Het houvast van de moderne arbeider

In het stuk 'Kaas' van Annette Speelt gaan tekst en beweging samen. 'Het gaat bij onze personages over het vaste ritme van de dagelijksheid die ze gemeenschappelijk hebben.' En dat is prettig in een tijd waarin voortdurend keuzes gemaakt moeten worden....

Als het regent en het water langs de muren naar beneden sijpelt, komt de geur van smeerkaas weer terug, ook al staat kaasfabriek Eyssen in Alkmaar al bijna vijftien jaar leeg. De krakers zijn verdreven en de organisator van de paintball-avonden heeft het pand verlaten. Alleen de stalen constructies van oude machines aan het plafond en de afgezaagde buizen die her en der uit de muur steken zijn gebleven. Hier hebben jaar in, jaar uit arbeiders aan de lopende band aluminium bakjes met de zachte kaas gevuld.

In de kale fabriek staan zeven jonge acteurs en hun regisseur (allemaal tussen 24 en 30 jaar) geconcentreerd naar vellen tekst op de vloer te staren. Als de zon verdwijnt, komt de kou via de smalle raampjes naar binnen en wikkelen ze zich in paardendekens.

Drie acteurs en de regisseur van toneelgezelschap Annette Speelt en vier bijna afgestudeerde mimespelers repeteren het nieuwe stuk Kaas. Geen bewerking van de roman van Willem Elsschot, maar een stuk gebaseerd op de locatie waarin ze de afgelopen maanden hebben gerepeteerd. Alle spelers hebben een persoon uit hun omgeving gesproken die 'in de kaasfabriek zou kunnen hebben gewerkt': een postbode, een caissière, een werkster. De zeven interviews zijn uitgetypt en in stukken geknipt. Langzaam, discussiërend, ontstaat Kaas. Met lijm en plakband worden de reepjes papier naast en onder elkaar geplakt zodat de gesprekken op elkaar aansluiten. Drie strekkende meters aan dialogen liggen inmiddels op de betegelde vloer.

Na de succesvolle uitvoering van de bijna twee en een half duizend jaar oude Griekse tragedie De Perzen van Aischylos wilde Annette Speelt een toneelstuk maken over de moderne arbeider. 'Je moet oppassen met de term arbeidersmilieu. Het gaat bij onze zeven personages niet over het beroep dat ze uitoefenen, maar over het vaste ritme van de dagelijksheid die ze gemeenschappelijk hebben. Dat ritme biedt houvast in een tijd waarin je zoveel keuzes kunt maken', zegt acteur Thijs Römer. Hij interviewde de oude werkster van de familie. 'Haar leven is gevuld met pieken en dalen, met veel grote liefdes die ook net zo vaak zijn stukgelopen. Uiteindelijk heeft ze besloten dat ze alleen het meest gelukkig is. Daarvoor moest ze wel offers brengen: geen seks en niet meer de vanzelfsprekende steun van een partner.'

Regisseur Christiaan Mooij: 'Voor de oudere generatie is de beperking een oplossing. ''Dat hoeven we allemaal niet meer, we zijn gelukkig met dit.'' Wij, als jongere generatie, hebben dat evengoed, maar we willen het nog niet toegeven. We zijn bang dat we iets missen. We moeten nog zoveel.'

Kaas is ontstaan uit de workshop Architectonische Dans, waarin choreografe Bambi Uden van de deelnemers vraagt zich te laten inspireren door een gebouw. Römer: 'Wij wilden proberen beweging en tekst hand in hand te laten gaan. Dus geen modern-achtige dans met wat flarden tekst en ook geen toneelstuk met wat bewegingen erin.' Mooij: 'Het begint al goed samen te komen. Als een acteur achter een pilaar staat en denkt dat hij zijn ding wel even heeft gedaan, staat er weer een mimespeler voor zijn snufferd die wil dat hij beweegt. Terwijl de acteurs de mimespelers weer stimuleren om te spreken.'

Uren is er al geschoven met de witte vellen papier en eromheen groeien de uitgetrapte peuken. 'Jongens, hou het nog even vast', roept een van de acteurs lacherig als de aandacht afneemt. De vier leden van Annette Speelt blijven rustig doorpraten, zelfs als de mimespelers ineens op hun handen staan of een bruggetje maken. Bob Stoop, een van de mimers klimt de trap op naar de zolder, die is gevuld met stapels palets. Hij springt via een gat naar de vergaderende spelers. Het oude pand trilt. 'Mimespelers hebben een andere werkwijze. Wij willen de vloer verkennen, terwijl acteurs eerst drie weken aan tafel gaan zitten praten en vlak voor de première beginnen met spelen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden