Interview

'Het is heel makkelijk om je ogen te sluiten in Israël'

De zusjes zijn dol op elkaar. Op het Waterlooplein, kopjes kruidenthee in de hand, blikken ze vrolijk keuvelend terug op de film die ze samen hebben gemaakt. De zin van de ene zus wordt afgemaakt door de andere. In de film was het nog: 'Het lijkt wel of we een andere taal spreken.'

Chamoetal ZeidlerBeeld Dikla Zeidler

Vanavond zendt de EO de documentaire 'Mijn zusje, de soldaat' uit op Nederland 2. Documentairemaakster Dikla Zeidler (28) volgde haar zusje Chamoetal (21) in de twee jaar dat zij haar dienstplicht vervulde in het Israëlische leger. Een leger dat bijna alle Israëlische burgers kan beschermen, maar ook alle burgers met een soldatentrauma opscheept.

'Toen duidelijk werd dat Chamoetal in dienst zou gaan, was ik zelf gefascineerd door het proces van volwassen worden', vertelt Dikla, een dag nadat de film in première ging. 'Ik wilde heel graag vastleggen wat het leger met mijn zusje zou doen. Het is toch een soort snelkookpan, waarin pubers in twee jaar veranderen in ernstige volwassenen.'
Chamoetal: 'En ik zei meteen oké.'
Dikla: 'Weet je nog wat je zei bij de eerste opnamen? Je wilde het leger van binnenuit veranderen.'
Chamoetal: 'Heb ik dat gezegd?'

'Mijn zusje, de soldaat' is de eerste lange documentaire van Dikla Zeidler. Dochter van een Israëlische vader en een Nederlandse moeder, geboren in Israël en vanaf haar achtste opgegroeid in Nederland. In 2001 keerde het gezin Zeidler terug naar Israël. Dikla bleef met haar oudste zus achter in Nederland om te studeren en ontliep daarmee de dienstplicht. Het jongste zusje van de drie, Chamoetal, ging wel.

Na een korte basistraining komt Chamoetal terecht bij het Voorlichterskorps, een elite-eenheid waar ook de zoon van premier Netanyahu voor toegelaten is. Ze moet onder meer officieren leren omgaan met lastige vragen van buitenlandse media. Chamoetal nu: 'Ik speelde meestal de 'bad cop'. Dan vroeg ik "waarom het Israëlische leger slachtingen aanricht in de bezette gebieden". En dan moesten die officieren antwoorden dat het leger alleen defensieve en gerichte acties tegen terroristen onderneemt. Natuurlijk verandert je manier van communiceren. Maar ik sta achter alles wat ik in de film gezegd heb.'

Dikla filmde één van die trainingen: 'Iedere keer dat ik wilde filmen, moesten we opnieuw toestemming vragen. Door haar positie binnen het Voorlichterskorps wist Chamoetal vaak of er iets interessants ging gebeuren. Ze wist ook aan wie ze het moest vragen, daar heb ik wel eens misbruik van gemaakt.' Chamoetal: 'Ik heb mijn zus soms vervloekt als ik weer zo'n sms'je van haar kreeg.'

Chamoetal ZeidlerBeeld Dikla Zeidler

Chamoetal kreeg ook zelf een camera mee. De beelden die ze schoot zijn vooral luchtig. Dansende meisjes op een slaapzaal. Grapjes op een kale bergtop om de verveling te verdrijven. Feestende Joodse jongeren uit de hele wereld voor een groot podium ter afsluiting van de jaarlijkse Birthright-toernee. 'Ik durfde eerst niet zo goed te filmen. Je weet nooit of je daar problemen mee krijgt'. Toch is het geen vertekend beeld, vindt Chamoetal: 'Ik heb gewoon een hele leuke tijd gehad in het leger.'

Chamoetal moet in de film een paar dagen naar de Westelijke Jordaanoever, waar acties dreigen van de Palestijnen. Terwijl het Israëlische leger in opperste staat van paraatheid verkeert, filmt Dikla het strand bij Tel Aviv.

Dikla ZeidlerBeeld Olivier Middendorp

'Het is heel makkelijk om je ogen te sluiten in Israël' aldus Dikla. 'Ik had nog een heel kinderlijk, romantisch beeld van Israël. Als jong meisje in Israël, wist ik niks van politiek, Palestijnen en kolonisten. Onze ouders spraken daar ook nooit over. Ik was vijf toen de Eerste Intifadah plaatsvond. Israël was in oorlog, maar voor mij was het een plek waar je fijn in de zon kon spelen.'

Wanneer Chamoetal in de film na haar eerste week als soldaat terugkeert naar huis, vertelt ze enthousiast over haar ervaringen. Naïef en vrolijk vertelt ze over de consequenties van een militair bestaan. Zo moest ze een röntgenfoto van haar kaak laten maken, waar ze later aan geïdentificeerd zou kunnen worden. Als ze onderbroken wordt door haar vader zegt ze bits: 'Deze film gaat niet over jou'.

De film gaat wél over haar vader, of beter óók. Vader Amit Zeidler groeide op in een zionistische kibboets. Als jonge man demonstreerde hij voor vrede, maar kwam terecht achter de trekker van een houwitser tijdens de Libanoorlog in 1982. Op 17 kilometer van het front weliswaar. Hij zag nooit de gevolgen van de granaten die hij afvuurde. In 1992 vertrok Amit met zijn vrouw en drie dochters naar Nederland, om niet voortdurend als reservist opgeroepen te kunnen worden voor een oorlog waar hij grote moeite mee had.

Amit Zeidler aan de keukentafel op de avond voordat zijn dochter vertrekt naar de Westelijke JordaanoeverBeeld Dikla Zeidler

Niet dat het gezin Zeidler al jaren gebukt gaat onder het oorlogstrauma van hun vader. De film toont een warm gezin waarin alles bespreekbaar lijkt. Een paar van de mooiste scènes in de film spelen zich af in de huiskamer van de familie Zeidler. We zien vader Amit in de weer met een strijkbout, terwijl hij Chamoetal uitlegt hoe haar uniform gestreken moet worden. De band met zijn dochter lijkt versterkt te worden door alledaagse, praktische zaken. Dikla filmt het tafereel schijnbaar terloops, onderuitgezakt op een sofa: haar tenen steken speels binnen het kader van de lens.

De dramatische spanning zit vooral in de worsteling van vader Amit. Dikla nu: 'Mijn vader is een hele lieve, intelligente man, die nooit een vlieg kwaad zou doen. In de loop van de film begon ik mijn vader voor het eerst vragen te stellen over zijn diensttijd, die samenviel met de oorlog in Libanon. Toen merkte ik pas dat hij er heel moeilijk over kon praten.'

Een kantelpunt in de film is het bezoek van Dikla met haar ouders aan Hebron, een stad in de Palestijnse gebieden. De stad is uitgestorven. Het centrum is hermetisch afgesloten om de kleine groep kolonisten te beschermen. We zien vader Amit door een golfplaten muur gluren naar Palestijnse kinderen. 'In het Nederlands heet dit apartheid', verzucht hij voor de camera. En even later: 'We zijn klaar voor een burgeroorlog. Ik ben bereid tegen de kolonisten te vechten.' Opnieuw overweegt hij een vertrek.

'Mijn zusje, de soldaat' is een politieke film geworden, verpakt in een ontroerend familieportret. Een film met humor ook: wanneer Chamoetal na haar eerste verlof terug gaat naar de basis, hoor je Dikla fluisteren van achter haar camera: 'Niet doodgaan, hè. Anders kom ik je begrafenis wel filmen.' Haar vader, onderkoeld: 'Film haar kaak!'

Mijn zusje, de soldaat (53 min.) wordt op 8 mei 2013 om 23:00 uitgezonden bij de EO, op Holland Doc, Nederland 2.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden