Column

'Het is niet de tijd om het glas te heffen maar om de stormbal te hijsen'

In Europa zitten bestuurders klem en valt er voor kiezers dus steeds minder te halen, schrijft Martin Sommer in zijn column.

Mark Rutte heeft weer een visiespeech gehouden, ditmaal voor de liberale vrienden van de FDP in Berlijn.Beeld epa

Mark Rutte heeft weer een visiespeech gehouden, ditmaal voor de liberale vrienden van de FDP in Berlijn. De Europese verkiezingen komen eraan en de Duitse liberalen kunnen wel een ruggesteuntje gebruiken. Na de laatste verkiezingen voor de Bondsdag zijn ze op sterven na dood, en dan zijn er ook nog eens twee smaken - de Berlijnse FDP die neigt naar de VVD, en die in Brussel met een hang naar D66-liberalisme. Die gespletenheid moet Rutte vertrouwd voorkomen, maar daar kom ik zo op.

Rutte leverde harde kritiek in Berlijn. Europa dreigt als vredesproject te verkeren in een onvredeproject. Te veel beloofd, te weinig waargemaakt, daar komt het op neer. Rutte pleit voor een slankere Unie. Het primaat moet terug naar de nationale parlementen, weg van het Europarlement en de commissie.

Is dit haalbaar of grootspraak? Rutte sloeg zich op de vaderlandse borst met het Nederlandse initiatief van de zogeheten 'gele-kaartprocedure'. Als eenderde van de nationale parlementen moeite heeft met een initiatief uit Europa, dan kunnen ze een gele kaart trekken en moet de zaak worden heroverwogen. Dat klinkt goed maar de praktijk is taai.

Middelvinger
Tweemaal is tot nu toe de kaart getrokken. De tweede keer al stak eurocommissaris Viviane Reding haar middelvinger op nadat ze te maken kreeg met een bezwaar tegen het voorgenomen Europees Openbaar Ministerie. Ze ging gewoon door, had met die gele kaart niks te maken, vond ze. Belangrijker tegenargument is dat nationale politici permanent hijgend met hun gele kaartje achter de Brusselse feiten aanlopen. Dat zou omgekeerd moeten zijn. Daar lijkt het niet op en dus ook niet op de terugkeer van het primaat van de Tweede Kamer.

Het tweede Nederlandse afslankingsvoorstel is de beroemde lijst van 54 onderwerpen waar Europa zich niet mee zou moeten bemoeien. Daar is in Brussel flink om gelachen. Haha, terwijl in de woorden van Rutte de soevereiniteit bij bakken het raam uitvloog, maakte Nederland bezwaar tegen de Brusselse subsidie op schoolfruit. Dat ziet er inderdaad niet wereldschokkend uit, temeer nu blijkt dat in de Europese begroting de kostenpost voor schoolfruit niet is verlaagd maar is verhoogd, van 90 miljoen euro naar 150 miljoen.

Het zijn dappere pogingen van Rutte om Europa op te schonen, daar niet van. Deze week werd erover gedebatteerd in de Kamer, op grond van een brief van 36 vel waarin ook het kabinet pleit voor een slagvaardige, transparante en bescheiden Unie. Maar het helpt weinig als je tegelijkertijd het oude Europese spel van dubbelzinnigheid en halfhartigheid niet achter je kunt laten.

 
Ondoorzichtigheid is de praktijk in Europa
Beeld afp

Net als bij de FDP lijken er ook twee Ruttes te bestaan. De liberaal Mark Rutte van het slanke Europa steunt bij de komende verkiezingen zijn partijgenoot mr. maximaal Europa Guy Verhofstadt. Die laatste is nu officieel ook de liberale kandidaat voor het voorzitterschap van de commissie. De andere Mark Rutte laat doorschemeren dat Verhofstadt als kandidaat voor het commissievoorzitterschap niet op Nederland hoeft te rekenen. Wat is het nou, mogen we hom of kuit? Hetzelfde geldt trouwens voor CDU-aanvoerster Angela Merkel die partijgenoot Juncker in Europa steunt, terwijl bondskanselier Merkel daarover anders schijnt te denken.

Niet minder maar héél veel meer
Bij regeringspartner PvdA is de toestand niet veel anders. Vanuit het kabinet bepleit ook de PvdA een bescheidener Europa, als politieke partij vindt ze dat er maximaal 5 procent werkloosheid mag zijn in de hele Unie. Dat betekent niet minder maar héél veel meer Europa, als het al in de verte haalbaar is. Nogal wat lidstaten hebben immers nooit minder dan 5 procent werkloosheid gekend.

Van de oude stempel is ook het schimmengevecht over de nieuwe eurocommissaris. De PvdA is straks aan de beurt - waarom eigenlijk als er zo direct weer een zeperd wordt gehaald bij de Europese verkiezingen? De zaak wordt als vanouds onderhands beklonken. De naam Ad Melkert doet de ronde. Een transparant Europa, dat vinden ze bij de PvdA best belangrijk. Maar onze mannen moeten wel aan een baan worden geholpen.

Hoe lang houdt dit soort spelletjes nog stand? De Raad van State waarschuwde donderdag in zijn jaarverslag dat openbaar besturen steeds meer koehandel wordt. Verwevenheid en afhankelijkheid zijn de steekwoorden, geheimhouding en ondoorzichtigheid de praktijk. In Nederland stapelen de sociale akkoorden en de woonakkoorden zich op. Europa is op alle niveaus sinds jaar en dag een permanente onderhandelingsmachine. De manoeuvreerruimte voor bestuurders nadert de nul en als gevolg is er ook voor kiezers steeds minder te halen.

Algemene hilariteit
Vicevoorzitter Donner van de Raad van State betreurt dat, maar volgens hem is er niet veel aan te doen - de klok terugdraaien kan immers toch niet. Dan resteert voor de democratie een soort doen alsof. Geen wonder dat de kiezers wegblijven. Mogen wij ook nog eens nee zeggen, vroeg SP-Kamerlid Harry van Bommel maandag in het Kamerdebat over Europa. Tot algemene hilariteit. Die SP toch, altijd tegen.

Nog zeven weken, dan blijkt de opkomst bij de Europese verkiezingen lager dan ooit. In Frankrijk wordt het Front National tweede partij, zo niet eerste. Hier verheugt de helft van de bevolking zich op de implosie van de PVV, eenvijfde overweegt er straks op te stemmen. Deze krant feliciteerde onszelf donderdag in het commentaar met het overwinnen van de eurocrisis. Rijkelijk vroeg. Het is niet de tijd om het glas te heffen maar om de stormbal te hijsen.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

Ad MelkertBeeld afp
 
Een transparant Europa, dat vinden ze bij de PvdA best belangrijk. Maar onze mannen moeten wel aan een baan worden geholpen.
SP-Kamerlid Harry van BommelBeeld anp
 
Mogen wij ook nog eens nee zeggen, vroeg SP-Kamerlid Harry van Bommel
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden