Interview Barbara Hogenboom

Het is nog te vroeg voor een jubelstemming in Venezuela

Oppositieleider Guaidó heeft zich tot interim-president uitgeroepen. Maar Maduro wijkt (nog) niet. Barbara Hogenboom, directeur CEDLA (Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns Amerika), ziet hoop voor een uitweg uit de crisis.

Barbara Hogenboom: ‘Dat nu zo veel mensen op straat echt het risico nemen om met gevaar voor eigen leven uiting te geven aan een diepe onvrede is tekenend. Het is echt de hoogste tijd dat de politiek gaat veranderen.’ Beeld r/v

Zijn de huidige protesten anders dan de voorgaande?

‘Bij de protesten in bijvoorbeeld 2017 gingen vooral jongeren de straat op. Dat nu ook anderen het risico nemen om te gaan protesteren is een teken dat er hoop is op een uitweg uit de crisis. Oppositieleider Juan Guaidó is eigenlijk een politieke nieuwkomer die niet vanuit de gevestigde orde komt, en lid van een sociaal-democratische middenpartij. Daardoor is hij in staat om in een toch altijd al economisch en sociaal verdeeld land van verschillende groepen burgers steun te krijgen en hen te mobiliseren.

‘Het is opvallend dat de oppositie dit nu voor elkaar krijgt na een eigenlijk schandalige verdeeldheid in een land dat al zo lang behoefte heeft aan stevige oppositie. Ook interessant is hoe de oppositie, echt in de persoon van Guaidó, niet alleen protest, maar ook cabildos abiertos (volksraadplegingen) inzet. Het zijn een soort georganiseerde discussies die zijn vastgelegd in de Grondwet die onder Chávez is opgenomen. Het is heel slim van Guaidó om burgers op die manier te betrekken bij problemen en oplossingen.’

Had Guaidó niet beter op de reactie van het leger kunnen wachten?

‘Het leger is vreselijk verdeeld. Een officiële verklaring geeft maar een beperkt beeld van alle meningen en groepen binnen het leger.

‘Met het oog op de steun en acties op straat denk ik niet dat hij te vroeg was. Zijn timing had natuurlijk ook te maken met 23 januari, een historische datum die het einde van de vorige dictatoriale periode 61 jaar geleden markeert. Dat soort symboliek is altijd erg belangrijk in politiek, zeker ook in de Venezolaanse politiek.’

Zullen de Venezolanen die het land hebben verlaten, terugkeren als er een nieuwe regering komt?

‘Dat zal niet onmiddellijk gebeuren. Sommige mensen, zoals dat altijd gaat met migratiegolven, zullen eerst een tijd afwachten hoe het verder gaat. Er heerst nu een soort optimisme, maar je weet niet hoe hard het leger nog gaat optreden. Ook spelen grote internationale belangen spelen mee, het kan een nóg grotere chaos worden. En zelfs als de oppositie erin slaagt om nieuwe verkiezingen uit te roepen en Guaidó wordt verkozen als president, kost het gezien de diepte van de crisis misschien nog jaren om vooruitgang te boeken.

‘Als je kijkt naar de steun uit een hoop buurlanden en de VS, kan je wel verwachten dat er bij een omwenteling van het regime de boel weer gaat draaien qua kredieten, handelssancties en -embargos en buitenlandse investeringen.

‘Grote geldverstrekkers van Venezuela, zoals China en Rusland, spreken wel hun steun uit voor de huidige regering. Tegelijkertijd hebben deze landen, met veel investeringen en leningen in Venezuela, ook last van die eindeloze crisis die niet opgelost lijkt te worden door het regime van Nicolás Maduro.’

Gaat het een politieke nieuwkomer wél lukken om het land uit die diepe crisis te trekken?

‘Het draait maar deels om de capaciteiten van een president en daaromheen moet je dan ook een goed team bij elkaar zetten. Maar Guaidó krijgt wel te maken met een structurele uitdaging van Venezuela: het bouwen aan stevige, transparante instituties die zorgen dat de rijkdom vanuit de oliesector goed wordt ingezet, niet wordt verspild en niet zorgt voor corruptie. Dat was het grote probleem onder Maduro en is ook niet gelukt onder Hugo Chávez, ondanks allemaal best goede bedoelingen. Een 35-jarig iemand met beperkte politiek bestuurlijke ervaring is waarschijnlijk niet dé persoon om dat voor elkaar te krijgen.

‘Aan de andere kant moet je na de regimewisseling met wie dan ook ervan uitgaan dat je meerdere presidenten nodig hebt om een stabieler systeem op te bouwen in plaats van veel te lang dezelfde. En een midden-kandidaat, die verschillende groepen aanspreekt die door enorme ongelijkheid op grote afstand van elkaar staan, is dan wat je nodig hebt. Zo kom je misschien eindelijk tot een coalitie en een maatschappelijk compromis. Eerdere kandidaten werden te veel geassocieerd met echt rechts of de elite, daar kunnen mensen van de onderklasse zich niet in herkennen. Ook onder Chávez ging het al mis, toen de hogere middenklasse werd uitgesloten.’

Betekent de opkomst van Guaidó een nieuw begin?

‘Dat nu zo veel mensen op straat echt het risico nemen om met gevaar voor eigen leven uiting te geven aan een diepe onvrede is tekenend. Het is echt de hoogste tijd dat de politiek gaat veranderen. Als je ziet wat er zowel in de straten als in de officiële politiek aan het verschuiven is, verwacht ik niet dat Maduro dit nog lange tijd gaat weten te rekken.

‘Tegelijkertijd is het niet zo dat Maduro álle steun kwijt is. Niet iedereen wil af van het huidige regime. En als je kijkt naar de geschiedenis van Venezuela, de diepe crisis en de maatschappelijke verdeeldheid, weet je dat ook als er een goed iemand nu politieke sturing gaat geven, het risico op spanningen blijft. Daarom moeten we wel een beetje oppassen met een jubelstemming.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden