Het is hilarisch om een vrouw te zijn

Wat u zou moeten zien, lezen of luisteren volgens (inter)nationale grootheden. Aflevering 3: Caitlin Moran ( 38 ), de Britse schrijfster die het feminisme weer leuk maakte.

CV CAITLIN MORAN

Met haar boek How To Be a Woman - half feministisch pamflet, half autobiografie - beleefde de Britse columniste Caitlin Moran (38) in 2011 haar internationale doorbraak. Ze won er prijzen mee en er werden er een half miljoen van verkocht.


Moran, die ook scenario's schrijft, is sinds 1995 verbonden aan de The Times, waarvoor ze interviewt en drie columns per week schrijft: een over celebrity's, een over televisie en een over zichzelf en de rest van de wereld.


A shit Dickens but with tits, noemt Caitlin Moran zichzelf op haar website; ze is de laatste jaren steeds meer over armoede gaan schrijven. Geen gelegenheid laat ze voorbijgaan om haar working class-achtergrond te benadrukken, om te pleiten voor uitkeringen - het gezin met acht kinderen waarvan ze de oudste is, was er afhankelijk van - en tegen de afbrokkeling van de verzorgingsstaat.


Moran begon op haar 16de bij het popblad Melody Maker, waar ze haar man, muziekjournalist Peter Paphides, ontmoette. Ze wonen in Londen en hebben twee dochters (10 en 8).


A. Random Access Memories, Daft Punk

'Absolutely fucking mind blowing brilliant, die plaat.' Caitlin Moran - zelfverklaard militant feministe, doorgebroken met het komische How To Be a Woman en auteur van de nieuwe bundel Moranthology - zit aan haar tuintafel in een buitenwijk van Londen. Haar dochters van 8 en 10 plus een hele rits vriendinnen en hun enorme supersoakers heeft ze de tuin uitgejaagd. Ze schenkt glazen witte wijn vol en steekt, als de kinderen niet kijken, een sigaret op. Over het album Random Access Memories van het Franse electropopduo Daft Punk heeft ze het, dat al maanden haar leven beheerst. 'En dan met name die single, Get Lucky. Ik doe niets anders dan 'm draaien, de hele dag door, opnieuw en opnieuw.'


Ze wijst naar de keuken, waar haar man, Peter Paphides, voorbereidingen treft voor de barbecue vanavond. 'Pete is popjournalist en dj voor de BBC. Er is, op zijn beste vriend na, denk ik niemand in Engeland die zo veel van muziek weet als hij. Als die twee bij elkaar zijn, is er niets van het gesprek te volgen, dat gaat binnen vijf minuten van whaa, whaa, whaa. Anyway, hij kwam de keuken in en zei: ik geloof dat ik nu het aller- allerbeste nummer in mijn hele leven heb gehoord. Ik luisteren: mwah, aardig. Ik vond het vooral erg op Chic lijken, maar dat komt doordat de gitarist, Nile Rodgers, erop meespeelt. De tweede keer vond ik het inderdaad wel een erg pakkend nummer. En vanaf de derde keer was ik verslaafd.


'Het is een album zoals albums moeten zijn: krankzinnig rijk en ambitieus en inventief - je denkt allemaal bekende fragmenten te horen, maar zoek je die op, dan blijkt er geen één exact hetzelfde te zijn als het origineel. De popmuziek zit in het slop, hoor je al jaren. Maar één keer in de tien jaar komt er zo'n plaat uit waardoor je beseft dat de mens altijd geweldige uitvindingen zal blijven doen, nieuwe planeten zal ontdekken, briljante platen zal maken als deze. Ik word daar zo blij van. Er zijn altijd redenen voor optimisme.'


B. Alles van The Beatles

Van optimisme heeft Moran haar core business gemaakt - 'How To Be a Woman moest een vrolijk boek zijn, niet boos of verongelijkt. Dat wilde ik per se niet. Humor is heel goed voor het feminisme.' Maar ze begon heel anders toen ze als 17-jarige muziekjournaliste voor het blad Melody Maker een recensie van de toch al vrij trieste band Ned's Atomic Dustbin besloot met de woorden FUCK OFF! FUCK OFF AND DIE! Nu, twintig jaar later, krimpt ze nog half ineen als ze terugleest wat ze toen schreef: 'Stink... nasty scribbles... no one gives a flying fuck.'


Ze haalt de herinnering op in het voorwoord van Moranthology (verzamelde columns die ze eerder voor The Times schreef), waarin ze ingaat op de wording van haar schrijverschap. 'Een week later trof ik collega Peter, nu mijn man, ergens in een zaaltje waar een band optrad. Hij zei het op zijn milde manier: die recensie zat er een beetje... naast.' Ze lacht: 'En zo was het. Ik wilde imponeren. Ben ik snel mee opgehouden. Klootzakken zijn er al genoeg.'


De keus om over muziek te schrijven was een vrij toevallige, al hielp het wel dat haar vader in een band had gespeeld en ze met The Beatles was grootgebracht. 'Mijn ouders waren halve hippies. Ik weet nog dat Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band uit hun slaapkamer dreunde en ik als 10-jarige puriteins stond te roepen: dat is drugsmuziek! Maar het is de beste band ooit natuurlijk, en het bleek mijn geheime wapen toen ik de muziekscene van Londen betrad. Want ik wist alles van The Beatles. Alles. En daardoor kon ik als 17-jarig meisje levellen met een 40-jarige zwarte reggae-artiest en al die andere gasten die in bands speelden en die totaal andere levens leidden dan ik. Diepe gesprekken binnen tien minuten. En dat terwijl ik nog bijna nooit met iemand anders dan mijn familie had gepraat, omdat ik vanaf de eerste klas middelbare school thuis was gebleven. Het was de bedoeling dat we thuisonderwijs kregen - mijn ouders hadden het niet op het Britse schoolsysteem en ik vond het best, want ik werd op school als een freak gezien met mijn gehaakte poncho en mijn muesli. In werkelijkheid zaten we de hele dag oude musicals te kijken. En naar The Beatles te luisteren dus - ha!'


C. The Sound of Music

'Hello Dolly heb ik honderd keer gezien. Easter Parade met Judy Garland en Fred Astaire, net zo. En met Julie Andrews in The Sound of Music kon ik me als working class-meisje totaal identificeren. Mijn moeder was de hele tijd zwanger of aan het baren, waardoor ik als oudste voornamelijk voor mijn zeven broertjes en zusjes zorgde. Dus ik wéét dat alleen dreigen met de nazi's zeven kinderen kan bewegen om sokken en schoenen aan te trekken om de deur uit te gaan.'


D. War (and Peace) memories, Spike Milligan

'Mijn vader gaf me dit boek toen ik 11 was en al na tien minuten moest ik zo onbedaarlijk lachen dat ik een scheet liet. Toen was mijn vader heel trots. Ik was zíjn dochter. Vanaf dat moment hoorde ik bij de volwassenen.


'Wij teerden op humor bij ons thuis. Als je arm was - we leefden van een uitkering, mijn vader was arbeidsongeschikt omdat hij van een dak was gevallen toen hij bij de brandweer werkte - en in de jaren tachtig onder Thatcher leefde, zat je niet te wachten op sombere verhalen. Dan wilde je lol maken, vrolijkheid, hoop. Spike Milligan was een komiek die van grote invloed is geweest op de jongens van Monty Python. Zijn humor was onzinnig, niet van: hi ha wat een dik wijf heb jij, of: help, er komen zwarten naast ons wonen, maar surrealistisch, raar, absurd. Met ruimteschepen en rare stemmetjes. Vriendelijke humor - ik hou ervan.


'Milligan was een jongen van 22 die niks anders wilde dan drinken met zijn vrienden en trompet spelen toen hij de oorlog werd ingeschopt. Zijn verslag daarvan is hilarisch en indrukwekkend tegelijk. Veel later heb ik Anne Frank gelezen en dat is natuurlijk ook verbijsterend, maar Milligan is belangrijker voor me geweest. Ik heb ervan geleerd dat je overal grappen over kunt maken, ook, juist over dingen waar je bang voor bent. Ik heb grappen over mijn abortus gemaakt in How To Be a Woman, tijdens mijn keizersnee lag ik nog te dollen - zo'n roesje helpt natuurlijk.'


E. Girls, tv-serie van en met Lena Dunham

'Het liefst schrijf ik grappig over serieuze zaken. Het is toch ook surrealistisch om een vrouw te zijn? We zijn met 52 procent van de wereldbevolking en wíj worden als afwijkend gezien. De helft van de wereld is elke maand ongesteld en toch is het een soort geheim. Pas in de tweede aflevering van Girls zag ik er een scène over, als Lena Dunham bloed aan haar vingers heeft. De éérste keer, moet je nagaan, honderden films en tv-series heb ik gezien en nooit een vrouw die menstrueert. Het is een briljante scène, sexy en grappig en op het randje. Dat geldt voor de hele serie, overigens. Door Girls praten meisjes erover dat het best pijn doet, anale seks. Zo wil ik het ook doen met mijn boeken. Een goed verhaal verandert meer in mensenlevens dan een fel debat.


'Vóór mij zijn er een heleboel boze feministen geweest en dat is maar goed ook, daardoor hebben we nu stemrecht en een abortuswet. Dankzij hen kan onze generatie nu een andere toon aanslaan. Ik vind het ook nogal hilarisch om een vrouw te zijn. Ik bedoel: ik moest leren masturberen terwijl ik met mijn zusje van 3 in één bed sliep, ik ben met Lady Gaga naar een seksclub geweest. Ik ben een keer ongesteld geworden in een supermarkt en heb toen papieren zakdoekjes in mijn onderbroek gepropt die er weer uit vielen, waarop er een ambulance voor me werd gebeld. En ik maar doen of ik inderdaad doodbloedde, omdat ik het anders zo sneu vond voor die ambulancebroeder. Hij was heel leuk. Ik wilde met hem naar bed, eigenlijk.'


F. Bottom, comedyserie van Rik Mayall en Adrian Edmondson, ook bekend van The Young Ones

'Ik had ook French and Saunders kunnen noemen en Absolutely Fabulous, ook geweldig goed. Maar Bottom is nog beter, en daarbij zie ik niet in waarom ik als feminist vooral vrouwelijke rolmodellen zou moeten noemen. Bottom gaat over twee losers die niks anders doen dan thuis zitten, bier drinken en aan hun kruis krabben - dat schaamteloze, dat kunnen vrouwen van mannen leren. Grandioos geestig, net als Seinfeld, ook zo'n stel losers bij elkaar. En toch zijn ze volkomen oké met zichzelf.


'Ik heb een heleboel mannelijke rolmodellen. Mijn eigen man is er een. Hij heeft me ten huwelijk gevraagd tijdens een strandwandeling, precies op het moment dat ik door mijn hurken zakte om te piesen. Nou ja, dat vind ik dus enorm grappig. Niks roos of teddybeer, hij heeft me altijd gewoon als een van zijn vrienden gezien. Wel een met wie je ruige seks kunt hebben.'


G. Anne of Green Gables & Annie

'De musical Annie heb ik vier jaar lang minstens één keer per dag gezien - we moesten onszelf thuis bezighouden, hè. Ze was een van mijn heldinnen, net als Anne uit Anne of Green Gables, het klassieke meisjesboek van Lucy Maud Montgomery. Allebei weesmeisjes die voortdurend opgewekt en behulpzaam moesten zijn opdat er van ze werd gehouden - ik vond het heel herkenbaar. Ik was ook altijd vrolijk en gezellig en aan 't zingen en vooral niemand tot last. Ik woog 100 kilo rond mijn 16de; je moet wel heel leuk zijn om dat te compenseren. Of ik gelukkig was toen? Ja, hoor. Ik geloof erg in fake it till you make it. Omdat ik vrolijk deed, was ik het ook.'


H. Ulysses, James Joyce

'Dat lees ik nu. Ik ben halverwege. Ongelooflijk, wat een boek. Het is zo rijk, zo ingenieus dat ik erdoor van mijn stoel geblazen word. Het is het eerste boek dat ik lees dat buitengewoon goed duidelijk maakt wat denken eigenlijk is. Je kunt opschrijven: ik denk aan mijn moeder en ik word boos. Maar Joyce beschrijft hoe hij aan zijn moeder denkt en aan haar uitvaart en de geur van haar as, aan de wakes die hij bij haar hield en aan de andere mensen die erbij waren, hoe afwerend ze was en hoe hij haar toch mist, hoe ze rook, hoe ze klonk, de liedjes die ze zong, het hele scala aan associaties - elke zin is een heel boek. Ik heb nooit iets gestudeerd, dus voor mij is het een ontdekking dat je zo kunt schrijven.


'Ulysses bewijst dat als je ergens tijd en liefde in stopt, als je ballen hebt en talent, dat je dan een meesterwerk kunt maken. Er is een verhaal over Joyce waarin een vriend de schrijver bezoekt na een werkdag en hij Joyce wanhopig aantreft, met zijn hoofd op tafel. Joyce heeft zes woorden geschreven die dag. Zegt die vriend opbeurend: nou, dat is toch prima, het is een begin. Kreunt Joyce: maar ik weet niet of ze in de juiste volgorde staan.


'Niks liefdeloos doen, het best mogelijke maken, dat heb ik al van mijn moeder geleerd. Mijn eerste boek schreef ik toen ik 13 jaar was, ik was reuze trots. Maar mijn moeder zei: als iemand het in de bibliotheek uit de kast zou halen en één zin zou lezen, is dat dan een geweldige zin? Ik mokte. Jezus, ik had een heel boek geschreven. Maar ze had wel gelijk.'


I. De geheime dagboeken van Adrian Mole, Sue Townsend

'Ik zit op vijftienduizend woorden per week momenteel. Ik schrijf drie columns, een roman, twee filmscripts en een sitcom. Het is hysterisch, ja, en als het over een jaar allemaal tegelijk uitkomt zal misschien blijken dat het vijftienduizend shitwoorden zijn, maar ik ben nu blij dat het lukt. Als 's ochtends de kinderen naar school zijn, ga ik een uur zwemmen. Vervolgens zit ik de hele dag in de keuken te tikken en als ze om half vier uit school komen, houd ik op. Mijn hele leven speelt zich hier af, in de tuin en in de keuken. En op Twitter. Ik hou niet van reizen en ik wil niet op televisie. De tv is een boys arena. Kom je erop als vrouw met een mening, dan gaan er altijd mensen schrijven: wat is ze lelijk en dik. Bovendien zit je altijd uren te wachten, ik heb het veel te druk.'


'How To Be a Woman zou verfilmd worden, maar dat ging helemaal niet, want dat boek heeft geen plot. Daarom schrijf ik nu eerst een roman over dezelfde onderwerpen, waarop de verfilming dan wordt gebaseerd. De hoofdpersoon is een arm, opgewekt, slim, tobbend, rondneukend, vloekend en rokend tienermeisje met vreetbuien dat opgroeit in het Engeland van de jaren negentig - ja, natuurlijk ben ik het weer zelf. Ik ben Woody Allen. I just do me every fucking time.'


'Er zijn veel te weinig tienermeisjes in de literatuur, terwijl het zo belangrijk is dat je je kunt herkennen in een boek. Dat je kunt denken: zij heeft het óók, dus het is niet helemaal abnormaal hoe ik ben. Als ik over pubers las, waren het jongens. Adrian Mole, piss funny, daar heb ik zo veel aan gehad. Net als ik een arbeiderskind dat boeken en cultuur ontdekte en iets wílde met zijn leven. Briljant is de passage waarin hij twee glazen alcohol drinkt en zichzelf opeens heel erudiet en geestig vindt. Dat heb ik ook altijd.


'Ik ben een typische Engelse binge drinker: op vrijdagmiddag komen mijn vriendinnen en dan gaan we hier aan tafel door tot vijf uur 's ochtends. Na twee glazen ben ik de leukste moeder van de wereld, dan speel ik Super Mario met mijn dochters, Nintendo, wat ze maar willen. Na vijf glazen ga ik zingen, dat vinden ze vreselijk. En na zeven glazen heb ik mijn dochter Dora eens een keer een héél klein beetje van de trap laten vallen. Het is al jaren geleden, maar ze is er nog altijd bitter over.


'Ik vond Adrian Mole altijd te gek, maar toen ik het laatst terug las, ontdekte ik pas wat een geweldig personage zijn moeder eigenlijk is. Een borderline alcoholic die een verhouding heeft, voortdurend naar feministische bijeenkomsten gaat en het ook nog eens te stellen heeft met zo'n eigenwijze klier als Adrian. Respect voor die vrouw.'


J. Ghostbusters, 'De beste film ooit gemaakt. Punt. Geen discussie. En Bill Murray is mijn held.

'Als mijn boek eindelijk wordt verfilmd - die dingen duren echt allejezus lang - wil ik dat Dustin Hoffman mij speelt. Nee, echt. Ik kreeg onlangs een filmpje getwitterd waarin hij terugblikt op het maken van Tootsie. Hij vroeg destijds aan de visagisten of ze geen móóiere vrouw van hem konden maken. Dat kon niet. Hoffman huilde bij die herinnering, omdat hij zich realiseerde hoeveel vrouwen hij in zijn leven niet had zien staan. Niet interessant genoeg had gevonden om mee te praten, omdat ze zo gewoon waren, of al wat ouder, met saai haar en een bril. Opeens snapte hij dat-ie, als hij met hetzelfde doorsneegezicht een vrouw was geweest, nooit die carrière had gehad. En daar moest hij dus van huilen. Omdat-ie echt voelde hoe het is om een vrouw te zijn. Boy, als nog een stuk of vijf mannen dat na zouden voelen - belangrijke mannen - dan zouden er dingen gaan veranderen, hoor.'


EEN RELLETJE

Toen Caitlin Moran in New York Lena Dunham interviewde, maker van de tv-serie Girls, werd er getwitterd over de 'twee witte feministes onder elkaar'. Aan Moran de vraag: 'Heb je gevraagd waarom er niet één gekleurde vrouw in Girls zit?' Moran twitterde terug: 'Nope. I literally couldn't give a shit about it.' Later verklaarde ze: 'Het zou net zo dom zijn als aan ABBA vragen: waarom is geen van jullie zwart?' Daarop werd Moran een racist genoemd; het blad Bitch weigerde een interview met haar af te drukken dat al was gemaakt.


Moran, nu: 'Niemand is meer vóór diversiteit dan ik, maar voor kunst gelden geen regels. Dunham moet kunnen doen wat ze wil en waar ze goed in is. Waarom wordt vrouwen altijd de maat genomen? Wordt aan Jeremy Clarkson van Top Gear gevraagd waarom er geen zwarten in zijn programma zitten? Welnee. Hij wijst naar een auto, zegt: 'It looks a bit gay' en iedereen vindt het meesterlijk.'


MORANTHOLOGY

Moranthology heet het nieuwe boek van Caitlin Moran. Ze vond die titel na een oproep op Twitter in kapitalen: IK BEN DRIE WEKEN TE LAAT VOOR DE DEADLINE EN IK GEEF EEN FLES CHAMPAGNE AAN IEMAND DIE EEN TITEL BEDENKT. Een van haar 431.253 volgers kwam vervolgens met de naam. 'Ik leef op Twitter', zegt Moran, die zelf 1.480 mensen volgt en dagelijks zo'n twintig tweets verzendt. 'Twitter is een soort Cheers, een stamkroeg waar iedereen je kent.'


Moranthology is een verzameling columns van Moran die eerder in The Times stonden. De Nederlandse vertaling verschijnt op 3 september bij uitgeverij Nijgh en Van Ditmar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.