'Het is allemaal korte-termijndenken'

Aan de buitenkant is niets aan ze te zien en mede daarom komen ze nogal eens in de problemen. Zogeheten lvg-jongeren leveren complexe dossiers op....

Het probleem met licht verstandelijk gehandicapte jongeren, zegt Dries Roosma van jeugdzorg in Drenthe, is dat er aan de buitenkant niets aan ze te zien is. Ze zijn verbaal vaak sterk en daardoor worden ze nogal eens overschat. Ze raken vaak in de problemen, komen met criminaliteit in aanraking. Als ze ook nog een psychiatrische stoornis hebben, zoals ADHD of autisme, is hun gedrag vaak niet meer te hanteren.

Dossiers over dergelijke zogeheten lvg-jongeren geven blijk van een grote complexiteit. Een jongen van 17 met het sociaal-emotionele niveau van een 10-jarige die al is veroordeeld voor seksueel overschrijdend gedrag. Een meisje van 15, van wie de moeder in de gevangenis zit en die door haar impulsieve gedrag in de verkeerde circuits terechtkomt, die is misbruikt en aan de drugs is geweest. Een meisje dat het op het vmbo niet redt, depressief thuis komt te zitten en in handen van loverboys valt.

Zestien orthopedagogische behandelcentra hebben bij elkaar drieduizend plaatsen waar dergelijke jongeren kunnen worden opgenomen en behandeld. Om de lange wachtlijsten terug te dringen, werd een paar jaar geleden ambulante hulpverlening opgezet. Gezinnen worden thuis intensief begeleid. Uit de Verenigde Staten is het zogeheten Families First overgenomen, een soort 24 uurs-crisisdienst.

Daarnaast kunnen honderden jongeren na schooltijd en in de vakanties in de centra terecht voor behandeling. Ze verblijven daar tot bedtijd in groepen van acht, met twee begeleiders en een gedragsdeskundige.

De resultaten van die vroeghulp zijn positief, weet Roosma van jeugdzorg. Ouders kunnen hun problematische kind vaak niet meer aan en de moeilijkheden in het gezin zijn meestal al zo groot geworden dat het kind zonder die extra hulp uit huis moet worden geplaatst.

Maar die succesvolle hulpverlening wordt bedreigd door bezuinigingen en door een IQ-begrenzing. Tarievenorgaan CTG heeft voor komend jaar veel lagere tarieven vastgesteld en dat heeft volgens Dirk Verstegen van het landelijk kenniscentrum LVG drastische gevolgen. Op de gezinsbegeleiding moet 15 procent worden bezuinigd, wat betekent dat niet alle gezinnen meer worden geholpen. Families First zal geheel verdwijnen omdat de medewerkers alleen nog voor hun inzet betaald krijgen en niet voor de bereikbaarheid.

De dagcentra ontvangen minder dan de helft voor de naschoolse behandeling. De dagprijs gaat volgens branche-organisatie VGN van gemiddeld 125 euro per kind naar 56 euro. Dat komt neer op één in plaats van twee begeleiders per groep, zegt Verstegen. 'Met dit type jongeren is dat absoluut onmogelijk. Die begeleider kan niet eens naar de wc.' De groepen verkleinen betekent dat de helft van de kinderen op straat komt te staan, terwijl ze allemaal een indicatie hebben voor zorg.

Allemaal korte-termijndenken, zeggen Roosma en Verstegen. 'Uiteindelijk komen we ze wel weer tegen', zegt Verstegen, 'als ze in een jeugdinrichting zijn beland.' Roosma: 'Dan zijn ze vier tot vijf keer zo duur.'

Daarnaast heeft staatssecretaris Ross van Volksgezondheid besloten dat alleen kinderen met een IQ onder de 75 nog voor de AWBZ-gefinancierde hulp in de orthopedagogische centra in aanmerking komen. De kinderen met een hoger IQ horen thuis bij de jeugdhulpverlening. Gevolg is dat duizend van de zevenduizend jongeren die nu in orthopedagogische centra worden geholpen volgend jaar voor hulp bij jeugdzorg moeten aankloppen. Maar die kampt al met forse wachtlijsten en kan licht verstandelijk gehandicapten bovendien helemaal geen adequate zorg bieden, zegt Roosma.

De IQ-grenzen zijn de afgelopen jaren te veel opgerekt, zegt een woordvoerster van Ross. 'Een vmbo-leerling met gedragsproblemen hoeft niet naar een centrum voor licht verstandelijk gehandicapten.'

Verstegen wijst erop dat alleen een IQ-grens bar weinig zegt. De kinderen uit de eerder genoemde dossiers hebben allemaal een IQ boven de 75 maar juist vanwege hun bijkomende gedrags- en sociale problemen hebben ze hard hulp nodig. Het ministerie laat weten dat kinderen niet tussen wal en schip mogen vallen en denkt nog na of jeugdzorg de juiste instantie is om hen op te vangen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden