'Het huidige systeem holt de democratie uit'

Bij de gemeenteraads-verkiezingen blijven veel Nederlanders thuis. Hoe komt dat? En is het een bedreiging voor de democratie?

Jacques Thomassen, emeritus hoogleraar Politieke Wetenschappen aan de Universiteit van Twente:

'Als niemand komt, is dat het einde van de democratie. Je kunt erover twisten waar het breekpunt van democratische legitimiteit ligt. De opkomst daalt doordat mensen ontevreden zijn over de politiek, maar bij Tweede Kamerverkiezingen is de opkomst hoger, dus ook andere factoren spelen mee. Bij gemeenteraadsverkiezingen is de vraag: valt er iets te kiezen? Verschillen tussen partijen zijn vaak klein. Ook blijkt vaak dat een stem nauwelijks invloed heeft op de vorming van het college van B en W. Na afschaffing van de stemplicht in 1970 bleef lang het idee heersen dat stemmen hoorde bij burgerplicht. Nu maken mensen een meer rationele afweging: wat levert het mij op?'


Peter van der Heiden, onderzoeker bij het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis:

'Het huidige systeem holt de democratie uit. Het is niet raar dat de opkomst zo laag is. Landelijke partijen misbruiken de lokale verkiezingen. Het is daardoor bijna rationeel geworden om niet te gaan stemmen. PvdA en VVD verliezen op lokaal niveau, zij moeten de klappen opvangen van de landelijke partijen. Dat is zuur voor hen, maar ook voor de kiezer, omdat die niet meer weet waarvoor hij stemt. Gaat het nog wel om het gemeentebestuur of zijn de gemeenteraadsverkiezingen verworden tot referendum voor de landelijke politiek?'


Gerrit Voerman, directeur Documentatiecentrum Nederlandse Politieke Partijen:

'Ook na een lage opkomst kan beleid worden gevoerd. Wel komen het draagvlak en de legitimiteit van de gemeenteraad in het gedrang. Een oorzaak van afnemende interesse is kaalslag bij lokale media. Berichtgeving over lokale politiek wordt steeds gebrekkiger, vooral in kleinere gemeenten. Om een keuze te kunnen maken, moeten burgers toegang hebben tot informatie. Ook een gekozen burgemeester zou - los van de praktische implicaties - wellicht opkomstverhogend werken en kan leiden tot 'verlevendiging' van lokale politiek.'


Monique Leyenaar, hoogleraar Vergelijkende Politicologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen:

'Een dalende opkomst bij lokale verkiezingen is geen Nederlands verschijnsel, maar komt ook in andere Europese landen voor. Veel mensen vinden landelijke verkiezingen belangrijker voor hun eigen welbevinden. Landelijke thema's als crisis en werkloosheid staan voorop. De machtsstrijd tussen twee partijen in sommige steden, de zogenaamde horse race, kan wel een opkomstverhogende werking hebben.'


René Cuperus, cultuurhistoricus en Volkskrant-columnist, die eerder deze week dreigde dat hij bij minder dan 50 procent 'zijn schoenen zou opeten'

: 'Het gaat niet goed met de democratie. Er is sprake van een representatiecrisis; opkomstcijfers zijn een van de symptomen daarvan. We maken nu een tweede 'secularisatiegolf' mee. Eerst verloor men het geloof in God, nu verdwijnt het geloof in de politiek. Mensen zien de politiek vooral als bezuinigingsmachine, niet langer als middel om samen je leven mee te verbeteren. Tragisch is dat de mensen die de politiek het hardst nodig hebben het minst stemmen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.