Het is 02:25 uur en pikdonker aan de grens

De meeste Oekraïense gastarbeiders in de nachtbus van Warschau naar Lviv, over de EU-grens, weten de solidariteit van de Polen met hun nog onzekere lot wel te waarderen. Alleen Irma uit Donetsk mort.

WARSCHAU/LVIV - Marija Javorska is net aan het uitleggen waarom er op haar visitekaartje 'onmogelijk bestaat niet' staat, als plotseling de lichten boven de stoelen aanfloepen. Haar nachtbus heeft de Pools-Oekraïense grens bereikt. Hier houdt de Europese Unie op. Het is 02:25 uur, buiten is het pikdonker. 'Dat gaat weer wachten worden', zucht Marija Javorska.


Niemand in de bus die daar een probleem van maakt. De gastarbeiders uit Oekraïne, die het leeuwendeel van de zitplaatsen innemen, dragen hun lot in stilte. Het heeft iets symbolisch, dat wel. De negen uur durende rit tussen Warschau en Lviv - beide steden zijn 500 kilometer van elkaar verwijderd - verloopt al even traag als de weg die hun land aflegt naar lidmaatschap van de Europese Unie.


Als de Poolse grenswachters de papieren van de 31 buspassagiers hebben doorgenomen, is er een uur verstreken. Daarna is het de beurt aan de Oekraïense douane. Pas om 04:07 uur is de bus de grens gepasseerd. En dan mogen de passagiers nog van geluk spreken: de bussen in de tegenovergestelde richting nemen, van Oekraïne naar Polen, worden veel strenger gecontroleerd. Anders zouden er te veel sigaretten gesmokkeld worden.


Wat de Polen betreft mogen de poorten van de Europese Unie voor Oekraïne onmiddellijk opengaan, zeker na de val van Viktor Janoekovitsj. Het was onder Poolse druk dat de Europese Raad vorige week beloofde nog voor de vervroegde presidentsverkiezingen van 25 mei een deel van het opgeschorte samenwerkingsakkoord te ondertekenen. Voor Oekraïne wordt dat beschouwd als de eerste stap op weg naar lidmaatschap.


De Oekraïners in de bus weten die betrokkenheid te waarderen, met uitzondering van Irma. De verkoopster uit het Russischgezinde Donetsk is een van de weinige passagiers die niet uit het westen van Oekraïne komt. Ze vreest dat toetreding tot de Europese Unie nog meer landgenoten naar het buitenland zal jagen, en het zijn er nu al zoveel.


Naar schatting vijf miljoen Oekraïners zouden in het buitenland werken. De meesten in Rusland, maar ook Polen zou meer dan een half miljoen Oekraïners tellen, vervangers van de Polen die in het Westen werken.


Irma staat alleen. Nergens in de bus valt een kwaad woord te horen over Polen. Vergeten en vergeven zijn de verhalen over Polen die hun Oekraïens personeel met arrogantie bejegenen. 'Nooit zoiets meegemaakt', vertellen twee schoonmaaksters met een lange staat van dienst.


De grootste lof komt van Marija Javorska, de dame met het ongewone visitekaartje. Dat ze er zo elegant gekleed bij loopt, heeft ze aan een gepensioneerde Poolse kolonel te danken. Precies tien jaar geleden merkte die haar op in een bar in Lviv. Kon ze niet even de Oekraïense afdeling van zijn bedrijf helpen opstarten? En zo werd de zestiger Javorska vertegenwoordiger van een telecommunicatiebedrijf. Veel meer dan strovrouw is ze nooit geworden, maar daar maalt ze niet om. In plaats van 100 euro pensioen heeft ze nu 250 euro, en dan heeft ze het nog niet eens gehad over de extraatjes. De voorbije jaren is ze al in Tunesië en Barcelona op cursus geweest.


Nu is Javorska net terug uit Rotterdam. Ze heeft op de thuisreis nog even een bezoek gebracht aan Grudziadz. Daar ligt in het ziekenhuis een door Polen opgenomen gewonde van de opstand tegen Janoekovitsj. Javorska hoopt dat zijn offer niet voor niets is geweest, dat het Russische gas vervliegt en dat Poetin wordt afgezet. Onmogelijk is dat niet, gelooft ze. 'Ook van de Sovjet-Unie dachten we dat ze eeuwig was.'


Het is de droom van de meeste passagiers. Behalve van Irma, de verkoopster uit Donetsk. Zij gelooft niet dat de machtswisseling in Kiev verandering zal brengen. 'De trog blijft dezelfde, alleen de varkens veranderen, zeggen we in Oekraïne.' Veel bijval krijgt ze niet in dit gezelschap, al zegt ook de Poolse buschauffeur nog weinig positieve veranderingen te hebben gezien in Oekraïne. 'Zal ik je iets vertellen?', fluistert hij, nadat hij zijn passagiers bij het station van Lviv heeft afgezet. 'Het is hier nog altijd dezelfde puinhoop als vroeger.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden