INTERVIEW

'Het is een privilege je niet bezig te houden met je afkomst'

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Robert Vuijsje onderzoekt het in een reeks interviews. Filmmaker Abdelkarim El-Fassi (29): 'Het kabinet ziet er on-Nederlands uit.'

Beeld Robin De Puy

Drie weken geleden was Abdelkarim El-Fassi te gast bij De Wereld Draait Door, om te praten over een filmpje dat hij had gemaakt. 'Bij De Wereld Draait Door zeiden ze tegen me dat ik nu in de kaartenbak zat. Zo werd het letterlijk gezegd: je zit in de kaartenbak, zouden we je vaker mogen bellen voor dit soort onderwerpen? Integratie, islam, Marokkanen. Ik antwoordde dat ik filmmaker ben, dat is waar mijn expertise ligt, daarover zou ik het liefst vertellen. Dat begrepen ze, maar ze wisten niet helemaal hoe ze ermee moesten omgaan.

'Bij Radio 1 ben ik één keer uitgenodigd voor een onderwerp dat niets te maken had met Marokkanen of moslims. Helaas kon ik niet, anders had ik gewoon mogen praten over Game of Thrones, een tv-serie waar ik graag naar kijk. Dat ze me daarvoor belden, was een verademing.'

Abdelkarim El-Fassi groeide op in Oost-Souburg, een dorp in Zeeland. 'Ik ben een echte Zeeuw. Waarom gaat het eigenlijk nooit over mijn Zeeuwse roots en alleen over mijn etnische en religieuze afkomst?'

Hij woonde in een buurt die de Witte Wijk heette. 'We noemden het de Zwarte Wijk. Mensen verwachten het niet, maar in Oost-Souburg leefde ik ook tussen Surinamers, Antillianen, Marokkanen.

'Ik woon nu tien jaar in Rotterdam. Die stad is gesegrereerd, er zijn bijna geen gemengde vriendschappen. Bij ons was dat juist de norm, ik kende niet anders. Ik ging om met de oudere jongens, de boefjes, die blowden en inbraken. Ze waren slim, maar ik was de enige die vwo ging doen, in Vlissingen. We hadden geen middelbare school in Oost-Souburg. In de eerste paar klassen zag ik nog wel wat kleur om me heen, in 6-vwo was ik de enig overgebleven Marokkaan.

'Na de middelbare school verhuisde ik met een vriend naar Rotterdam. Als ik daar vertel dat ik uit Zeeland kom, zeggen ze: ha, een boertje. Oost-Souburg was een dorp, maar met de problemen van een grote stad. Antillianen die in Rotterdam niet meer welkom waren, kwamen bij ons wonen. Er gebeurde veel. Schietpartijen, steekpartijen.'

Abdelkarim El-Fassi (Nederland, 1985) studeerde Nieuwe Media aan de Universiteit van Amsterdam en werkte voor de VARA en de KRO. Hij is de grondlegger van de voorstelling Mijn vader, de expat + Oumi, die met onder anderen Nasrdin Dchar werd opgevoerd in de theaters. Op 26/3 staat het stuk in Carré. 'Deze voorstelling is helemaal zonder subsidie tot stand gekomen. Het publiek is ons bestaansrecht.'

Wij willen nu ook een stuk van die taart. Beeld Robin de Puy

Wat deden je ouders voor werk?

'Mijn vader werkte in de tuinbouw en in fabrieken en later als begeleider op een school. Mijn moeder was huisvrouw met een gezin van negen kinderen. Ik was de zesde en de eerste die vwo deed. Niet alleen van ons gezin; van de hele familie. Dan ben je aan het pionieren. Als ik wiskunde niet snapte, was er thuis niemand die het me kon uitleggen.'

Ben jij een moslim?

'Ik heb moeite met deze vraag. Het is een uitsluitingsmechanisme geworden: ze dient ertoe te laten zien dat iemand anders is. Waarom wordt aan een niet-religieuze Hollander nooit gevraagd wat zijn spirituele beleving is? Omdat die persoon een individu is. Mij willen ze in een collectief plaatsen. Daar pas ik voor.

'Ik stond laatst op een symposium voor Nederlands-Marokkaanse jongeren. We hebben allemaal ouders die ziek zullen worden en gebruik moeten maken van de zorg in Nederland. Ik vroeg ze: wie heeft de laatste tijd iets gepost op Facebook over ouderenzorg? Of over de studiefinanciering die verdwijnt? Ze komen uit gezinnen die het niet breed hebben en willen allemaal studeren. Dat geld moeten ze dus lenen. Dit zijn grote belangrijke onderwerpen. Maar we zijn steeds bezig met onze Marokkaanse afkomst. Terwijl het gewoon gaat om kinderen die zijn geboren in Nederland. Het is een privilege je niet bezig te houden met je afkomst, maar zover zijn wij nog niet.'

In gesprek

Schrijver Robert Vuijsje (Alleen maar nette mensen, Beste vriend) gaat voor V in gesprek met bekende en minder bekende Nederlanders over de rol die hun afkomst speelt in hun leven. Hij spreekt onder anderen nog met dichter en sociaal ondernemer Jerry Afriyie, oftewel Kno'Ledge Cesare (Ghanees), en schrijver Ernest van der Kwast (Indiaas).

Het filmpje dat drie weken geleden viral ging, zoals dat heet, had als boodschap: Let's Unite. Een aantal kinderen met een mediterraans uiterlijk, onder wie El-Fassi's neefje, werd gevraagd om afstand te nemen van terroristen. 'Ik wilde laten zien hoe onethisch en pedagogisch onverantwoord het is om dit van mensen te vragen, ook van kinderen. Ik vind het ziekmakend, letterlijk ziekmakend, dat je het in je hoofd haalt dit van onschuldige mensen te verlangen. Ik bepaal zelf wel wanneer ik ergens afstand van neem en hoe ik dat doe. Wij hebben dezelfde rechten. De beginselen van de Nederlandse rechtsstaat gelden ook voor ons, maar velen van ons blijven op een andere manier behandeld worden. Elk gesprek hierover wordt emotioneel. Daarom vind ik dat we een klinische discussie moeten voeren: wij zijn volwaardige staatsburgers, net als iedereen, wat zijn de rechten en plichten die daarbij horen?

'Het moet veranderen en het gaat ook veranderen. Nederland ziet er over dertig jaar anders uit dan nu. Daarmee bedoel ik niet dat we tegenover elkaar moeten staan - wij maken deel uit van hetzelfde land. Maar wij willen nu ook ons stuk van die taart. Niet alleen sociaal-economisch, het gaat om representatie. Wij zijn Nederlanders, we zijn hier geboren, we spreken de taal. We willen representatie in de politiek, in de media. Zoals het kabinet er nu uitziet, met uitsluitend Hollandse ministers en staatssecretarissen; dat is on-Nederlands. Zo ziet de bevolking van dit land er niet uit.'

Nederlands
'Een Marokkaanse dame in de Albert Heijn noemde me verkaasd toen ze me hoorde praten. Blijkbaar vond ze het vreemd dat een Nederlandse Marokkaan ABN kon spreken, het paste niet in haar beeld van de eigen groep.'

Marokkaans
'Als mijn moeder kip uit de oven maakt en we die met onze handen verorberen.'

Eten
'De harira van mijn moeder.'

Muziek
'Het kan R. Kelly zijn of Ed Sheeran of Berberse muziek. Hangt van mijn stemming af.'

Zwarte Piet
'Het is aan het veranderen, dat kun je niet tegenhouden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden