Het idee van de oerknal is een zwaktebod

Wie Erik Verlinde (1961), hoogleraar theoretische natuurkunde, Universiteit van Amsterdam, NWO-Spinozapremie 2012.


Idee Onze ideeën van oerknal en donkere materie kloppen niet.


Verwacht Dat de kosmologie binnen tien, twintig jaar om gaat.


'Je intuïtie en smaak zijn vaak het enige houvast in de theoretische natuurkunde, omdat ze wat je bedenkt in verband brengen met wat je al weet. Een nieuwe theorie die het bestaande niet dekt, kan niet kloppen. Als ik dus zeg dat ik geen goed gevoel heb bij het idee van de oerknal en dat van donkere materie, dan is dat letterlijk: geen goed gevoel. Ik ben er echt van overtuigd dat het beter kan en dat ons dat ook gaat lukken.


'De oerknal is geen onlogische gedachte als je kijkt naar het universum om ons heen. Sterrenstelsels op grote afstand bewegen allemaal van ons weg, met een snelheid die groter is naarmate ze verder weg zijn. Als je al die beweging terugrekent, kom je op een punt ergens 15 miljard jaar geleden, dat alles in één punt bij elkaar zat. De theorie is dat op dat moment dus alles uit het niets is ontstaan.'


'Precies met dat idee van iets uit niets, heb ik grote moeite. Fysisch is dat heel ongebruikelijk. Als er ergens iets ontstaat, moet er elders iets verdwijnen. Dat hoeft niet letterlijk in ruimte en tijd zo te zijn. Maar wel in wat wij theoretici de faseruimte noemen: een abstractie die in wezen de fysische mogelijkheden aangeeft. Ik kan niet tegen een theorie die niet uitgaat van een behoud van mogelijkheden, en de big bang is precies zo'n theorie.'


'Het lijkt er vooral sterk op dat we te veel redeneren vanuit onze huidige theorieën, waarmee we weliswaar veel kunnen begrijpen, maar waarin we de beperkingen ook wegredeneren.'


'De theorie van de oerknal is een zwaktebod. Iets vergelijkbaars zie je met donkere materie en donkere energie. Dat melkwegstelsels anders draaien dan we op grond van de zichtbare materie zouden verwachten, wordt verklaard door aan te nemen dat er meer materie is, maar dat die niet te zien is. Dat kun je zeggen, maar het klinkt mij te veel als een goedkope uitvlucht. Temeer daar we echt niet weten waaruit die donkere materie dan wel bestaat.'


'Natuurlijk wordt er over de hele wereld met allerlei detectoren en versnellers gezocht naar deeltjes donkere materie. Ik denk dat die allemaal niets gaan vinden, omdat donkere materie geen materie is, maar een dieper effect van ruimte en tijd zelf.'


'Drie jaar geleden publiceerde ik mijn alternatieve theorie over zwaartekracht, die er op neerkomt dat gravitatie geen kracht is maar een eigenschap van de informatieverdeling in het universum. Het is een beetje als in de thermodynamica, waarin je weet dat gassen uit individuele moleculen bestaan, maar waar je werkt met globale grootheden als druk en temperatuur. Op eenzelfde manier denk ik dat er onder ons beeld van het universum een diepere realiteit schuilgaat.'


'Het spannende is nu dat mijn theorie niet alleen weerklank begint te vinden onder theoretici, maar ook in de astronomische hoek. Men vindt het daar wel lastig dat ik zo openlijk twijfel aan de big bang en de donkere materie - dat zijn daar vaste waarden. Maar ik kan intussen wel laten zien dat in mijn quantuminformatietheorie van het universum net zo goed een roodverschuiving van verre sterrenstelsels ontstaat. Het astronomische beeld van de kosmos klopt natuurlijk - dat zijn de feiten. Alleen lever ik er een betere theorie bij, die geen heelal uit het niets tovert.'


'Ik heb sterk het gevoel: we moeten hiermee nu doorpakken. Ik werk van de zomer hard door aan een nieuwe publicatie, waarin die aansluiting van mijn theorie over gravitatie en informatie bij de waarnemingen wordt uitgewerkt. Dat moet een klapper worden.'


'De komende tien, twintig jaar moet het echt gebeuren, hoe pijnlijk het voor astronomen ook zal zijn om de oerknal los te laten. Over vijftig jaar praten we wat meewarig over de tijd dat we daarin geloofden.'


Omdenken In deze rubriek besteden we deze zomer aandacht aan een aantal tegendraadse ideeën uit de wetenschap, die het in zich hebben om de wereld te veranderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.