'Het is allemaal net te veel op 't randje'

De ene na de andere politicus stapt vlot over naar het bedrijfsleven. De draaideur gaat te soepel, vindt politicoloog Van Schendelen. 'Neem een voorbeeld aan de EU-gedragscode.'

Kan een minister van Economische Zaken ruim een half jaar na zijn aftreden voorzitter worden van Bouwend Nederland, de bouwsector waar hij als minister mee te maken had om het algemeen belang te dienen? En na een paar maanden al adviseur worden van VDL, het bedrijf dat hij als minister hielp om NedCar over te nemen voor 1 euro? Nee, zegt de 'lobbyprofessor' Rinus van Schendelen. 'In Brussel zou hij direct op het matje zijn geroepen door Commissievoorzitter Barroso. Je moet de schijn van belangenverstrengeling vermijden. Ik zou zeggen: Maxime, doe het niet. Je maakt jezelf kwetsbaar. Zoek toch iets anders.'


De Rotterdamse hoogleraar politicologie Rinus van Schendelen (69) is een lobbyveteraan. Hij heeft de oudste nog bestaande permanente toegangspas voor de Tweede Kamer, eentje uit 1972. Ook de Europese arena in Brussel heeft voor Van Schendelen weinig geheimen. Deze week verscheen van zijn hand de vierde herziene en geactualiseerde versie van The Art of Lobbying the EU - More Machiavelli in Brussels, dat inmiddels in diverse talen is verschenen. Vanuit al die Haagse en Brusselse expertise kijkt de lobbyexpert kritisch naar de 'draaideur' tussen overheid en bedrijfsleven, de politici en ambtenaren die overstappen naar eenzelfde sector binnen het bedrijfsleven, en andersom. Die draaideur draait de laatste tijd nogal soepel in Den Haag, wat tot gefronste wenkbrauwen leidt, omdat er in Nederland niet of nauwelijks regelgeving voor is, anders dan bijvoorbeeld in de Europese gremia.


De hoogste ambtenaar van het ministerie van Economische Zaken die voorzitter wordt van de NVB, de zieltogende bankenlobby, zoals onlangs bekend werd gemaakt over Chris Buijink, kan dat wel? 'Ja', zegt Van Schendelen. 'De banken doen zaken met het ministerie van Financiën, er is dus geen belangenconflict. Al zal Buijink, hem kennende, zich er vast weleens tegenaan hebben bemoeid. Maar de kern bij deze draaideurzaken is dat je er transparant mee omgaat, en prudent. En daar schort het wel-eens aan. Bij Verhagen bijvoorbeeld.'


En bij zijn voorganger Elco Brinkman, die zich als voorzitter van Bouwend Nederland annex CDA-fractievoorzitter in de senaat bemoeide met het woonakkoord van het kabinet? 'Hij heeft er geen geheim van gemaakt, dus het was 100 procent transparant', zegt Van Schendelen. 'Maar het is natuurlijk 0 procent prudent. Het is niet verstandig. Dat senatoren er functies naast hebben, is geen probleem.


'Tot ver in de jaren zestig was dat in de Tweede Kamer ook zo. De vergoeding was toen te laag om van te leven, dus zochten Kamerleden er een baantje bij, in de boerensector of zo. Maar het is nu wel lastig in de Eerste Kamer. PvdA-fractievoorzitter Marleen Barth stopt nu maar als voorzitter van GGZ Nederland (geestelijke gezondheidszorg, red.), al staat dat nog steeds niet op de site. Kun je nagaan hoe belangrijk ze transparantie vinden, daar. En je hebt Loek Hermans, eerst met het COA en nu weer meer met Meavita. Het wringt.'


En oud-premiers en ministers als Balkenende, Bos en Klink, bij respectievelijk Ernst & Young, KPMG en Booz? Kan dat? 'Liever niet. De grote consultancyfirma's melden nooit welke adviesklussen ze doen. Misschien doet Ab Klink nu wel iets voor de tabaksindustrie.' De minister van Verkeer en Waterstaat, die na een half jaar overstapt naar de KLM? 'Camiel Eurlings heeft zich eerst teruggetrokken uit de politiek en is een tijdje later bij de KLM begonnen, op een middenfunctie. Keurig gedaan, vind ik', zegt Van Schendelen. 'Ik heb meer moeite met PGGM-baas Martin van Rijn als staatssecretaris op Volksgezondheid. Hij ging over de pensioenen van de verpleegkundigen, en maakt nu het zorgbeleid voor hen. Het kan wel, maar het is op het randje.'


Maar dezelfde Van Rijn leverde wel fors salaris in om de publieke zaak te dienen. En politici die overstappen naar het bedrijfsleven genieten geen wachtgeld. Bovendien zorgen ze in de draaideur ook voor beter contact tussen de top van het bedrijfsleven en de politiek.


'Allemaal waar', zegt Van Schendelen. 'Maar maak dan goede en heldere regels voor wat ambtenaren, politici en lobbyisten wel en niet mogen. Het is al zo klef in Nederland. Kijk naar de site van de Duitse Bondsdag, daar kun je zo zien met welke lobbyist een parlementariër contact had. De PvdA zou de afgelopen zomer al met zo'n soort voorstel komen, maar dat is er nog steeds niet. Terwijl ze alleen maar naar de site van de Europese Commissie hoeven om de goede Brusselse regels te kopiëren. Er zit nog een vertaalknop op ook. Hebben ze het met een in het Nederlands.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden