'Het is niet zozeer de vraag welke uitwerking de afzonderlijke stoffen hebben, maar wat ze in combinatie doen' Giftige cocktail wellicht oorzaak geheimzinnig Golfsyndroom

Vic Silvester besloot al in een vroeg stadium de wapens op te nemen tegen de Amerikaanse regering, zelfs voor de Golfoorlog begon....

The Guardian

WASHINGTON

'De jongens waren bezorgd. Ze hadden in de rij moeten staan en kregen een hele reeks injecties. Hun training in het omgaan met chemische en biologische wapens werd nog eens overgedaan, want het was bekend dat Saddam Hussein dit soort spullen tegen Iraniërs en Koerden had gebruikt.

'Het zat ze ook niet lekker omdat ze wisten wat er met een hoop Vietnam-veteranen was gebeurd door toedoen van het ontbladeringsmiddel Agent Orange. Ook mij beviel het niet. Een aantal van mijn vrienden uit Vietnam stierf aan dat spul. Ik ben direct begonnen met een vereniging van Desert Shield-veteranen. Die vereniging bestaat nog.'

'Wij vechten nu een oorlog voor het leven van deze veteranen', zegt Vic Silvester. 'Wij pakken dit aan als een oorlog en openen steeds nieuwe fronten. En we gaan winnen ook.'

Silvester is de drijvende kracht achter een nationale campagne die de Amerikaanse regering en het ministerie van Defensie de schrik op het lijf jaagt. Hij heeft een schadeclaim van een miljard dollar ingediend tegen een consortium van chemische bedrijven en beheert een centraal register van 2300 dossiers van slachtoffers van het Golfoorlogsyndroom.

Eén van deze slachtoffers zit naast hem: zijn zoon James. Hij lijdt aan gekmakende hoofdpijnen, geheugenverlies, zware vermoeidheid en mysterieuze bulten op zijn onderbuik, waarvoor de artsen geen verklaring hebben.

'Wij weten niet waaraan we zijn blootgesteld - dat is het probleem', aldus James. 'De Scud-raketten kwamen over, het chemische alarm ging af, en de officieren zeiden dat het vals was. Wij bivakkeerden naast de brandende olieputten en in de rook. We dronken water uit een waterfabriek dat naar ruwe olie smaakte. Ik weet niet wat ik eraan heb overgehouden, maar het ziet er niet goed uit.'

Zijn vader: 'Toen die oliebronnen in Koeweit in de hens gingen, vlogen ook de kleine huisjes in brand die naast elke boortoren staan. In die huisjes worden de chemicaliën worden bewaard die bij oliewinning worden gebruikt. Hier in Odessa, Texas, zijn we met dat spul vertrouwd. Een bedrijf dat zulke chemische middelen fabriceert had laatst een brand en de halve stad werd geëvacueerd. Maar niemand evacueerde welke militair dan ook uit de woestijn - het was oorlog.'

Ook het scala aan symptomen en aandoeningen bij de families van veteranen is verbijsterend en abnormaal. Een eenheid van de Nationale Garde in Jackson, Mississippi, telde bij dertien van de vijftien baby's van veteranen geboorteafwijkingen.

Verontwaardigde reacties in de lokale media en een boos plaatselijk congreslid zetten het ministerie van Veteranenzaken ertoe aan een onderzoek naar baby's van veteranen in de hele staat te doen. Van de 251 'Golf-baby's' had 67 procent zware aandoeningen of geboorteafwijkingen zoals ademhalingsproblemen, vergroeide vingers, ontbrekende oren en ogen, en bloedinfecties.

Net als James Silvester weet Penny Larrisey niet wat er met haar aan de hand is. Ze heeft steeds last van ontstekingen in haar vagina en het sperma van haar man geeft een branderig gevoel. Sinds kort heeft zij, net als haar 52-jarige echtgenoot, witte vlekken op haar huid. Hij kreeg ze tijdens zijn verblijf van vier maanden in het gebied rond de Golf, waar hij werkte als vliegtuigmonteur.

Hij was gestationeerd in Oman, ver weg van de Scud-raketten, en kon onmogelijk zijn blootgesteld aan Iraakse chemicaliën. Wat er ook met Bob Larissey aan de hand is, de oorzaak is van Amerikaanse makelij. Misschien zijn het de insecticiden waarmee het kamp elke vier dagen werd bespoten, en waardoor er groen water uit hun douches kwam. Het kunnen de 'alternatieve malariapillen' zijn geweest die hij moest slikken. Of misschien waren het de pillen èn de insecticiden die samen een giftige cocktail vormden met zijn uniform, dat met andere insecticiden was behandeld.

Geconfronteerd met een vijand die al vaker chemische en biologische wapens had ingezet, deed het Pentagon natuurlijk alles om het leger daartegen te beschermen.

Sergeant Carol Picou, een militaire verpleegster, heeft bijgehouden wat ze zoal te slikken kreeg in de tijd dat ze in het Golfgebied was gestationeerd. Hieronder waren middelen als pentavalent botulinum toxoïde, tegen botulisme, en antimiltvuur vaccins. Als bescherming tegen zenuwgas werd het nog amper geteste pyridostigmine bromide voorgeschreven. Het Amerikaanse bureau voor geneesmiddelen (FDA) houdt normaal gesproken scherp toezicht op het gebruik van dit middel, maar het Pentagon kreeg speciale toestemming om het naar eigen inzicht voor te schrijven.

