Het ideale alternatief voor een Duitser

Als Nederlander was Jeroen Dijsselbloem acceptabel voor de Duitsers, als sociaal-democraat lag hij goed bij de Fransen. Dus kreeg hij die mooie functie.

In de commentaren in de kranten over de benoeming van Jeroen Dijsselbloem tot voorzitter van de Eurogroep wordt vooral ingegaan op zijn kwaliteiten, op de nieuwe koers van het kabinet en op de vraag of Dijsselbloem als voorzitter nog wel kan opkomen voor het Nederlands belang. Dat de benoeming vooral is toe te schrijven aan de veranderende verhoudingen in de Europese Unie zelf - waardoor Nederland weer helemaal meetelt in plaats van moppert aan de zijlijn - lijkt de commentatoren te zijn ontgaan.


'Handen af van onze Jeroen', schreef Martin Sommer zaterdag met een uitroepteken erachter. Jeroen is vóór begrotingsdiscipline, afspraken maken, scherpe voorwaarden en evidence based politiek en tégen een totale unie. Precies wat we nodig hebben, jubelt Sommer. Over de vraag of Dijsselbloem ook invloed kan uitoefenen, hoeven we ons volgens Sommer geen illusies te maken. Het helpt vast als hij in een eerder stadium een rimpel in zijn voorhoofd heeft getrokken. Daarmee gaat Sommer helemaal voorbij aan de veranderende machtsverhoudingen in Europa.


Voor de zomer werden de lakens uitgedeeld door Merkozy. De Frans-Duitse as stoomde zo hard door dat de Britse premier Cameron steeds verder afdwaalde van het continentale Europa. En ook Mark Rutte kon er met zijn schelle interrupties tijdens Europese toppen geen vinger tussen krijgen. Het masterplan van Van Rompuy voor een Economische Unie, Begrotingsunie, Politieke Unie en Bankenunie stond in de steigers opdat het volgens planning bij de eurotop in december vorig jaar kon worden afgehamerd. Maar nadat niet Sarkozy maar Hollande werd gekozen in het Élysée liep alles anders.


Van een Merkhollande is immers nooit sprake geweest. Hollande is voor een sterke investeringsagenda van landen met een handelsoverschot en voor meer garanties voor de zuidelijke landen. Bij de onderhandelingen over de meerjarenbegroting over de Europese Unie in november 2012 stonden Frankrijk en Duitsland niet meer gebroederlijk naast elkaar maar lijnrecht tegenover elkaar.


Tekenend voor de gang van zaken was de benoeming van een nieuwe voorzitter van de Eurogroep. Deze benoeming kent een wel heel lange voorgeschiedenis die er uiteindelijk toe leidde dat Dijsselbloem de post in de schoot geworpen kreeg. Toen Jean-Claude Juncker in maart 2012 bekendmaakte dat hij het voorzitterschap van de Eurogroep wilde neerleggen, schoof Angela Merkel haar minister van Financiën Wolfgang Schäuble naar voren als kandidaat. Dat was opmerkelijk; traditioneel laat Duitsland belangrijke functies in de EU aan zich voorbij gaan omdat het land al snel van machtspolitiek wordt beschuldigd. Duitsland heeft liever een betrouwbare Italiaan aan het hoofd van de Europese Centrale Bank die veel beter dan een Duitser harde maatregelen kan uitleggen in Zuid-Europa.


Maar Merkel wilde al langer een einde maken aan de terughoudendheid en ook in de benoemingensfeer duidelijk maken dat Duitsland een vuist kan maken. Waarschijnlijk was haar dat ook wel gelukt als Nicolas Sarkozy de Franse verkiezingen had gewonnen, maar met François Hollande in het Élysée stuitte Schäubles benoeming op een veto. Het werd een slepende kwestie. Even was er nog sprake van dat de Duitse en Franse minister van Financiën de post na elkaar zouden vervullen, maar toen men er niet uitkwam, werd besloten Juncker te vragen nog een half jaar aan te blijven. Die deed dat alleen onder de voorwaarde dat zijn landgenoot Yves Mersch benoemd zou worden als directielid van de Europese Centrale Bank in Frankfurt.


Hoewel het Europees Parlement die benoeming afkeurde, kreeg Juncker zijn zin. Toen de opvolgingskwestie weer actueel werd, waren de FransDuitse verhoudingen bekoeld. In de verhitte debatten over de EU-begroting voor de komende jaren koos Merkel voor de harde lijn. De triple-A-landen trokken gezamenlijk met Groot-Brittannië op tegen een verhoging van het EU-budget. Merkel nam afstand van het Franse standpunt om ook aan de aanhoudende Britse kritiek op de 'Brusselse bazigheid' tegemoet te komen.


Nu er geen Duitser benoemd kon worden als voorzitter van de Eurogroep lag een Nederlander wel erg voor de hand. De Finnen hebben al Olli Rehn als eurocommissaris voor Economische en Monetaire Zaken, de Belgen Herman van Rompuy en wij hebben alleen Neelie Kroes op een minder belangrijke post als eurocommissaris. Voor de Fransen is Dijsselbloem acceptabel omdat hij ook sociaal-democraat is. Een ideaal alternatief dus voor Schäuble.


De benoeming van Dijsselbloem moet vooral worden gezien als een teken van de nieuwe positie van Nederland in de EU nu de Frans-Duitse as onder druk staat en de Britten twijfelen over hun rol binnen de EU. De plotselinge aandacht voor Nederland heeft dus minder te maken met het nieuwe kabinet, maar veel meer met de nieuwe positie van Nederland in het centrum van het debat over de toekomst van Europa. En vanuit die nieuwe positie kan Dijsselbloem wel degelijk een punt maken.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden