Analyse immigratie

Het is hoog tijd dat Nederland haar immigratiebeleid gaat aanpassen

Onderzoekers voorzien dat Nederland in 2030 ruim 18 miljoen inwoners telt. De toename gaat harder dan eerder voorspeld, vooral door immigratie. Moet de politiek ingrijpen?

Oost-Europese chauffeurs bivakkeren op parkeerplaatsen langs de snelweg in Nederland. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Door immigratie groeit de Nederlandse bevolking de komende jaren flink. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) verwacht in 2060 tussen de 18- en 21 miljoen inwoners. De groei is voor een groot deel toe te schrijven aan immigratie: per jaar komen naar verwachting 276 duizend immigranten naar Nederland.

Het kabinet zet in op een restrictief beleid voor vluchtelingen van buiten Europa, die zo veel mogelijk in hun thuisregio opvang moeten vinden. Maar asielzoekers vormen niet de grootste groep; dat zijn immigranten uit andere EU-lidstaten. Van de 244 duizend migranten die vorig jaar naar Nederland kwamen is 41 procent afkomstig uit een ander Europees land.

Ontmoedigen

Een gelegenheidscoalitie van SP en ChristenUnie wil de arbeidsmigratie binnen de EU reguleren, zo werd deze week bekend. De twee partijen vinden dat EU-lidstaten afspraken moeten kunnen maken over de aantallen werknemers die van het ene naar het ander land verhuizen – wat haaks staat op het huidige vrije verkeer van personen in de EU. 

Ook willen ze de arbeidsmigratie ontmoedigen met belastingmaatregelen, en met scholing en investeringen in het land van herkomst. ‘De arbeidsmigratie is een verdienmodel voor grote bedrijven’, vindt fractieleider Gert-Jan Segers van de ChristenUnie.

Het actieplan van de twee partijen wekte de toorn van D66, dat juist meer arbeidsmigranten naar Nederland wil halen. Het immigratievraagstuk verdeelt de Kamer en de coalitie al jaren. En stuurloze immigratiepolitiek zorgt voor maatschappelijke spanningen, waarschuwt publicist en hoogleraar Paul Scheffer. ‘Vorig jaar schreef ik dat we ook moesten nadenken over de mogelijkheid dat Nederland in 2060 mogelijk 20 miljoen inwoners zou hebben’, zegt hij. ‘Mij werd toen verweten dat ik sprak over ontwikkelingen die zeer onwaarschijnlijk waren. Nu heeft het CBS zijn officiële prognose verhoogd richting dat getal: binnen een jaar een aanpassing van een prognose met bijna een miljoen mensen. Op zoveel onzekerheid kun je geen beleid bouwen.’

Scenario’s

Scheffer opteert dan ook voor een omslag naar scenario’s. ‘Met honderdduizend mensen jaarlijks komt er elke vijf jaar een stad als Den Haag bij. Als samenleving moeten we het democratische debat voeren of dat wenselijk is. De snelle bevolkingsgroei heeft gevolgen voor de woningbouw, arbeidsmarkt, energieverbruik, ruimtelijke inrichting en integratie. En richting geven over immigratie is niet per se restrictief.’

Na een essay van de hoogleraar voor de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid, diende VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff een motie in om de demografische scenario’s op de lange termijn te laten onderzoeken. De resultaten volgen naar verwachting in het voorjaar, als het kabinet zich opmaakt voor het laatste jaar regeren. 

Scheffer: ‘Als liberale stemmen, die voor een open samenleving zijn, hier geen vorm aan willen geven, verkrampt de samenleving. Dan nemen de autoritaire stemmen die de grenzen willen sluiten toe. Kijk naar de Brexit. Die is een direct gevolg van onsamenhangend immigratiebeleid.’

Canadees model

Scheffer is voorstander van het Canadese immigratiemodel, waarbij regering en parlement duidelijk zijn over de omvang van de arbeidsmigratie en de humanitaire verplichting tegenover vluchtelingen. ‘Dat land is een stuk minder verdeeld over immigratie dan Nederland. Het toont aan dat de politiek wel degelijk richting kan geven. Canada heeft het gezien zijn ligging makkelijker, maar het is geen toeval dat ook een land als Frankrijk nu nadenkt over zo’n beleid.’

Saskia Bonjour, universitair hoofddocent politicologie aan de Universiteit van Amsterdam, bestrijdt de stelling dat Nederland een ongecontroleerd immigratiebeleid voert. ‘Sinds de jaren zeventig hebben we een restrictief immigratiebeleid, waarvoor we als samenleving hebben gekozen. Op basis van morele waarden en economische motieven over arbeidsmigratie en gezinshereniging is dat beleid gevormd. Een Canadees immigratiebeleid is hier onhaalbaar. Canada kent weinig ‘spontane immigratie’. De geografische situatie is totaal niet te vergelijken met Nederland, het land is moeilijk bereikbaar over zee en heeft alleen een landgrens met Amerika.’

Links en rechts

‘Er is geen direct verband tussen beleid en aantallen’, constateert Bonjour. ‘Wetenschappers hebben het immigratiebeleid van linkse en rechtse partijen met elkaar vergeleken, in Nederland en 21 andere landen, en daaruit bleek dat het beleid dan nauwelijks verschilt. Het enige dat verschilt, is de retoriek. Het eerste kabinet-Rutte, waarbij de PVV de VVD en het CDA gedoogde, had zeer restrictieve voornemens. Uiteindelijk is daar weinig van terechtgekomen. Immigratie is niet honderd procent maakbaar. Mensen laten zich niet zomaar sturen.’

Scheffer denkt wel dat ander beleid verschil kan maken. ‘Het is niet verstandig arbeidsmigratie alleen aan de markt over te laten. Natuurlijk zijn er grenzen aan sturing, maar we moeten onder ogen zien dat we een immigratieland zijn. We hebben niet eens een minister van immigratie. Laten we beginnen met nadenken over wat wenselijk is, niet met wat er niet kan. Rond het milieuvraagstuk komt de polder bij elkaar. Iets van die houding kunnen we wel gebruiken als het gaat om de bevolkingsgroei. Op dat vlak zie ik een verwijtbare nonchalance.’

Bevolking Nederland groeit sneller dan verwacht: 18,4 miljoen inwoners in 2030

In de komende tien jaar komen er een miljoen mensen bij in Nederland. In 2030 loopt het inwonertal op tot 18,4 miljoen. De bevolkingsgroei stijgt daarmee sneller dan verwacht, blijkt uit een nieuwe prognose van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden