen zeven jaar minister-president was van NRW - geen inwoner die voluit Noordrijn-Westfalen zal zeggen.

Het O'nosso-café in Nordstadt.Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Multicultureel

Met 16 miljoen inwoners is NRW de dichtstbevolkte en meest multiculturele deelstaat van Duitsland. Na de beruchte nieuwjaarsnacht in Keulen en de onthullingen over het grote netwerk dat de kerstmarktterrorist Anis Amri hier had, zal niemand zijn ontgaan dat het gebied kampt met grootstedelijke problematiek.

In die tijd begon ook CDU-lijsttrekker Armin Laschet over no-go-area's te spreken. Eerst over het stadsdeel Duisburg Marxloh, toen over Düsseldorf Oberblick, ook wel de 'Salafistenbuurt' genoemd. Het Dortmundse noorden staat niet bekend als broeinest van de radicale islam, wel als het revier van Libanese clans, die dealen en vrouwenhandel bedrijven. Van de 60 duizend inwoners van het stadsdeel zijn er ruim 41 duizend migrant.

De CDU lijkt succesvol met zijn campagne op de veiligheid: de partij van bondskanselier Angela Merkel staat voor het eerst voor op de SPD. En dat wil wat zeggen, in het hartland van de sociaaldemocraten, het Ruhrgebied. Als partijleider Martin Schulz hier zondag zijn derde nederlaag op rij lijdt, is dat een slecht voorteken voor de landelijke verkiezingen in september.

De Nordstadt heeft een drugsprobleem, zegt een jonge inwoonster. Ze wil niet met haar naam in de krant, omdat ze voor haar werk met de gemeente te maken heeft. Vanuit het Nordpark kun je de dealers zien zitten op de stoepranden van de Mallinckrodtstrasse. Ze somt even op waarom de roodgroene regering hier wat haar betreft de afgelopen vijf jaar nog meer heeft gefaald. 'We hebben ook een veiligheidsprobleem, een vuilnisprobleem en een armoedeprobleem.' Toch is ook zij verbolgen over de benaming no-go area en over de negatieve media-aandacht die dat in Duitsland genereert. 'Er is hier ook echt veel moois, er zijn hier toffe mensen die elkaar helpen.'

De Nordstadt bezit inderdaad charme, tenminste op een warme, uitbundig bloeiende lentedag. Het is de vuige schoonheid van een Kokotte, een edelhoer, zoals Ernst Ludwig Kirchner ze een eeuw geleden schilderde.

Een Roma-jongetje in een park in de wijk Nordstadt.Beeld Daniel Rosenthal / de Volkskrant

Silva (38) is de barvrouw van het Portugese café O'nosso, 'Ons.' Aan de bar zit haar ex, 'met wie ik nog heel goed op kan schieten.' Mike is een Afro-Amerikaanse Irak-veteraan.

'Hier in de Nordstadt zie je dat de hele mensheid zich vermengt, dat vind ik mooi om te zien. Mijn dochters, die zijn dus Amerikaans-Libanees.' De 11-jarige Leilia die met haar hoofd op de bar ligt geleund, moe van een dag in de eerste klas van het gymnasium, kijkt op. Dit gaat over haar.

Silva heet eigenlijk Salwa, in het Arabisch. Ze kwam in 1986 naar Duitsland, als vluchteling uit de Libanese burgeroorlog. Ze noemt zich Silva, omdat de Libanezen van de criminele clans moeilijk gingen doen: ze is christelijk en heeft een grote tatoeage op haar arm. 'Ik wilde duidelijk maken dat ik niet bij hen hoorde.'

De criminelen zijn wel actief in de Münsterstrasse, waar de familie Noll een fietsenwinkel heeft die tot ver buiten de grenzen van de Nordstadt bekend is. Al sinds 1923. Ralf Noll (65), ziet door de ramen van zijn zaak de onaangename omgangsvormen van de 'Zuidlanders', een woord voor immigranten dat veel wordt gebruikt in AfD-kringen. Ze vechten, ze maken lawaai. Hij zou ze het liefst het land uitzetten.

Soms worden zijn klanten bestolen. Vorige week nog zag hij hoe een van die jongens op klaarlichte dag in een auto probeerde in te breken. Maar aan de andere kant ziet hij, als christen, ook hoe weinig perspectief die jongens hebben.

Dat is het punt met de Nordstadt, dat je er met verschillende blikken naar kunt kijken. Je kunt er naar de gebruikte naalden op de grond kijken, maar ook naar negen nieuwe peuterspeelzalen voor kansarme kinderen die de gemeente er heeft geopend. Naar het louche café Malibu, of naar het door twee jonge vrouwen geopende café Grüner Salon, waar klanten zelf een tegoedbon voor een dakloze kunnen schrijven.

De 75-jarige Langkeit ziet af en toe weemoedig de Nordstadt van vroeger voor zich, toen er hier in het park nog kermis was. Daar kuste hij zijn eerste meisje, toen het doek van de rupsbaan dicht ging. Als hij het vuilnis van nu ziet, neemt hij nog maar een slok. Ja, iedereen in de Nordstadt ziet de problemen, maar niemand ziet een no-go-area.

Ruhrgebied kampt met veel wijken vol sociale ellende

No-go-area's of geen no-go-area's, feit is dat het Ruhrgebied kampt met een bovengemiddeld aantal straten, wijken en stadsdelen waar armoede en andere sociale ellende zich ophopen. Het zijn wijken waar het gemiddelde opleidingsniveau laag is en de criminaliteit hoog, waar mensen alleen wonen als het moet, en wegtrekken zodra hun financiële situatie dat mogelijk maakt. De Nordstadt in Dortmund is een van de vele. De belangrijkste ontstaansoorzaak van deze wijken is de hoge werkloosheid in Noordrijn-Westfalen. In de loop van de jaren negentig sloten de mijnen, gevolgd door een groot deel van de fabrieken. Ook de regionale overheid verloor een groot deel van haar inkomsten en moest zich diep in de schulden steken in Berlijn om de kosten van de hoge werkloosheid en stijgende armoede te kunnen dragen.

Dat betekende ook dat er weinig of geen geld was voor onderhoud aan steden, onderwijs, veiligheid - de zaken die nu hoog op de politieke agenda staan. NRW heeft zijn sociale infrastructuur een tijd lang noodgedwongen verwaarloosd. Sommigen schuiven de schuld in de schoenen van de SPD. De partij regeerde van 1970 tot 2002 onafgebroken maar verzuimde te anticiperen op dat einde van de klassieke industrie. De economische innovatie, richting hightech en ict, komt pas de laatste jaren op gang.

Daarbij komt dat Noordrijn-Westfalen van oudsher, sinds de industrialisering van het gebied, de eerste aanlegplaats is voor migranten in Duitsland. Na de EU-uitbreiding van 2004, trokken er honderdduizenden Oost-Europeanen naar het gebied, velen onopgeleid en met weinig tot geen perspectief op de arbeidsmarkt. Zij kwamen terecht in wijken waar de werkloosheid toch al hoog was, zoals de Nordtstad.

In de Nordstadt is de werkloosheid nog steeds 24 procent. In Gelsenkrichen, de armste stad van NRW, wonen 40 procent van de kinderen in huishouden waar de ouders leven van een Hartz IV-uitkering, de - lage - Duitse bijstandsuitkering.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden