Het is modern tobben onder jonge Afrikanen

Naam: Rachel Spronk. Leeftijd: 28 jaar. Nationaliteit: Nederlandse. Beroep: antropologe, werkend aan haar promotie. Vindt: de woede van moderne Afrikanen een prima motor om te komen tot maatschappelijke veranderingen....

Nee zeg, niet weer: aids. Ja, toch nog even wel, zegt Rachel Spronk. Wij in het Westen weten wel wat we ervan moeten denken: 'Die Afrikanen, die neuken er maar op los.' Het bevestigt als zo vaak de gedachte aan onze superioriteit, hoezeer we dit ook verborgen trachten te houden. Maar wat, vraagt Spronk zich af, denken de Afrikanen er zelf van? En zijn de overeenkomsten niet groter dan de verschillen?

Spronk is een blanke Nederlandse vrouw. Dat wil niet zeggen dat zij zich niet verwant voelt met Afrikanen. Zij groeide op in Nigeria. De werkelijkheid van West-Afrika was voor haar als die van zovelen: een doodnormale, alledaagse en bijzonder prettige. Eenmaal in Nederland voelde zij haar ongenoegen over de vaak weinig subtiele grappen over Afrikanen. Zijn zij primitief? Dan is Spronk het ook. Niet, dus.

Dat Afrika regelmatig als 'achterlijk' wordt afgeschilderd en dat dat niet klopt, was voor haar een reden om antropologie te gaan studeren en onderzoek te doen in Afrika, het continent waar zij zich nog steeds thuis voelt. Het afgelopen jaar deed zij in Kenia het veldonderzoek voor haar proefschrift. Zij tekende niet alleen de levensverhalen van jonge, stedelijke Afrikanen op, maar beleefde die verhalen over het 'moderne leven' ook daadwerkelijk en intensief samen met de mensen.

'Modern zijn in Oost-Afrika geldt vaak als het tegenovergestelde van Afrikaans zijn. En dus komen mensen ook met zichzelf in conflict. Aan de ene kant zijn zij trots op hun Afrikaanse identiteit. 'Black is beautiful' heeft werkelijk betekenis voor hen. Maar tegelijkertijd hebben zij het gevoel zich een superieure, westerse identiteit te moeten aanmeten en hun eigen cultuur achter zich te moeten laten, iets dat hun dan opzadelt met een schuldgevoel.'

Zo lijkt de geschoolde Afrikaan tussen de twintig en dertig jaar het slachtoffer van zijn eigen moderniteit te worden. 'Mensen ervaren het leven als chaotisch. De zekerheden van vroeger vallen weg. Tegelijk merken ze hoe ambitieus ze zijn, gericht op de vooruitgang en op de poging een chaotische wereld het hoofd te bieden. Het ongenoegen over die chaos, over zaken als corruptie en aids, is groot. Maar zij houden verdomd goed in de gaten wat zij zelf willen.'

Door hun opleidingen slagen de meesten erin een goede baan te vinden, dat wil zeggen een baan in het bedrijfsleven of een niet-gouvernementele organisatie. Alles wat naar regering en overheid riekt wijzen zij af. 'Dat immers hoort bij het systeem dat als een trein door het landschap rolt en dat zij afwijzen. Jonge mensen zijn kwaad, zijn vastbesloten zich niet te compromitteren. Je ziet daarom ook dat zij elkaar opzoeken, zich bundelen en netwerken.'

Op dat hogere niveau denken deze Afrikanen na over zaken die zij benoemen als 'immoraliteit, verwestersing en moderniteit'. Het komt, op microniveau, terug in de intieme relaties die zij aangaan, relaties waarin begrippen als 'genot, deugd en intimiteit' een belangrijke rol spelen. Alles moet anders, ook tussen man en vrouw. Het blijkt makkelijker gezegd dan gedaan.

'De groep van ongeveer 35 mensen met wie ik zeer intensief optrek, is bijzonder kritisch over de oudere generatie. Zij zeggen op zoek te zijn naar wat zijzelf 'echte liefde' noemen. Voor vrouwen wordt het makkelijker misstanden van vroeger, zoals geweld en overspel, niet langer te accepteren. Zij zijn nu zelf financieel onafhankelijk en kunnen zo het grote wantrouwen dat zij vaak ten opzichte van mannen kennen ook makkelijker inzetten om hun eigen positie te verbeteren.'

Rachel Spronk ging met de vrouwen mee naar hun huizen, mee als zij flirtten in de kroeg, mee als zij ter kerke gingen. Ook de mannen en vrouwen samen volgde zij, tot haast op de drempel van hun slaapkamers. En de mannen alleen, de jonge kerels die hun almacht van vroeger willen inleveren, maar toch ook weer niet helemaal. Modern zijn gaat van au.

'Ook de mannen willen een intieme, liefdevolle, zorgzame én monogame relatie. Maar zij zijn opgegroeid met meer ruimte, mochten als jongens veel meer dan de meisjes. Zij worstelen met het oude idee van de Afrikaan, de 'total man' zoals die wel genoemd wordt. Iemand met vier vrouwen en een hoop geld. Zij zeggen nu hetzelfde te verkiezen als de vrouwen, maar willen ook respect afdwingen en wensen niet als een watje te worden gezien. Niet door de vrouwen, niet door hun mannelijke vrienden.'

Het is modern tobben, zo lijkt het. Dat kan zijn, vindt Spronk, maar het is in elk geval ook een facet van Afrika dat niet onder het kopje 'armoede, ziekte en geweld' samen te vatten is, maar daarom niet minder belangrijk is voor de ontwikkeling van de Afrikaanse samenlevingen.

'Mensen zijn geen slachtoffers. Ze zien heel erg goed wat in hun leven past en gaan actief op zoek om dat een plaats te geven. De hoger opgeleide, jonge Afrikanen zul je niet in een rebellenleger tegenkomen. Maar hun aandeel in het verzet tegen taaie, oude structuren is er niet minder om. De kracht van dat verzet kun je niet uitvlakken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden