'Het is helemaal niet erg dat het politieke landschap versplintert'

Politici hebben geleende macht. Het wordt tijd dat ze de macht aan burgers gaan teruggeven, zegt Malou van Hintum.

Mark Rutte aan het woord tijdens het Grote Verkiezings Gala in Paradiso in Amsterdam, juni 2010. Beeld anp

De verschuiving van de macht die plaats lijkt te gaan vinden in de Nederlandse politiek is goed voor eindeloze speculaties. Wie gaat straks regeren met wie? Welke partij met welke lijsttrekker? Is het nog wel mogelijk een stabiele meerderheidsregering te vormen?

Om die laatste vraag te beantwoorden: misschien niet. De huidige coalitie laat zien dat dat ook helemaal niet hoeft. En dat het politieke landschap versplintert, is ook helemaal niet erg.

Wij kiezers 'zweven' van de ene partij naar de andere, niet gehinderd door tradities of loyaliteiten. Politici maken zich daar nogal eens zorgen over. Hoe houden ze hun kiezers vast? Door voortdurend te peilen wat die willen, en vervolgens steeds maar weer hun standpunten aan te passen? Dat is niet alleen zinloos, het beschadigt ook het imago van de politiek.

Windvanen
Een partij met ballen luistert naar iedereen, wikt en weegt, en zegt vervolgens omkleed met argumenten welke keuzen ze zelf maakt. Niets erger dan zwalkende politici en partijen die zich gedragen als windvanen. Het helpt ook niet, want het politieke landschap versplintert niet voor niets. Dat heeft niet alleen te maken met onmacht van politici, maar vooral met de emancipatie van burgers.

Politici en in hun kielzog parlementaire journalisten, kunnen enorm zorgelijk doen over nieuwe ontwikkelingen die de politieke instabiliteit lijken te vergroten. Dat is dan de schuld van de kiezers. De kiezers moeten begrijpen dat er geregeerd moet worden. Dat lukt natuurlijk niet als ze hun stem geven aan partijen die niet in de oude machtverhoudingen passen, of aan groeperingen die nog nooit met het politieke bijltje hebben gehakt.

Vehikel

Maar politieke partijen zijn een middel, geen doel op zich. Ze zijn een vehikel dat burgers gebruiken om met elkaar discussies te voeren en afspraken te maken. Een Tweede Kamerlid is niet voor niets een volksvertegenwoordiger, en geen partijpolitieke pion. Hij heeft van zijn kiezers een mandaat gekregen - ook al is het een halfbakken mandaat, want de kiezer had het maar te doen met de lijst die een paar partijbonzen hebben opgesteld.

Politici lijken niet te begrijpen dat ze met hun mandaat in werkelijkheid geleende macht uitoefenen. De parlementaire democratie bestaat omdat ze tot nu toe het minst slechte systeem van volksvertegenwoordiging is. Ze is er niet voor eeuwig.

De parlementaire democratie is een historisch gebonden fenomeen, dat in de huidige vorm in ons land misschien zijn langste tijd wel heeft gehad. Want in een emanciperende samenleving vragen burgers stukje bij beetje wat van hun mandaat, en dus van de politieke macht, terug. Dat zie je op lokaal niveau steeds meer gebeuren, en dat zal er op nationaal niveau ook van komen.

Vrije vogels
Politici die gericht zijn op de toekomst, begrijpen dat ze de wet- en regelgeving zo moeten gaan inrichten dat er steeds meer ruimte komt voor de inbreng en initiatieven van burgers. Dat vereist een scherpe visie op de grenzen en mogelijkheden om de expertise en betrokkenheid van burgers te mobiliseren en te benutten.

Daarvoor is een andere manier van politiek bedrijven nodig, waarbij kiezers niet worden gezien als vrij vliegende vogels die je met een netje moet zien te vangen, maar als potentiële partners. Geleende macht kun je nou eenmaal niet voor altijd voor jezelf houden.

Malou van Hintum is columniste van vk.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden