Het is duidelijk: de jeugd heeft de toekomst

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst. Deze week: bedwelmende en sfeerbepalende geuren, en tevens rake en ontroerende klappen in Rotterdam.

Werk Rachel de Joodse, Physical Fiction, in Rotterdam Beeld Bas Czerwinski

Rotterdam, woensdag 14 september

Door de recordtemperatuur was Rotterdam afgelopen woensdag veranderd in een waar odeurfestijn: vuilnis, Turkse bakker, urine, zonnebrand, massala-kruiden, gerookte makreel, eerlijk arbeiderszweet; één groot geurend lichaam waar ik doorheen bewoog. Na tien minuten buiten het Centraal Station was mijn Chanel No.5-ruimteschild al doorbroken.

Ik snoof en snoof, maar één ding rook ik niet: het kunstproject van Yeb Wiersma. De dag ervoor had zij de Rotterdamse Stadsreiniging twee soorten parfum door de straten laten sproeien: 'Tranquilo' en 'Intranquilo'. 'Niet echt lékkere geuren', aldus een van de curatoren van A Tale of Tub, kunstinitiatief in Spangen dat het hele project had begeleid. Het ene was naar verluidt 'wat muffig', de ander 'redelijk fris'.

Kunstenaar Yeb Wiersma stopt haar luchtje Tranquilo in de straatveegwagens in Rotterdam Beeld Sander van Wettum

Het idee van deze twee complementaire parfums, die in lokale varianten overal ter wereld worden verkocht, is dat ze je stemming van de dag beïnvloeden. De kunstenaar had Rotterdamse versies laten maken met advies van de kruidenhandelaar uit de buurt, Bharat Lachmansingh. In sterke verdunning (volksgezondheid, allergieën, u hoort de regelgevers al panikeren) waren ze die dinsdagochtend voor het ochtendgloren in de waterspuitkarren geschonken en uitgereden. 'Róók je het op straat?', vroeg ik. 'Nou... dat is lastig te zeggen', zei de dame eerlijk, 'maar misschien heeft het wel effect gehad.'

Het deel in mij dat mopperde: 'wat een flauwekul' verloor het grandioos van het deel dat een potje poëzie in het dagelijkse wel kan waarderen. Wie weet was de hele wijk Coolhaven of Nieuwe Maas er zonder te weten waarom wel enorm energiek van aan de slag gegaan. Of waren rond Vulcaanhaven of Kleinpolderplein ruzies bijgelegd die al jaren sleepten. Ik werd in retrospectief weer enthousiast over het idee van efemere kunst en de 'relational esthetics' van eind vorige eeuw, een ontzettend lieve en sociale kunstvorm - koken, masseren, verhalen vertellen - die bovendien geen rotzooi achterlaat, maar die zonder opgaaf van redenen ergens in de jaren nul bij het grof vuil is gezet. Waarom toch?

Hulde ook voor de Rotterdamse stadsreiniging, die het hele ritueel naar verluidt in grote ernst had uitgevoerd. Zij doen het hele jaar door aan efemere kunst, al 27 jaar rijden de vuilniswagens rond met dichtregels erop, klassiekers en nieuwe. 'Weg is wat ik wilde zeggen / net nu ik je zie' van Rotterdammer Joris Goos is de jongste aanwinst, begin van de zomer gekozen uit een groot aantal inzendingen. Een tekst die zo op een parfumfles kan.

Nog steeds Rotterdam, 14 september

Na het middaguur waren de tropische waarden vér gepasseerd. Ontblote lichaamsdelen vulden het straatbeeld. Twee kunstinstellingen hadden met vooruitziende blik hun groepstentoonstelling rondom het lichamelijke en het vleselijke gegroepeerd, een geheid succesthema, zei de bladendokter.

Maar Garage Rotterdam, hoe warm was het toen deze selectie werd gemaakt? Onder de titel Physical Fiction is daar een onsamenhangende groep werken verzameld die iets met 'het (eigen) lichaam' te maken heeft en die speelt 'met verhaal en verbeelding'. Excuseer, daaronder kan 80 procent van de kunstgeschiedenis worden geschaard. Opzettelijk stoethaspelige schilderijen van Megan Rooney - denk Cobra in snoepkleuren - vertonen mensachtige figuren en hebben suggestieve titels (Miss the way your hair blows in the wind). Stakerige stelten met een doos erbovenop moeten een bewegend lichaam suggereren... weet u, ik bespaar u de rest, het is warm genoeg.

Alleen het werk van Rachel de Joode leek hier op zijn plaats: vleeskleurige, onhandelbare rollen van klei, die ze met veel spierkracht, geworstel en gesteun in vorm moet hebben gedwongen. Overal stond haar lichaam in gedrukt en geslagen - daar zou ik nou wel eens een solo van willen zien.

In Showroom MaMA, 'thuisbasis van de jongste generatie kunstenaars', waar piepjonge tentoonstellingsmakers het vak leren, is men met meer focus aan de slag gegaan voor de expositie Condition. De kleine kunstruimte is een provisorische gym geworden, waar je in de keramieken ringen van Suzie van Staaveren kunt hangen of op de met joggingstof beklede banken van Life Sport (een Grieks kunstenaarscollectief dat een joggingbroekenlijn als inkomstenbron heeft, je verzint het niet) kunt loungen.

Maar de absolute blikvanger is de openingsperformance van Julius Thissen van vorige week vrijdag, nu nog op video te zien. Deze jongeman - voorheen een jonge vrouw of wellicht nog in transitie, daar kun je niet voorzichtig genoeg mee zijn - laat zien wat ervoor nodig is om ook echt als man gezien te worden. In de strak geregisseerde performance slaan zijn trainer en hij elkaar om beurten op de buik, de kijker - moi in dit niet meer zo piepjonge lichaam - voelt zich gaandeweg misselijk worden en is opgelucht en geroerd als beiden het opgeven en elkaar broederlijk omhelzen. Fysieker wordt het niet.

Het is duidelijk: de jeugd heeft de toekomst. En ook het lijf, trouwens.

The Center of The Story #!
Alejandro Cesarco en Yeb Wiersma.
A Tale of a Tub,
t/m 6/11, Rotterdam

Physical Fiction. Garage Rotterdam, t/m 30/10 (30/9: performance Megan Rooney)
Condition.
Showroom MaMA,
t/m 30/10.

Jeanne Prisser bericht over wat zich afspeelt in de voorhoede van de beeldende kunst.

(In)Tranquilo Beeld Yeb Wiersma
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden