NIEUWSDroogte

Het is nu pompen of verdrogen in Nederland: waterschappen nemen noodmaatregelen

Waterschappen hebben de afgelopen twee weken noodmaatregelen moeten nemen om de aanhoudende droogte het hoofd te bieden. De waterschappen zetten noodpompen in en hebben voor veel regio’s inmiddels een sproeiverbod ingevoerd.

Waterpompsysteem over de dijk bij Almere om het achterliggende land van IJsselmeerwater te voorzien.Beeld Foto Raymond Rutting / de Volkskrant

Dat blijkt uit een enquête van de Volkskrant onder de 21 waterschappen. In totaal elf waterschappen hebben nu een sproeiverbod voor hun gehele gebied of delen ervan. In zes waterschappen zijn noodpompen ingezet om water uit bijvoorbeeld het IJsselmeer of uit rivieren naar de dorstige akkers te pompen.

Scheidslijn

In het steeds drogere zomerse klimaat tekent de scheidslijn tussen hoog- en laag-Nederland zich scherp af. Vooral in Zuid- en Oost-Nederland worden waterschappen in toenemende mate gedwongen te schipperen tussen natuur, landbouw en soms scheepvaart. Ook een fikse onweers- en regenbui, waarbij het water vaak snel wegstroomt, kan de droogte niet verdrijven.

De noodmaatregelen waren onvermijdelijk maar er zit een structureel probleem achter, zegt Klaasjan Raat, hydroloog bij wateronderzoeksinstituut KWR. ‘We hebben Nederland decennia lang ontwaterd. Belangrijk voor de voedselvoorziening, maar we zijn daarin wellicht doorgeschoten. Nu moeten we een paar stappen terug gaan doen, geen makkelijke keuzes. Het is ook een politiek vraagstuk.’    

De waterschappen werken hard om zich aan te passen aan het nieuwe klimaat. Werd men in 2018 overvallen door de extreem droge zomer, dit jaar zijn vrijwel overal in het voorjaar al de waterpeilen zo hoog mogelijk opgezet om een waterbuffer aan te leggen voor de zomer. Een meevaller in deze droge zomer is de iets hogere stand van de Maas en Rijn.

Beregeningsinstallaties

Toch moeten de waterschappen in grote delen van het land alle zeilen bijzetten om de landbouw van voldoende water te blijven voorzien. ‘In de afgelopen paar droge jaren is door agrariërs binnen ons gebied behoorlijk geïnvesteerd in beregeningsinstallaties. Dat levert een forse extra watervraag op’, zegt een woordvoerder van waterschap Hunze en Aa, Drenthe. ‘We hebben op dit moment voor 100 duizend euro aan noodpompen ingezet om aan die vraag te voldoen.’

In zuidelijke provincies is dit niet mogelijk. ‘Wij zouden wel willen, maar we hebben helemaal geen water om rond te pompen’, zegt een woordvoerder van waterschap De Dommel in zuidelijk Brabant.

Waterschappen werken ook aan structurele oplossingen. Zo bouwen de waterschappen in midden-Nederland aan hun kanalenstelsel vanuit de Rijn, om te voorkomen dat binnendringend zeewater de lokale watergangen verzilt.

Noodmaatregelen in verschillende delen van het landBeeld De Volkskrant

Structurele oplossingen

Voor dergelijke oplossingen is echter veel meer tijd nodig, zegt Mirjam Hack van Wageningen Environmental Research. ‘Waterschappen weten ook wel dat we naar structurele oplossingen toe moeten. Maar het watersysteem is ingebed in onze hele landinrichting, dat verander je niet zomaar.’ Voor de korte termijn worden vrijwel overal de stuwen zo hoog mogelijk opgetrokken en zijn extra maatregelen genomen om het schaarse water zo lang mogelijk vast te houden. Boeren en natuurorganisaties plaatsen metalen rijplaten in de sloten en beken op hun land, en blokkeren hun afvoeren met rubberen skippyballen.

Waterschappen in hoger gelegen regio’s verbieden veelal het onttrekken van oppervlaktewater voor besproeiing van gewassen. Op de flanken van de Utrechtse Heuvelrug is voor het eerst in 25 jaar een dergelijk verbod ingesteld. Extra maatregelen omtrent de onttrekking van grondwater zijn vooralsnog nauwelijks van kracht, al klinkt de roep daarom steeds luider.

Hoge zandgronden

Het zwaarst getroffen zijn de hoge zandgronden. Op de Veluwe is inmiddels 15 procent van alle beken drooggevallen, wat blijvende schade aan die ecosystemen kan veroorzaken. De vissen zijn verplaatst naar beken waarin nog wel water staat. Ook waterschap Aa en Maas, gelegen in oostelijk Brabant, werkt samen met lokale vissersclubs om de vissen uit droogvallende beken te redden en pompt daarnaast extra grondwater op om de meest kwetsbare beken te voeden.

Ook de Achterhoek staat kurkdroog. ‘Het grootste probleem is dat wij geen eigen wateraanvoer in ons gebied hebben,’ zegt Peter Schrijver, bestuurslid van waterschap Rijn en IJssel. ‘Om dit soort zomers te overleven, zullen wij ’s winters het water zo hoog mogelijk laten staan. Dat vergroot het risico van wateroverlast, maar we moeten wel.’

MEER OVER DROOGTE IN NEDERLAND

‘In de strijd tegen de droogte voelde ik nattigheid’
Jean-Pierre Geelen: ‘Het gevecht tegen de droogte is ook een belangenstrijd. De belangen zijn groot, net als de schade. Economie staat weer pal tegenover natuur en landschappelijke waarden.’

Arnhem heeft nieuw wapen tegen droogte: een atoombunker
In Arnhem wordt een oude atoombunker gebruikt als wateropslag voor het kostbare regenwater. Dit is onderdeel van het recente ‘klimaatadaptatieplan’, waarmee de gemeente zich voorbereidt op het aankomende klimaat van hittegolven, heviger buien en langere droogtes.

Vitens-directeur: ‘We moeten regenwater langer vasthouden’
Afgelopen zaterdag waarschuwde Vitens voor overbelasting van het waternet in Oost-Nederland: als consumenten niet snel zouden stoppen met zwembadjes vullen, komt de levering in gevaar. Directievoorzitter Jelle Hannema zoekt structurele oplossingen voor het waterprobleem. ‘Water vasthouden is het devies.’ 

Dossier: De ‘sluipmoordenaar’ die droogte heet
Natuurbranden, mislukte oogsten, kapotte dijken en bedreigde diersoorten. Nederland wordt geteisterd door droogte. De Volkskrant onderzoekt in dit dossier wat de gevolgen zijn, hoe het zover heeft kunnen komen – en hoe de droogte valt op te lossen.

Hoe droog is het bij u in de buurt?
Bekijk dagelijks de droogtekaart van Nederland, en ontdek waar het landschap verdort, en waar niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden