Het is de hoogste tijd voor bezinning

Bij PSV introduceerden ze deze week een nieuwe term om de crisis te bezweren: 'fundamentele herbezinning'. Het voetbal loopt voorop in bezinning, maar sluit ook de rij.

KillingIn één woord beschrijft bondsvoorzitter Michael van Praag van de KNVB de fatale werking van een woedende trainer als Gertjan Verbeek van AZ, als die met een priemend vingertje voor de vierde official staat en hem voor leugenaar uitmaakt. Weg gezag.


Want als de trainer van AZ dat mag, waarom dan niet die van welke willekeurige amateurclub dan ook? 'Het gaat niet eens om gelijk of ongelijk. Laat hem in de catacomben protesteren, als hij zonodig wat op te merken heeft.'


Van Praag vertelt met nadruk, om de impact te laten doordringen: 53 excessen gemiddeld op de amateurvelden, per weekeinde voetbal. Molestaties van scheidsrechters, afgelopen weekeinde zelfs eentje in het G-voetbal. Massale vechtpartijen, al dan niet met publiek. Soms zelfs een dode, zoals onlangs toen een speler een fan velde met een trap. De man overleed een tijdje later aan zijn verwondingen.


Sinds dit seizoen grijpt de KNVB rigoureuzer in dan ooit tevoren, met zijn taskforce, door langdurige schorsingen uit te spreken, het lidmaatschap te ontnemen of elftallen uit de competitie te verbannen. Het kon zo niet langer. De bond neemt ook preventieve maatregelen; door met behulp van onder anderen psychologen en lesprogramma's uit te zoeken hoe sport gedrag kan veranderen. Langzamerhand krijgen ze bij de bond het gevoel dat ze enige grip krijgen op het aantal ontsporingen. Want de KNVB neemt de daders het voetbal af, toch ook hun liefde, hun speeltje.


Het strengere beleid is het gevolg van algehele herbezinning, stelt Van Praag. 'Dat is moeilijk, maar ook noodzakelijk. Voormalig premier Balkenende sprak jaren geleden al over normen en waarden, maar nog steeds wordt hier en daar ambulancepersoneel aangevallen.'


We moesten eens weten hoeveel het betaald voetbal verpest met slechte voorbeelden. Belaagde trainers, scheldpartijen. Alles is op tv, vanuit elke hoek belicht. Weten wij bijvoorbeeld hoe vaak amateurs verwijzen naar diezelfde Gertjan Verbeek, toen die in december zijn elftal in het bekerduel met Ajax van het veld haalde? De situatie in de Arena zou onveilig zijn, ook nadat vandaal Wesley allang was afgevoerd, als belager van doelman Esteban.


Van Praag, niet om Verbeek te veroordelen maar om de voorbeeldfunctie aan te halen: 'Die amateurs zeggen dan: als onze trainer de spelers van het veld haalt bij een uitwedstrijd, krijgen we een enorme douw van de bond.' Wedstrijd verloren verklaard, punten in mindering. En op menig amateurveld is de situatie aanmerkelijk bedreigender dan destijds in de Arena, met heethoofden langs de kant, zonder aanwezigheid van politie.


Dit stuk gaat dus over 'fundamentele herbezinning' in het voetbal. Van Praag vertelt over een bezoek op die dag aan amateurclub VV De Meern, om te luisteren en praten. Over hoe moeilijk het soms is om ouders langs de lijn in toom te houden of wedstrijden tot een goed einde te brengen. En dat terwijl de KNVB veel doet om de maatschappelijke functie van clubs uit te bouwen. Kantines als buurthuis, de club als vervangend gezin, met naschoolse opvang, klaverjassende bejaarden.


Herbezinning klinkt deftig en gewichtig, en heeft iets van deze slogan uit het Boeddhisme: Alles wat een begin heeft, heeft ook een einde. Sluit daarmee vrede en alles komt goed.


Onder het woord herbezinning verschijnt op de laptop trouwens een kringel, omdat het officieel niet bestaat. Bezinning, dát is een goed woord. Dat behelst al overdenking, afweging, opnieuw ergens aan beginnen. Herbezinnen is dubbelop. En dan ook nog eens fundamenteel, zoals PSV beloofde.


De term kwam deze week uit de koker van de directie van PSV. De club kocht voor miljoenen spelers en gaf trainer Fred Rutten de opdracht er iets moois van te maken. Deze week werd ontdekt dat het niet werkte. Ergo: directie teleurgesteld, supporters boos. Tijd dus voor bezinning, liefst fundamenteel, een proces dat in volle gang is en mogelijk een wending krijgt na de wedstrijd tegen NAC, zondag.


Herbezinning is overal. Ajax is, aangezet door visionair Cruijff, al anderhalf jaar bezig. Feyenoord voelde zich gedwongen door financiële misère, net als tal van de andere clubs, en is alweer bijna klaar, bij wijze van spreken dan.


'De clubs in Europa hebben afgelopen seizoen voor 1,2 miljard schulden gemaakt', zegt Van Praag. Of we dat bedrag even op ons kunnen laten inwerken: 1,2 miljard. Maar straks wordt alles beter, denkt hij, want de UEFA is al een tijdje bezig met fundamenteel herbezinnen en voert met ingang van 2013 'financial fair play' in, dat het maken van schulden moet voorkomen.


Zelfs FIFA-voorzitter Joseph Blatter bezint, want hij heeft schoon genoeg van doelpunten die geen doelpunten zijn en niet-treffers met doelpuntenstatus ('dan ga ik dood'), en dus voert hij doellijnbewaking in.


Leo Beenhakker, voorzitter van de Coaches Betaald Voetbal, vertelt over geregelde bijeenkomsten met scheidsrechters en trainers. Door situaties in het veld vanuit menig perspectief te bekijken, met beelden uit elke hoek, kweken ze meer onderling begrip. 'Laten we eerlijk zijn: scheidsrechter is een hondenbaan. Het spel is zo veel sneller en fysieker dan vroeger, met veel druk en komedianten met vallende ziekte. ' Nee, Verbeek komt nooit naar zo'n bijeenkomst. Die is geen lid.


Danny Hesp, voorzitter van spelersvakbond VVCS, kan een boekje opendoen over bezinning, op welk vlak ook. Hij heeft net gegevens verzameld uit een enquête onder profs over kunstgras, die binnenkort wordt gepresenteerd. Ja, verreweg de meeste spelers zijn nog steeds tegen voetballen op kunstgras, net als zes jaar geleden, maar het valt niet te verbieden. Details volgen spoedig.


Hesp meldt dat de post salarissen in het betaald voetbal over het afgelopen seizoen met 7 procent is gedaald, al komt dat vooral door kleinere selecties. 'In de eerste divisie verdienen de meeste voetballers niet meer dan modaal.' De gekte is goeddeels voorbij, de herbezinning doet zijn werk.


Hoewel? In Nederland wel. Maar elders, in Rusland, het Midden-Oosten, is juist zoveel geld beschikbaar dat herbezinnen helemaal niet nodig is. Haal Hiddink maar naar Anzhi, geef hem zijn zin. Welke spelers wil hij nog? Waar wenst meneer op trainingskamp te gaan?


Geld, te veel of juist te weinig, is een geducht tegenstander van bezinning. Peter Baars, fiscalist en houder van een FIFA-licentie als spelersmakelaar, werkte vroeger nauw samen met topmakelaar Rob Jansen ('Een goede jongen, trouwens'). Hij had een paar jaar geleden genoeg van deze wereld en studeerde sindsdien onder meer theologie. Baars geeft nog steeds fiscale adviezen, volgens zijn site ook aan sporters.


Hij schetst een somber beeld van het voetbal, bezinning of niet. 'Hoe kan een voetbalbond waarvan de voorzitter voortdurend is omgeven door geluiden over corruptie een transparant beleid voeren? We weten niet eens wat Blatter verdient. Intuïtief zeg ik dat de criminaliteit tot in de hoogste regionen van de FIFA is doorgedrongen en dat Blatter een marionet is.'


Het is een beetje als bij die amateurs, die het betaald voetbal als voorbeeld zien als het om gedrag gaat. Fundamentele herbezinning? Moeilijk verhaal, oordeelt Baars. Want het begint al onderin. Menig ouder ziet 'voetballer' als een baan, als een podium van eer, roem en goud. 'Het is geen sportief spel meer, maar de kans op een baan. Het wordt nu belangrijker gevonden voetballer te worden dan sterrenkundige.'


Een salarisgrens in het voetbal zou helpen, al is het maar een beetje. 'Het is volstrekt onverantwoord om in deze tijd een voetballer 10 miljoen euro te laten verdienen. De boel is volledig vercommercialiseerd. Ik heb vroeger contracten voor atleten getekend waarin was opgenomen dat ze expres valse starts zouden maken. Dan kon de camera vaker inzoomen op de reclame-uitingen. In het voetbal is het ook zo.'


Hij noemt het voetbal corrupt. En laten we niet veronderstellen dat het onlangs door spelersvakbond FIFPro geschetste beeld van omkoping is voorbehouden aan Oost-Europa. Hij is overtuigd dat het overal gebeurt, al is het maar omdat menig clubeigenaar ook weer belangen heeft in andere clubs. 'En wat denk je van illegale loterijen? Daarin gaan onbeschrijflijk grote hoeveelheden geld om. Ik roep al tien jaar dat sommige competities volstrekt georganiseerd zijn. Af en toe gaat de beerput even open, maar dan gooit men vlot het deksel weer er op.'


Ja, het is tijd voor herbezinning, maar hijzelf voelde zich niet meer geroepen mee te doen. 'Als je klokkenluider bent, eindig je in een caravan.' Omdat hij ook geen zin had uiteindelijk naar schijngevechten als catch-as-catch-can te kijken, stapte hij uit de sport. 'Ik heb veel transfers begeleid, maar ik had geen zin om in allerlei zwartgeldcircuits terecht te komen. Daarvoor heb ik geen tien jaar op de universiteit gezeten.


'Bezinnen is goed, maar het zou niet bij voetbal moeten beginnen. Waarom willen zakenmensen altijd dubbele cijfers als ze hun winsten tellen? We maken elkaar allemaal gek, doen voortdurend haasje over. Wees eens tevreden met drie procent.


'Sport is belangrijk en een ventiel om maatschappelijke onrust te laten ontsnappen. Sport zou een wedstrijd moeten zijn waarin de beste wint. Het moet om de sportieve eer gaan, niet om geld. Dat is regel 1. Dat gevoel is ergens verloren geraakt en dat is de schuld van heel velen. Geld is belangrijker geworden dan de sportieve eer. Het is het verschil tussen schijn en wezen.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden