Het IDFA-programma is bekend: deze documentaires moet u gaan zien

Maandag 11 november begint de online-voorverkoop van het documentairefestival IDFA. De filmredactie van de Volkskrant selecteerde alvast 24 mooie films voor u.

The Devil's Liar: ingehouden, kale documantaire en daardoor onthutsend. Beeld -

Return to Homs *****
(Talal Derki)

De openingsfilm van het IDFA doet verslag vanuit het hart van de belegerde stad Homs. Daar gaat de 19-jarige Basset, als oud-keeper van het Syrische jeugdelftal een lokale ster, voorop in het verzet tegen Assads regime. We zien de jongen vlammen, desintegreren, opbranden. De last van het martelaarschap, de vermoeidheid in de strijd, het sterven van een stad - zelden werd het zo grillig en intiem verbeeld als in Return to Homs. (Bor Beekman)


Song from the Forest *****
(Michael Obert)

Hij had niet misstaan in een vertelling van de op hele en halve gekken verzotte filmer Werner Herzog; de Amerikaanse Louis. 25 jaar geleden verhuisde hij naar het regenwoud om de oorsprong te achterhalen van een liedje dat hij hoorde op de radio. In dit wonderlijke, uitgebalanceerde portret brengt de Duitse journalist Michael Obert zowel de aantrekkingskracht van zijn ogenschijnlijk krankzinnige passie, als het leven dat hij in New York achterliet (familie, vriend Jim Jarmusch) sterk in beeld. (Berend Jan Bockting)

De last van de martelaren werd nergens zo grillig verbeeld als in Return to Homs. Beeld -

20 Feet From Stardom *****
(Morgan Neville)

Iedereen kent hun stem, vrijwel niemand hun naam. Een geheide Oscarkandidaat, deze ode aan de gemankeerde carrières van de allerbeste achtergrondzangeressen uit de geschiedenis van de popmuziek. Van Darlene Love, die vloeren schrobde terwijl haar hits op de radio speelden, tot Merry Clayton, onvergetelijk op Gimme Shelter 'Rááápe! Múúúurder!', nu docente Spaans. Klassiek te worden muziekfilm over de tol van het nét niet doorbreken. (Bor Beekman)

Ana ana ****
(Corinne van Egeraat en Petr Lom, 2013)

Vier jonge Egyptische vrouwen vertellen over hun leven in Caïro, vlak na de Egyptische revolutie. Ze laten dat leven vooral ook zien: de vrouwen gingen zelf op pad met de camera, wat resulteert in een los gecomponeerd stadsmozaïek vol intieme, alledaagse en soms poëtische kiekjes. Het zijn de persoonlijke bespiegelingen over vrijheid die de meeste indruk maken. Met aardige muziek van Ryuichi Sakamoto. (Kevin Toma)

Wakker in een boze droom ****
(Peter Lataster en Petra Lataster-Czisch)

Borstkanker confronteert de patiënt niet alleen met de eigen sterfelijkheid, maar ook met opvattingen over vrouwelijkheid en schoonheid. Het echtpaar Lataster Als we het zouden weten, Niet zonder jou en Jeroen, Jeroen) volgt de worsteling van drie vrouwen, zonder voice-over of interviewshots. Een afgewogen, ontroerende, en vooral intieme documentaire, zonder ook maar een zweempje voyeurisme. (Floortje Smit)

Putin's Games ****
(Alexander Gentelev)

Verbijsterende onderzoeksdocumentaire over de voorbereidingen op de Olympische Winterspelen 2014 in Sotsji. Het megalomane Russische streven om een subtropische badplaats om te toveren in een wintersportoord kost inmiddels al meer dan 50 miljard dollar (ter vergelijking: de recentste Winterspelen kostten 2 miljard dollar) en is een draaikolk van corruptie, afpersing en machtsmisbruik. (Pauline Kleijer)

Putin's Games, verbijsterende onderzoeksdocumentaire over Sotsji. Beeld -

Blood ****
(Alina Rudnitskaya)

In fraai zwart-wit gefilmd kijkje achter de schermen bij een rijdende bloedbank. Een groep verpleegsters doorkruist Rusland in een busje. Overal staan rijen mensen klaar om bloed te doneren - zo veel mogelijk, ook al vallen ze flauw, want het is vaak hun enige bron van inkomsten.

Als een portret van pure armoede, maar ook van de familiale sfeer binnen het medische team, is de film zowel verontrustend als hartverwarmend. (Pauline Kleijer)

Mercedes Sosa, The Voice of Latin America ****
(Rodrigo H. Vila)

Ze was de grootste ster van Latijns-Amerika, 'The Rolling Stones en The Beatles bij elkaar'. Mercedes Sosa (1935-2009) had niet alleen een fantastische stem, maar speelde ook een voorname rol in de strijd voor democratie en vrijheid van meningsuiting, met bedreigingen en verbanning tot gevolg. In dit fraaie, grondige portret gaat haar zoon op bezoek bij de belangrijkste personen uit haar leven. (Pauline Kleijer)

Menstrual Man ****
(Amit Virmani)

Hij heeft een poosje rondgelopen met een nep-baarmoeder met varkensbloed om zijn ontworpen maandverbandjes te testen. Muruganatham gaat ver om de armste, meest afgelegen gebieden van India aan het maandverband te krijgen. Een serieus probleem dat hij met de nodige humor benadert. Menstrual Man is het verhaal over hoe een selfmade-man - ongeletterd, straatarm geboren - een revolutie veroorzaakt in een conservatieve maatschappij. (Floortje Smit)

The Last of the Unjust ****
(Claude Lanzmann, 2013)

Na Shoah (1985) had Lanzmann nog uren aan interviews liggen met Benjamin Murmelstein (1905-1989), de laatste rabbi die door de nazi's als 'leider' werd aangewezen voor het als stad vermomde concentratiekamp Theresienstadt. Die lange, intense en onthullende gesprekken vormen de kern van dit nieuwe docu-monument; een uitputtingslag van 220 minuten, waarvan echter geen minuut overbodig is en die je geschokt, aangegrepen en wijzer achterlaat. (Kevin Toma)

Narco Cultura ****
(Paul Schwarz)

Schizofreen dubbelportret van de drugsoorlog in Mexico, waarin de Israëlische filmer Paul Schwarz het uitzichtloze bestaan van een politieagent in de misdaadhoofdstad Juarez (vrijwel al zijn naaste collega's zijn omgelegd) koppelt aan de populariteit van kartel-verererende narco corrido's. De liedjes die de kartelbazen laten componeren over hun gruwel/heldendaden, door muziekproducenten in Los Angeles, groeien uit tot bonafide-hits. Vooral de VS blijken een groeimarkt voor de Mexicaanse variant op gangstarap. (Bor Beekman)

Mission Congo ****
(David Turner en Lara Zizic)

Op overtuigende wijze leggen de filmmakers een ongelooflijk schandaal bloot rond de Amerikaanse televisie-evangelist en politiek-activist Pat Robertson, die in de jaren negentig met zijn 'Operation Blessing' geld inzamelde voor de vluchtelingenkampen in het grensgebied tussen Rwanda en Congo. Multimiljonair Robertson, die goede banden onderhield met de dictators uit de regio, bedonderde iedereen en gebruikte het merendeel van het geld om te investeren in zijn eigen diamantmijnen. (Pauline Kleijer)

Ne me quitte pas *****
(Niels van Koevorden en Sabine Lubbe Bakker, 2013)

Nu de Waalse Marcel door zijn vrouw is verlaten, heeft hij altijd nog zijn Vlaamse kameraad Bob. De filmmakers zitten het duo zeer dicht op de huid, wanneer alcoholist Marcel uit zijn dal probeert te klauteren en de altijd met een hoed en sigaar uitgedoste Bob er nog een glaasje rum bij drinkt. Het resultaat is een mooi meanderend, gemoedelijk en soms toch ook hartverscheurend vriendenportret, in de beste direct-cinema-traditie. (Kevin Toma)

The Missing Picture *****
(Rithy Panh)

Nadat hij documentaires maakte over het schrikbewind van de Rode Khmer in zijn geboorteland Cambodja, vertelt Rithy Panh dit keer zijn eigen geschiedenis - en die van zijn familie, die het nooit heeft kunnen navertellen. Van de genocide bestaan geen filmbeelden - het meeste teruggevonden archiefmateriaal is pure Khmer-propaganda - en daarom creëert Panh zijn eigen beeld, met behulp van honderden zorgvuldig gemaakte kleipoppetjes. Als stille, roerloze getuigen vertellen ze een ongekend ontroerend verhaal. Beeldschoon, schokkend en aangrijpend. (Pauline Kleijer)

Richard Pryor: omit the logic ****
(Marina Zenovich)

Dertien persoonlijkheden had Richard Pryor, vertelt een vriend. Negen daarvan waren goed volk, maar die andere vier waren verschrikkelijk. Regisseur Marina Zenovich (Roman Polanski: wanted and desired) probeert de zelfdestructieve, ongrijpbare komiek niet te doorgronden, maar schetst via betrokkenen een intrigerend beeld van opkomst en ondergang van de man die zichzelf ooit, trippend van de coke, in brand stak. (Floortje Smit)

20 feet from stardom, klassiek te worden muziekfilm over niet doorbreken. Beeld -

The Armstrong Lie ****
(Alex Gibney)

De leugens van Lance Armstrong - wie is er niet ingetrapt? De Oscarwinnende regisseur Alex Gibney in elk geval wel. Hij begon in 2009 aan een film over de comeback van Armstrong in de Tour de France, maar moest daar een andere draai aan geven toen de wielrenner zijn jarenlange dopinggebruik niet langer kon ontkennen. De documentaire, vooral interessant voor wie nog weinig van de wielersport en het dopingschandaal weet, probeert moedig door te dringen in de wonderlijke psyche van Armstrong - een onneembare vesting, zo lijkt het. (Pauline Kleijer)

Cutie and the Boxer *****
(Zachary Heinzerling, 2013)

De energie spat van het scherm wanneer de hoogbejaarde kunstenaar Ushio Shinohara, met bokshandschoenen vol verf, zijn doeken betimmert. Dit zalige portret van Ushio en zijn twintig jaar jongere vrouw Noriko - Japanse verstekelingen in de New Yorkse kunstscene - stipt aan waarom Ushio nooit doorbrak met zijn daverende action paintings; uiteindelijk is Noriko de held van de film, met haar vlechtjes, berusting en (deels geanimeerde) autobiografische strips. (Kevin Toma)

The Devil's Lair ****
(Riaan Hendricks, 2013)

Bendeleider Braaim wil een ander leven voor zijn vrouw en kinderen: niet langer drugsdealen in de sloppen van Kaapstad, geen liquidaties en overvallen meer. Voorlopig lukt het nog niet echt. Alsof er geen camera aanwezig is, bereiden Braaims bendeleden kalmpjes hun moordpartijen voor; en wanneer ze met hun pistolen en maskers op pad zijn, zit Braaims vrouw te wachten of hij wel heelhuids terugkomt. Ingehouden en kale documentaire, en daardoor juist zo onthutsend. (Kavin Toma)

Kismet ****
(Nina Maria Paschalidou)

In het Midden-Oosten verliezen vrouwen zich in de belevenissen van Noor, Fatmagul, Hurrem, Nihan en Hayat. Toch is de Turkse soap meer dan wegzwijmelarij, vertellen schrijfsters, actrices, deskundigen en kijkers. Kismet overstijgt het inkijkje in een fascinerend fenomeen: het laat zien hoe vrouwen door dit ook verbindende massamedium eisen gingen stellen aan hun echtgenoot, en zelfs in opstand kwamen tegen autoriteiten en traditie. (Floortje Smit)

The Armstrong Lie. Beeld -

Pipeline ****
(Vitaly Mansky)

In eerste instantie lijkt Pipeline vooral een mooi gefilmde observatie van het bestaan tussen West-Siberië en Europa. De ervaren documentairemaker Vitaly Mansky wilde het leven vastleggen rond de Urengoy-Pomary-Uzhgorod-gaspijpleiding, die beide gebieden economisch van elkaar afhankelijk maakt. Geleidelijk blijkt hoe ongedwongen Mansky de diverse verhalen, over de dode vissen in de netten van Siberische wakvissers tot de 'alles draait om geld'-mopperende heren op een bankje, tot een natuurlijk geheel aan elkaar rijgt. Knap. (Berend Jan Bockting)

The Director - An Evolution in Three Acts ***
(Christina Voros)

Frida Gianni is creatief-directeur bij het Italiaanse modehuis Gucci. Voor een zo belangrijke spil in de internationale modewereld is ze opvallend nuchter en wars van glamour. Het maakt The Director, een portret van Gianni, anders dan de meeste modedocumentaires: nu eens geen stress, geen hysterie en geen grote woorden, maar de kalme precisie van een topvrouw. (Pauline Kleijer)

Alphabet ****
(Erwin Wagenhofer)

De Oostenrijker Erwin Wagenhofer is een activist met een camera; waar zijn We Feed the World voedselproblematiek aan de kaak stelde, is Alphabet een betoog voor onderwijs dat nieuwsgierigheid en verbeelding stimuleert. Het huidige onderwijssysteem doet dat niet, beweert Wagenhofer, en om dat punt te ondersteunen, haalt hij tal van fris-dwarse denkers voor zijn camera. Geregeld mist de nuance, maar met originele metaforen en dito dwarsverbanden prikkelt en provoceert Alphabet vrijwel onafgebroken, bijna twee uur lang. (Berend Jan Bocking)

Master of the Universe ****
(Marc Bauder)

93 zorgwekkende minuten waarin een Duitse oud-topbankier staand in een leegstaand gebouw uitlegt hoe hij en zijn collega's systematisch de wereld belazeren met ondoorgrondelijke beleggingsconstructies, en daar mee doorgaan. Naast de zakelijke details schetst Master of the Universe de psyche van de bankelite: hoe men de groentjes test op loyaliteit en bereidwilligheid, en inkapselt, voor wie zich met discutabele doch zeer winstgevende beleggingsvormen mogen inlaten. Doemdenkvoer. (Bor Beekman)

Ukraine Is Not a Brothel ****
(Kitty Green)

Het is wat paradoxaal: actievoeren tegen de onderdrukking en (seksuele) uitbuiting van vrouwen door je kleren uit te trekken. Maar de topless-activistes van Femen halen er regelmatig het nieuws mee en zien het als hun kracht. Regisseur Kitty Green verbleef voor haar spraakmakende documentaire een jaar lang bij de Femenstrijdsters in Kiev en legde een nog grotere ongerijmdheid bloot. De feministes blijken achter de schermen te worden aangestuurd - en wellicht ook uitgebuit - door een man. (Pauline Kleijer)

Programma

Vanaf vandaag staat het complete festivalprogramma op de website van het International Documentary Festival Amsterdam (20 nov - 1 dec), 's werelds grootste en belangrijkste documentairefestival. De 26ste festivaleditie telt 291 documentaires, waarvan 103 wereldpremières. Maandag 11 november begint de online-voorverkoop.
Ukraine is not a Brothel legt ongerijmdheden over de Femenstrijders bloot. Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.