Het is behoorlijk hectisch geworden in de natuur

Een afspraak maken met boswachter Arie van den Berg was niet eenvoudig. Het eerste telefonische contact verliep vrijdags per gsm....

Jean-Pierre Geelen

Agenda? Vergadering? Gaatje? We spreken toch wel met een boswachter? Inderdaad, maar de jaren negentig hebben toegeslagen in het ambt van boswachter. Het romantische beeld van de groengeklede man, getooid met verrekijker en vogelveer in de hoed, die in alle rust en afzondering natuurschoon beheert, moet herzien worden. Sinds de verzelfstandiging en reorganisatie enkele jaren geleden bij Staatsbosbeheer is het jargon van de boswachter doorspekt met termen als 'maandrapportage', 'doeltype' en 'Baten-lasten Eenheid Operationeel (BEO)'.

Als de boswachter het al niet drukker heeft gekregen, dan is het beroep in elk geval 'anders' geworden, geeft Van den Berg toe. Hij is boswachter in het gebied Rijk van Nijmegen-Zuid, een waardevol en kwetsbaar natuurgebied ten zuidwesten van Nijmegen. 'Voor het buitenwerk is nog maar weinig tijd.' Daarvoor in de plaats kwamen vooral vergaderingen. Wekelijks met de naaste medewerkers om de agenda van die week vast te stellen. En elke drie weken zit hij om de tafel met opzichters, districtshoofd en boswachters.

De omschakeling naar een publieksvriendelijker en meer marketinggerichte cultuur was even slikken voor een boswachter van de oude stempel. 'Ik moet nog wennen aan iets als een open dag. Dan gaan we nestkastjes timmeren met de kinderen, ballonnen oplaten, er komt een draaimolen. Dan denk ik toch: goddorie, van die vijftienduizend gulden hadden we toch beter een mooi moerasje kunnen opknappen? De jongere generatie kijkt daar anders tegenaan. En ik moet zeggen: we hebben het nu een keer gedaan en het was een grandioze dag.'

Van den Berg beschrijft zijn afgelopen werkweek: 'Maandag had ik een ingelaste vergadering met de lijnchef, het districtshoofd en de opzichter over een aantal beheersvraagstukken. Er waren telefoontjes gekomen van agrariërs die vroegen of ze distels mochten bloten (maaien, red.) en dat soort kwesties. Dat mag niet zomaar. En omdat je dan toch vergadert, probeer je er een goede vergadering van te maken en stip je nog wat punten aan, zoals de inventarisatie waar ik nu niet aan toekom, en ga je gezamenlijk nog eens het terrein in.'

Dinsdag was het tijd voor de administratie: een maandrapportage aan de Algemene Inspectiedienst en aan Staatsbosbeheer. Verder was het de dag van het antwoordapparaat. 'Tientallen mensen die willen weten of er nog plaats is op onze natuurcamping in Groesbeek. Je kunt daar helemaal niet voor reserveren, maar ik moet ze wel allemaal terugbellen.'

De woensdag stond in het teken van het begeleiden van het publiek dat de natuur aandoet. 'Gewoon het terrein op en aanspreekpunt zijn', vat Van den Berg deze taak samen. Gisteren had hij een afspraak met een medewerker van het bureau Terreinbeheer over de 'inventarisatie en monitoring in verband met het jaar 2000'. De planning voor 2000 meldt onder meer de boomfeestdag met scholen uit de buurt, overleg met B en W van de gemeente Heumen, er komt een info-avond voor aanwonenden, er moeten excursies worden georganiseerd, de natuurcamping is aan een interne kwaliteitsbeoordeling toe, er moeten nieuwe informatieborden worden ontwikkeld en er moet natuurlijk geïnventariseerd en gesurveilleerd worden.

Dat laatste vormde vroeger, toen de boswachter voor menigeen de politie van het bos was, de hoofdmoot van het werk. Na de reorganisatie groeide het terrein dat onder Van den Bergs beheer valt van 800 naar 1800 hectare, terwijl het aantal medewerkers verminderde; aan surveilleren komt hij nog maar tweehonderd uur per jaar toe.

Alle planning kan niet voorkomen dat er nogal wat op de boswachter afkomt, 'ad hoc', zoals Van den Berg het noemt. Hij wordt vaak gevraagd excursies te organiseren, of dialezingen te houden. Mensen in het bos stellen vragen. En klinkt in de verte een knal, dan gaat hij toch even kijken wat er aan de hand is.

Onregelmatigheid hoort bij het vak. Zo dient de boswachter om vijf uur in de ochtend broedvogels te inventariseren. Maar evengoed is hij een dag later tot middernacht in de weer om een oogje in het zeil te houden bij de drukbezette natuurcamping, waar soms Nijmeegse jeugd met scooters raast. Er wordt in de weekends gewerkt en bij toerbeurt draait de boswachter 24-uursdiensten waarin hij per gsm bereikbaar moet blijven voor calamiteiten.

'Ik word nogal eens gebeld. Dan hebben vandalen weer eens draden doorgeknipt, er is vee losgebroken of een drinkpomp van de koeien is stukgegaan.' Het is al met al behoorlijk hectisch geworden in de natuur. 'De natuur heeft het steeds drukker gekregen, ja. Mensen hebben meer vrije tijd gekregen en dus komen er meer op ons terrein.'

Dat gaat lang niet vlekkeloos. Er wordt bijvoorbeeld volop geloosd in het bos. Van den Berg: 'Wij hebben er bijna een dagtaak aan om het op te ruimen. Onvoorstelbaar wat je tegenkomt. Huisvuil, accu's, asbest, autobanden, bankstellen. Vooral bij parkeerplaatsen, maar soms ook midden in het bos.' Wat het werk er ook niet lichter op maakt, is de mondigheid van de bezoeker.

'Mensen zijn in staat je van je paard te halen en je bij je strot te pakken. Alleen maar omdat je ze erop attendeerde dat ze zich buiten het pad bevonden in een gebied waar levendbarende hagedissen voorkomen of vogels zitten te broeden. ''Waar bemoei je je mee'', zeggen ze dan. ''Je mag helemaal niks meer in Nederland''.'

Ondanks alle veranderingen is zijn vak er leuker op geworden, vindt de boswachter. Hij is net aan het uitweiden of hij wordt onderbroken door een dame en een heer die zijn kantoor betreden. Ecologen van de universiteit in Nijmegen die toestemming vragen om uit het nabijgelegen moerasje wat slakken en kevertjes te halen voor onderzoek. De boswachter vat zijn rol serieus op: 'Dan heeft u een vergunning nodig, die zal ik eerst moeten uittypen met alle bijbehorende voorwaarden. Verder zou ik er graag bij aanwezig zijn, en zoals u ziet, heb ik daar nu geen tijd voor.'

Korte tijd later blijkt de praktijk minder formalistisch in elkaar te steken. Terwijl Van den Berg toeziet hoe de wetenschappers zich over kevertjes en 'smurfslakjes' buigen, zegt hij: 'Zie je nu wat er allemaal ad hoc bijkomt?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden