'Het is immoreel slachtoffers te laten zwijgen'

Vijf jaar na zijn onderzoek over misbruik in de katholieke kerk maakt Deetman de balans op. Schikkingen zijn vaak geheim. 'De kerk heeft wel de schijn tegen.'

Beeld anp

De rooms-katholieke kerk heeft in het algemeen zijn best gedaan slachtoffers van seksueel misbruik erkenning, hulpverlening en financiële compensatie te geven. Maar enkele ordes en congregaties stelden zich bijzonder star op. 'Vooral bij de jezuïeten, salesianen en de broeders van Maastricht ging het erg moeizaam', zegt Wim Deetman. 'Daar leeft het besef nog volstrekt onvoldoende dat niet alleen slachtoffers verschrikkelijke dingen hebben meegemaakt, maar ook dat het vertrouwen van de samenleving is geschokt.'

Dinsdag publiceerde hij zijn 'slotmonitor', waarin hij de balans opmaakt van wat de kerk heeft gedaan met de aanbevelingen die de onderzoekscommissie-Deetman vijf jaar geleden deed in haar eindrapport over seksueel misbruik in de rkk. 'Sommige dingen zijn niet gegaan zoals ze zouden moeten', stelt hij. Zo onderzocht hij de afgelopen maanden 354 mediation- en schikkingsovereenkomsten die de kerk buiten de officiële klachtenprocedure heeft gesloten met slachtoffers. Daarvan bleken liefst 261 overeenkomsten geheimhoudingsbepalingen te bevatten.

'Ik wil niet speculeren of dat allemaal onder druk van de kerk is gebeurd en of er sprake is van een doofpot, want dat kan ik niet vaststellen. Maar de kerk heeft wel de schijn tegen', aldus Deetman. 'De centrale vraag is: heb je als beschuldigde partij het recht om van het slachtoffer te verwachten dat hij er niet meer over zal spreken? Dat vind ik gewoon immoreel. Het slachtoffer moet leidend zijn: als hij zijn emoties wil uiten en wil praten over de heftige dingen die hem zijn overkomen, dan moet hij dat kunnen.'

Hij roept de kerk op: hef die geheimhoudingsplicht op. 'Ze moeten alsnog tegen de slachtoffers zeggen: u hoeft zich niet aan die geheimhouding te houden. Dat is ook in het belang van andere slachtoffers die nog 'steunbewijs' zoeken in hun zaak, ofwel een tweede klacht tegen een dader.

Wim DeetmanBeeld ANP

1.300 klachten

De klachtencommissie van het meldpunt seksueel misbruik rkk heeft tot 1 juni 1.300 klachten (gedeeltelijk) gegrond verklaard. Daarnaast hebben 369 slachtoffers een mediation- of schikkingsovereenkomst getekend. Uiteindelijk heeft de kerk in een zogenaamde 'slotactie' ook nog 222 klagers die geen steunbewijs hadden (en daardoor aanvankelijk werden afgewezen), gehonoreerd.

Deetman schat dat de kerk meer dan 30 miljoen euro aan compensatie heeft betaald aan 1.900 misbruikslachtoffers. Daarnaast zijn in een apart traject ook 420 slachtoffers van excessief geweld gecompenseerd, met in totaal 1 miljoen euro.

Deetman maakte bij de presentatie van het eindrapport de schatting dat van 1945 tot 1981 tussen de 10- en 20 duizend kinderen onder de 18 jaar zijn misbruikt door katholieke geestelijken. Daarvan heeft zich maar een beperkt deel gemeld, ondanks oproepen. 'Er zijn mensen die zeggen: punt. Ze hebben er misschien vrede mee, hebben het afgesloten. Dat moeten we respecteren.' Hij onderstreept dat zich ook buiten de katholieke kerk massaal seksueel misbruik voordeed. 'Er was geen significant verschil binnen en buiten de kerk.'

Vandaag deelt Deetman zijn bevindingen met de Tweede Kamer. Ook slachtofferorganisaties, die de laatste tijd steeds meer ruzie met elkaar maken, maken tijdens de hoorzitting hun visie kenbaar. Zo hebben Mea Culpa United en het Vrouwenplatform Kerkelijk Kindermisbruik (VPKK) het vertrouwen opgezegd in Klokk, ooit de koepel van alle slachtoffergroepen. Ze zijn verbolgen over het in hun ogen te hoge salaris van Klokk-voorzitter Guido Klabbers (6.100 euro bruto per maand). Ze hekelen ook de betaalde inzet van diens vrouw op het secretariaat en andere 'misstanden'. Ze voelen zich niet meer vertegenwoordigd door Klokk, aan slachtofferkant de belangrijkste gesprekspartner van Deetman.

Onlangs werd in een onderzoeksrapport in opdracht van het ministerie ook al stevige kritiek geuit op de organisatie bij Klokk. De koepel, gevestigd op het huisadres van Klabbers, krijgt ruim 1 miljoen euro subsidie, waarvan de helft opgaat aan organisatiekosten. VPKK en Mea Culpa vinden dat Klabbers te veel aan de leiband loopt van Deetman. De Klokk-voorzitter ontkent dat, Deetman eveneens: 'Zo heb ik hem niet leren kennen.'

Deetman kent de spanningen tussen de slachtofferorganisaties. 'Ze hebben allemaal hun eigen beleid en opvattingen. Er zijn afsplitsingen geweest. Af en toe knettert het. Mijn secretaris heeft wel eens op verzoek en op eigen titel geprobeerd vrede te sluiten. Wij zijn niet gebaat bij ruziënde slachtoffers. Maar voor ons is de kern: hoe doen we recht aan het individuele slachtoffer? Ik heb allemaal positieve reacties gehad op de slotactie. Ik heb geen opvatting over conflicten tussen slachtofferorganisaties, ik hecht vooral waarde aan het oordeel van het individuele slachtoffer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden