Column

Het is na tien jaar eurocrisis niet gelukt van Fransen of Italianen Duitsers of Nederlanders te maken

Dan maar andersom

Foto Studio V.

Het was een indrukwekkend rijtje voornemens van Commissievoorzitter Juncker in zijn jaarrede van woensdag. Meer landen bij Schengen, nieuwe EU-lidstaten, een minister van Financiën, een Europese begroting en zo nog een en ander. Terwijl onze welingelichte man in Brussel de dag tevoren schreef dat Mark Rutte de Commissievoorzitter nog op het hart had gedrukt zich een beetje in te houden.

Dat beloofde Juncker, dus stel je voor als hij zich niet had ingehouden. Achteraf zag ik Rutte op het Journaal sussen dat de voorzitter van de Europese Commissie ook maar een ambtenaar is die er niet over gaat. Wel, deze ambtenaar noemt zijn jaarrede State of the (European) Union, vindt dat zijn Commissie 'politieker' moet worden en wekt ook verder niet de indruk van ambtelijke bescheidenheid.

Eerder dit jaar had de Europese Commissie vijf scenario's voorgelegd voor de toekomst van de EU. Daarvan is er kennelijk nu nog één over: veel meer samendoen. Je maakt mij niet wijs dat dit verhaal niet is voorbesproken met de Franse president Macron, die het onlangs, staand voor de Akropolis, had over de 'wedergeboorte' van Europa. En met Merkel uiteraard, die al langer geleden tekenen had gegeven dat ze na haar herverkiezing toe is aan een sprong voorwaarts.

Wat is het Nederlands belang hier? Het toeval wil dat de deftige Adviesraad Internationale Betrekkingen AIV pas geleden is bevallen van een rapport over de toekomst van de euro. Het advies sluit niet alleen nauw aan bij de State of the Union, het lijkt wel of de raad voorinzage heeft gehad in de Junckertekst. Meer nog dan Juncker is de Adviesraad euforisch over de verkiezing van Macron - het is bijna grotesk hoe vaak zijn naam voorbijkomt - alsmede over de kansen die dit presidentschap Europa kan bieden.

Juncker: een ambtenaar... Foto reuters

Ook gaan de voorstellen van de Raad gelijk op met die van Juncker, zij het nog wat radicaler. De gedachte is dat de euro nooit is afgemaakt; zonder Europese begroting gaat het niet, zonder gedeelde financiële risico's evenmin. Als klapstuk moeten de Nederlandse en Duitse lonen omhoog om de arme Fransen en Italianen een steuntje in de rug te geven. Dat laatste idee hangt in de Kamer alleen de SP aan.

Ogenschijnlijk past het advies in de Nederlandse traditie. Nederland steunde altijd de Europese Commissie, die tot taak heeft de afgesproken regels te bewaken. Gezamenlijke regels moesten immers de kleine landen beschermen tegen de machtspolitiek van de groten. Maar de bordjes zijn verhangen en de AIV zingt nu, in het kielzog van Juncker, het lied van het nieuwe liefdespaar Mercron. Alsof met twee verkiezingen waarin populisten werden verslagen (Nederland en Frankrijk), de twijfels over het Europese project ineens zijn verdampt.

Macron: hoop in bange dagen... Foto afp

Steeds meer tekenen wijzen erop dat we een op Franse leest geschoeide euro krijgen. Dat dat in het Nederlandse belang is, zoals de AIV betoogt, mag als een nieuw inzicht gelden. De redenering gaat als volgt. Tien jaar ervaring met de eurocrisis heeft het inzicht opgeleverd dat de zuidelijke landen niet hervormen. Veertig keer is vastgesteld dat afspraken werden overtreden. Nimmer is er wat aan gedaan. Dat kon volgens de AIV ook niet, omdat de landen economisch al aan de grond zaten; van een kale kip valt niet veel te plukken. Intussen profiteren de noordelijke landen van een lage eurokoers. Wat ligt meer voor de hand dan dat Duitsland en Nederland meer uitgeven, zodat de zuidelijken ook een graantje meepikken?

Dit wordt een afruil genoemd. De veronderstelling is dat de Fransen onder Macron als tegenprestatie écht gaan hervormen, en dan in hun kielzog - hopelijk - de zwakke Italianen. Het klinkt plausibel, maar de onderliggende gedachte dat hún tekorten ónze overschotten zijn, deugt niet. Net zo min als het idee van veel economen dat het Nederlandse gedram over zuidelijke schulden alleen maar is ingegeven door onze calvinistische inborst.

Waar het om gaat, is dat alleen landen met een bescheiden schuld voldoende veerkracht hebben, om als het misgaat hun eigen problemen op te lossen. Zo heeft Nederland het inderdaad gedaan, eerst met de banken, daarna met het Kunduz-akkoord en 'het sprintje naar de 3 procent'; ten slotte met de megabezuinigingen van het demissionaire kabinet. Dat was pijnlijk genoeg. Maar de suggestie van zowel de Commissie als de AIV is dat de zuidelijke landen niet kunnen wat wij wel kunnen, en dat ze zich daarom niet aan de afspraken houden die werden gemaakt toen de euro begon.

Het is na tien jaar eurocrisis niet gelukt van Fransen of Italianen Duitsers of Nederlanders te maken. Dan maar andersom, zal men hebben gedacht, dan moeten Nederlanders en Duitsers maar Fransen worden. Qua wijn en restaurant is dat zeker een goed idee. Maar het raakt aan een realiteit waarover niet gesproken wordt: Duitsland en Nederland presteren gewoon beter, hun instellingen zijn betrouwbaarder en werken sneller, en een afspraak is een afspraak. Ooit, bij het instellen van de euro, was er sprake van 'benchmarking', met de bedoeling dat achterblijvers zich zouden optrekken aan de koplopers.

Wat meer Frans worden... Foto Colourbox

Nu is het andersom. De ECB is onder Draghi een politieke, 'zuidelijke' bank geworden; de rente moet wel laag blijven anders is het over en uit voor Italië; noordelijke landen moeten de risico's van hun zuidelijke broeders delen; in Brussel wordt hard gewerkt aan een steeds centralistischer - Franser - regime. Dit alles met de zegen van de deftige Adviesraad Internationale Vraagstukken. Maar dat dit in het Nederlands belang is, gaat er bij mij beslist niet in.

Martin Sommer is politiek commentator van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.