'Snel nadat ik dat genomen had verloor ik de controle over mijn ogen, wangen en neus', vertelt Picou. 'Ik werd geplaagd door chronische niesbuien, een loopneus en samentrekkingen van mijn schouderspieren.' Picou is uit dienst ontslagen en krijgt een uitkering op basis van 70 procent arbeidsongeschiktheid.

Ze lijdt aan neurologische beschadiging van de linker helft van haar hersenen, hoofdpijn, geheugenverlies en incontinentie. Ze heeft geen idee of haar problemen zijn veroorzaakt door de medicijnen die zij heeft gekregen, of door de ligging van het ziekenhuis buiten Basra waar zij werkte. Het lag op drie kilometer van het slagveld waar dieren, mensen, de wrakken van Iraakse tanks en vrachtwagens nog nasmeulden na de aanval door Amerikaanse tanks en artillerie.

Door de brandende Koeweitse olievelden, de injecties, de pillen, de experimentele medicijnen tegen de mogelijke Iraakse chemische wapens en de speciale uniformen leefden de gealliëerde militairen voortdurend in een soort chemische tent, als de balletjes in een hele foute soep.

De Amerikaanse regering onderzoekt momenteel de theorie dat toen de geallieerden hun troepen tegen de Iraakse chemische en biologische dreiging probeerden te beschermen zij een chemische cocktail hebben gebrouwen die hen blootstelde aan een nieuw soort oorlog, een milieu-variant op het fenomeen 'friendly fire'.

Tot het begin van deze eeuw verloren legers meer manschappen aan ziekten en epidemieën dan door confrontaties met de vijand. Met de komst van anti-biotica, goed georganiseerde medische hulp en de invoering van militaire hygiëne kwam daar verandering in. Maar het moderne slagveld zou, zelfs als er geen chemische en biologische wapens worden gebruikt, weleens een moderne versie van de Donkere Middeleeuwen kunnen geven.

Tijdens de Koude Oorlog was een van de gruwelijkste nachtmerries van NAVO-planners niet zozeer het vooruitzicht van een oorlog met taktische kernwapens, maar van conventionele wapens die onbedoeld een chemische of nucleaire oorlog zouden veroorzaken. Artilleriegranaten op kerncentrales, bommen op chemische fabrieken en een mortierbeschieting op een opslagplaats van chemisch afval.

In Odessa probeert Vic Silvester een telefoonrekening van achtduizend dollar af te lossen. Hij opende een gratis nummer en nodigde Golfveteranen uit hem te bellen. Hij ontving meer dan tweeduizend telefoontjes in de eerste maand en 8600 in totaal voordat hij het financieel niet meer kon opbrengen. 'Als je mij opbelt en zegt dat je ziek bent, dan telt dat niet. Je moet je naam, telefoonnummer en arts geven, waarna ik de gegevens natrek. Van degenen die belden zijn er nu 2494 nagetrokken.

'Ik breng ze onder in vijf categorieën. Het gaat om opzettelijke blootstelling aan chemische stoffen en om hen die misschien zijn getroffen door Iraakse chemische wapens. Dan heb je nog de onopzettelijke vormen van blootstelling, zoals oliebranden en insecticiden. Verder de straling veroorzaakt door de verarmde uranium en het radioactieve radon gas, afkomstig van ruwe olie. En dan nog de parasieten, en tenslotte de medicijnen die onze soldaten werden voorgeschreven.

'Het is niet zozeer de vraag welke uitwerking de afzonderlijke stoffen hebben, maar meer wat zij in combinatie doen. Het is iets heel anders dan de gasaanvallen die in de Eerste Wereldoorlog duizenden mensen ombrachten. Het is verraderlijk spul. Het immuunsysteem van een groot aantal mensen is erdoor aangetast, waardoor ze vatbaar worden voor wat er ook op hun weg komt. Het lijkt op aids. Je gaat niet dood door aids maar door de afbraak van het immuunsysteem.'

Silvester stelde zijn register van slachtoffers ter beschikking van de onderzoekscommissies van het Amerikaanse Congres. De eerste doorbraak kwam in mei, met het vrijgeven van de lijst van medicijnen die was voorgeschreven aan de soldaten in de Golf. Enkele weken later werd bekend gemaakt dat een Tsjechisch onderzoek wees op sporen van het zenuwgas Sarun, waarschijnlijk afkomstig van gebombardeerde Iraakse opslagplaatsen.

Het ministerie van Veteranenzaken ontkende jarenlang dat er enige aanwijzing was voor chemische of biologische wapens, dat troepen eraan waren blootgesteld, of dat er zoiets als een Golfsyndroom bestond. Maar onlangs ging het ministerie, onder druk van het Congres, akkoord met het toekennen van schadevergoedingen voor een ziekte waarvan wetenschappers nog niet weten wat het is.

'We weten niet wat er mis met ze is, maar we weten dat hun problemen de een of andere fysieke of organische oorzaak moeten hebben, en we vinden dat de regering aan hun noden tegemoet moet komen', zei Jesse Brown, minister van Veteranenzaken, tegen een onderzoekscommissie van het Congres.

'We geven onze veteranen het voordeel van de twijfel. De wetenschappelijke kant van de zaak gaat veel tijd kosten. Ondertussen zijn onze veteranen ziek - dus is het terecht dat we hen schadeloos stellen, ook al is de diagnose nog niet gesteld.

Maar voor Vic Silvester is dat niet het einde van het verhaal. 'De regering heeft al eerder beloofd iets te zullen doen, maar er wordt nooit geld gereserveerd op de begroting. Dit jaar mag het ministerie precies twee miljoen uitgeven - aan maatschappelijk werk', zegt Vic Silvester. 'Ik blijf vechten'.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden