Het is Prudentia, personificatie van prudentie, de moeder van alle deugden

Je gaat het pas zien als je het doorhebt.* Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: Prudentia.

Beeld Tate Gallery London

Vorige week retweette de Britse journalist Anita Singh een filmpje waarin een gewone, sullige tiener in een park iets staat te vertellen. Ondertussen scheert vanaf de camera een frisbee, slingert een leeftijdgenoot via een boomtak rakelings over zijn hoofd en rent van links ineens een jongen langs om de nietsvermoedende man rechts te tackelen. Al die tijd blijft de jongen - hangende schouders, alsof hij zich als een zandzak in het gras heeft geplant - zijn quasi-verveelde mening over de film Princess Diaries 2 geven. Het is heel geestig, vooral omdat het zich steeds herhaalt, maar de tweeter had er een boodschap bij: 'Sadiq Khan amidst the Labour chaos'.

Het gaat al een poosje niet helemáál soepel met de politiek in Groot-Brittannië, tussen de partijen onderling noch intern. Om stemmen te winnen liet een redelijk wanhopige premier Cameron niet na om burgemeesterskandidaat Khan herhaaldelijk te beschuldigen 'een platform te delen met ISIS-aanhangers', maar goed, we weten, Khan is inmiddels burgemeester, en het lijkt erop dat hij het type is dat zijn timing kent als het gaat om reageren op wat er gezegd wordt - of niet.

Beeld x

Omzichtigheid en wijsheid

Ik moest even goed kijken wie het was, die hier in het medaillon staat afgebeeld. Net rond deze tijd in de 16de eeuw beginnen kunstenaars portretten-in-portretten te schilderen, dus ik dacht dat het wel de moeder of zus van de afgebeelde vrouw zou zijn. Maar blote borst en spiegel in de hand: nee. Het is Prudentia, personificatie van prudentie, de moeder van alle deugden en een van de vier kardinale deugden die al in de oudheid werden geroemd. Prudentia is een actieve deugd. Er zit omzichtigheid en wijsheid in besloten, maar heeft ook met timing te maken, met inschatting van situaties en oordeelsvermogen.

Daarom dacht ik aan dat filmpje en de kalmte van Khan in het klassenbepaalde discours in Groot-Brittannië. En aan onze talkshows die met vakantie zijn en hoe er nu even niet zo veel geroepen wordt op televisie. En aan president Obama, die in een speech voor afgestudeerden van Rutgers University in New Jersey zei: 'In politics and in life, ignorance is not a virtue. It's not cool to not know what you are talking about. It's not keeping it real or telling it like it is.'

Onwankelbaar oordeelsvermogen

Als dingen uit elkaar getrokken worden van lelijkheid, en de ene harde opmerking een tegenhanger vindt in een nog hardere en lompere tegenopmerking, wordt schoonheid en nuance een soort toevluchtsoord. Wat mij betreft letterlijk: de schoonheid van zo'n geschilderde rok vol parels van vijf eeuwen geleden, een dik zwartfluwelen lint, de cameo en de ruches langs haar zachte pols. Maar ook de schoonheid van iemand met het onwankelbare oordeelsvermogen van Prudentia. Dé deugd waarmee een vrouw zich op een portret wilde associëren.

Zonder prudentie kan moed verworden tot onbezonnenheid, genade tot zwakte, matiging tot fanatisme of voorzichtigheid tot lafheid. Prudentia kijkt in een spiegel omdat ze steeds de essentie zoekt en bij elke situatie inschat of het niet alleen juist is, maar ook handig, tactvol, zinvol. Of, zoals mijn moeder me vroeger soms zei: je mag het zeggen, maar is het ook nodig?

*Johan Cruijff

Hans Eworth (Ewouts). Portret van een onbekende vrouw. 1565-68, olieverf op paneel, 99,8 x 61,9 cm. Tate Britain, Londen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden