INTERVIEWMINISTER VAN ENGELSHOVEN (CULTUUR)

‘Het is onvermijdelijk dat deze crisis bij alle culturele instellingen pijn zal doen’

Beeld ANP

Het kabinet neemt ongekende maatregelen om de economie overeind te houden, ook de culturele sector. ‘Ik denk dat niemand op dit moment overziet hoe groot de schade zal zijn.’

Gek genoeg heeft minister Ingrid van Engelshoven van Cultuur sinds het begin van de coronacrisis meer vrije tijd in het weekend. Normaal gesproken, vertelt ze tijdens een telefonisch interview, zit dat altijd vol met evenementen die ze als minister bezoekt. Maar die zijn allemaal afgelast. ‘Los van veel werk dat ik thuis doe, is het vrij rustig. Ik heb vanmorgen heerlijk even een frisse neus gehaald.’

Op 4 maart debatteerde ze met de Tweede Kamer over een betere betaling in de culturele sector, iets wat ze per 2021 verplicht wil invoeren. De D66-bewindsvrouw wilde echter niet toezeggen dat ze de kosten hiervan, 20 miljoen euro, ook gaat betalen. Nog geen twee weken later trok het kabinet miljarden uit om de werkgelegenheid en de economie overeind te houden, een steunpakket dat ook een groot deel van de cultuursector enige verlichting moet bieden.

‘Het is een bizarre tijd, waarin we besluiten nemen waarvan je nooit had gedacht dat je ze ooit zou nemen. En wie had gedacht dat de hele sector op slot zou gaan? Soms denk ik: ik wilde dat de zorgen van 4 maart nu nog steeds mijn zorgen waren.’

Van Engelshoven maakte afgelopen vrijdag enkele extra noodmaatregelen bekend voor de cultuursector, die vermoedelijk hard wordt getroffen – zo’n 60 procent bestaat uit zzp’ers. ‘Ik denk dat niemand op dit moment overziet hoe groot de schade zal zijn. Het kabinet heeft een ongekend steunpakket opgesteld om de eerste nood te lenigen. Maar ik realiseer me goed dat we er nog niet zijn. Ik kijk of we ook nog een fonds kunnen maken voor de culturele instellingen die tussen wal en schip dreigen te vallen.’

Enkele belangenorganisaties hadden daartoe al opgeroepen. Waarom is het steunfonds er nog niet?

‘Omdat ik het nog niet rond heb. Je moet middelen vrijmaken. Dat betekent dat je ook moet kijken naar wat gaan we dan aan andere dingen niet doen. En je moet ook bepalen voor wie dat fonds is. Ik kan als minister niet willekeurig geld gaan uitdelen.

‘Ik wil wel waarschuwen. Ik zag op de sociale media dat er enthousiast werd gereageerd op de 50 miljard euro die in Duitsland zou zijn vrijgemaakt voor de culturele sector. Dat moet Nederland ook doen, zo klonk het. Maar die 50 miljard is voor het hele Duitse midden- en kleinbedrijf. Een brancheorganisatie in Nederland hoorde ik een bedrag van 500 miljoen noemen. Dan denk ik: jongens, dat is net zoveel als de hele basisinfrastructuur (alle instellingen en fondsen die subsidie krijgen van het Rijk, red.). Men moet het wel in realistische proporties zien. Het is onvermijdelijk dat deze crisis bij alle instellingen pijn zal doen.’

Krijgt u van de minister van Financiën extra geld voor het steunfonds?

‘Ik ga nu niet zeggen waar het geld allemaal precies vandaan komt. Maar het ligt niet in mijn ministerie ergens op een plank.’

In België is bepaald dat tickets voor afgelaste evenementen tijdelijk niet terugbetaald hoeven te worden, zodat organisatoren geen enorm inkomensverlies lijden. Waarom gebeurt dat in Nederland niet?

‘In België kon men dat per decreet doen, dus vrij snel. In Nederland moet je daarvoor de wet wijzigen en dat kost veel tijd. Wat wij wel snel kunnen doen, en dat hebben wij waarschijnlijk komende week rond, is met de branche de afspraak maken dat je als alternatief voor terugbetaling een voucher geeft. Maar je kunt de consument niet dwingen die te accepteren.’

Het Rijksmuseum in Amsterdam.Beeld Getty

U heeft de betaling van huren bij de rijksmusea drie maanden opgeschort. Dat scheelt het Rijksmuseum in Amsterdam bijvoorbeeld bijna een miljoen euro per maand.

‘Het grootste probleem bij instellingen is dat veel kosten doorlopen, maar dat het geld van de kaartjes niet meer binnenkomt. Het ironische is dat de crisis extra hard neerkomt bij de instellingen die het altijd lukte om veel eigen inkomsten te genereren. Door de betaling van de huur op te schorten, kun je helpen de liquiditeit te verbeteren. Die huurkosten zijn vaak hoog. Ik heb met gemeenten en provincies afgesproken dat ze kijken of ze hetzelfde kunnen doen. Ik kan hen dit niet verplichten, maar ze hebben er oog voor. Veel podia zitten in gemeentelijke panden.’

Maar die huren moeten straks nog wel worden betaald.

‘We zijn nu vooral bezig met wat we op de korte termijn moeten doen om te voorkomen dat er instellingen aan onderdoor gaan. Hoe het op de langere termijn uitpakt, daar zijn we nog niet aan toe. Daar gaan we zeker ook naar kijken.’

Er is geopperd om de Geefwet te verruimen, die een aftrekpost biedt bij schenkingen aan culturele instellingen.

‘Het kabinet heeft al besloten dat de betaling van allerlei belastingen kan worden uitgesteld. Maar ik ben bereid alle mogelijkheden te overwegen die op de langere termijn lucht kunnen geven, inclusief een hogere aftrekpost in de Geefwet. Wat iedere liefhebber van cultuur nu al kan doen: word vriend van je favoriete instelling. Alle beetjes helpen.’

Wat zijn uw ervaringen de afgelopen weken?

‘Ik ben dankbaar voor hoe constructief er wordt meegedacht om deze crisis het hoofd te bieden. Het is natuurlijk voor de sector heel zwaar wat er aankomt. Tegelijkertijd zie ik ook fantastische initiatieven om cultuur naar het publiek te blijven brengen. Kunst biedt veel mensen ook troost.

‘Ik mocht vorige week in een tv-programma Decamerone aftrappen, de dagelijkse voorleesserie van ITA (Internationaal Theater Amsterdam). Die is sindsdien mijn dagsluiting geworden. Het is prachtig voor het naar bed gaan naar een mooi verhaal te mogen luisteren, zeker na de hectiek die er nu bijna elke dag is. Ik zeg ook tegen mensen: blijf boeken lezen, blijf muziek luisteren, zoek de initiatieven op van de sector om hun prachtige producties ook nu in de huiskamer te brengen.’

Extra noodmaatregelen

Vrijdag maakte minister Van Engelshoven van Cultuur enkele extra noodmaatregelen voor de cultuursector bekend. De rijksmusea mogen drie maanden de betaling van hun huur uitstellen als hun gebouw eigendom is van de overheid. Ook kunnen de subsidies van het Rijk voor het derde kwartaal nu al worden overgemaakt. Alle subsidies, ook die van provincies en gemeenten, blijven doorlopen. Instellingen worden niet gekort als zij dit jaar hun afgesproken prestaties niet halen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden