Het houdt maar niet op met die plannen

Het is zo maar een van de ambitieuze plannen in een willekeurige gemeente. In Spaarndam is zelfs deStelling van Amsterdam niet veilig....

Mijn moeder riep het vroeger regelmatig: ‘Ik kan m’n kont niet keren of jullie maken er weer een bende van.’ En nu zeg ik het haar na. Alleen heb ik het niet over de troep in m’n huis, maar de bende die lokale bestuurders van Spaarndam en omgeving maken. Even niet opletten en hup, er verrijst een steenkoolberg, een containeroverslag, een recreatiepark of een paar flats.

Ik sta voor mijn raam. In de verte zie ik de oude Hoogovens, een kilometer verderop raast de A9 voorbij en voor mij ligt het IJ. Kalm kabbelend, grenzend aan een vogelgebied en een fort dat onderdeel is van de Stelling van Amsterdam. Heilige grond, dacht ik. Dacht iedereen. Het fort staat op de Unesco Werelderfgoedlijst. Daar komen ze met hun tengels nooit aan.

Maar opeens meldt de krant dat Landal GreenParks het halve bos wil kappen om er een park met recreatiewoningen neer te zetten. In het fort komen een restaurant en een supermarkt. Een pitch & puttbaan voor de golfliefhebber mag niet ontbreken, terwijl een kilometer verderop de grootste openbare golfbaan van Europa ligt.

Hoe is het mogelijk denken de omwonenden op de informatiebijeenkomst. Waarom moet een van de laatste groene gebieden in de Randstad worden geofferd om de lege kas van het Recreatieschap Spaarnwoude te spekken? Het plan is in kannen en kruiken zeggen de projectontwikkelaar Esbi Bouw, het Recreatieschap en de gemeente Velsen. Alle partijen zijn het ontzettend met elkaar eens, zien de omwonenden. Het signaal dat die avond wordt afgegeven is duidelijk: het heeft geen zin om tegen de plannen in verzet te komen. Doe vooral geen moeite.

Kritische vragen worden weggemasseerd. Met het verkeer zal het straks reuze meevallen. Mocht het nodig zijn, dan bouwt de projectontwikkelaar gewoon om de broedende grutto’s en overwinterende vleermuizen heen. De bezoekers? Die zullen absoluut geen overlast veroorzaken. We moeten denken aan 55-plussers en gezinnetjes. Nogmaals, doe geen moeite.

Maar we doen wél moeite. Een paar weken later zitten we in een woonboot om de tafel. Een bonte verzameling van bewoners en leden van natuurorganisaties. Planten- en diersoorten komen voorbij waar ik nooit eerder van hoorde. Het gesprek gaat over de verdwijnende Noorse woelmuis, de zandkever en de waanzin van nog meer auto’s over dijkjes die ooit zijn aangelegd voor paard en wagen. We bedenken acties, verdelen de taken en thuis vloek ik. Moeten we wéér het strijdtoneel op. Hebben we net 1.500 folders verspreid tegen de komst van hoogbouw in een nieuw te bouwen wijk.

- Verdomme, houdt het dan nooit op?

- Waarschijnlijk niet, nee.

- Ik heb hier helemaal geen tijd voor. Ik moet m’n boek afmaken, ik ben al een bijna een jaar over de deadline heen.

- Dan doe je het toch niet. Niemand verplicht je om te proberen bouwprojecten tegen te houden.

- Jawel. Ik wil niet lijdzaam toekijken. Ik wil niet dat mijn kinderen later zeggen als de laatste boom in hun straat wordt gekapt: ‘Je houdt het toch niet tegen’.

- Maar het is ook niet de bedoeling dat jij al het werk op je neemt. Waarom is er geen instantie die jullie kan helpen? Waarom moeten bewoners elke keer het wiel uitvinden als het om bouwprojecten gaat?

De ene helft van Spaarndam, west, is beschermd dorpsgezicht en behoort tot de gemeente Haarlem. Hier mag geen spijker zonder toestemming vertimmerd worden. Spaardam oost valt onder de plattelandsgemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude en daar is het blijkbaar geen probleem om flats langs de gemeentegrens uit de grond te stampen, waardoor het monumentale karakter van een dorp alsnog onderuit wordt gehaald.

Al twee jaar lang maken we bezwaren tegen de nieuw te bouwen wijk SpaarneBuiten. Niet omdat we tegen woningen zijn, maar wel vanwege de flats en het ontbreken van een degelijk verkeersplan. Goede verkeersoplossingen zijn er niet. Wegen kunnen niet verbreed worden. En dat terwijl de oude dijk, een lappen deken van stukken asfalt, op een dag soms vijfduizend auto’s te verstouwen krijgt. De gemeente Haarlemmerliede en Spaanwoude overweegt een flitspaal, een doekje voor het bloeden. Op de weg zal het nog onveiliger worden.

Dus doen we moeite.

In de avonduren schrijven we brieven en verspreiden zienswijzen onder de bevolking. Dat kost geld, maar we hebben het er voor over. We laten ons door een jurist uitleggen hoe de inspraakprocedure verloopt. We raken soms het spoor bijster. Eerst de zienswijze, dan een bezwaarschrift en ondertussen lopen er twee procedures door elkaar heen. Ook sommige raadsleden snappen het traject niet meer, zien we tijdens commissievergaderingen.

- Ongelooflijk! Dat raadslid van het CDA. Hij was gewoon knopen aan het tellen. Wel, niet, wel, niet, wel, niet. Hij had echt geen idee waar hij voor stemde. Het leek wel een klucht.

- Maar vergeet niet dat raadsleden het naast hun werk moeten doen.

- Ja, dat maakt het ook onfris. Het werkt belangenverstrengeling in de hand, zelfs als je daar niet op uit bent.

- Wees blij dat er nog mensen zijn die de lokale politiek in willen. De vergoeding is marginaal.

- Dan moeten ze die vergoeding verhogen.

- Jammer dat er geen verslaggever bij was. Door al die inkrimpende redacties gebeurt dat steeds vaker. Waar blijven de waakhonden van de democratie?

De gemeente Haarlemmerliede & Spaarnwoude is een speciale procedure – artikel 19 – begonnen. Een weinig democratische zet vinden wij: de projectontwikkelaar mag gaan bouwen nog voordat het bestemmingsplan is goedgekeurd. Leg dat maar eens aan de buurvrouw uit. ‘Ze zijn alvast begonnen met metselen, maar je kunt nog steeds bezwaar maken.’ Dat gelooft geen hond.

We willen ons niet neerleggen bij de steeds vaker gehoorde kreet: ‘Inspraak? Laat me niet lachen’. We strijden omdat we zien hoe almachtige projectontwikkelaars de kluit proberen te belazeren. Op bouwtekeningen worden de zaken mooier voorgesteld. De flats zijn weggepoetst en de Landal GreenParkwoningen zijn maar voor eenderde ingetekend. In het ondernemingsplan van de projectontwikkelaar wordt weer een ander verhaal verteld dan tijdens de informatiebijeenkomst. Er blijken nu groepsaccommodaties te komen voor 24 personen en die groepen kunnen dan historische veldslagen na spelen tussen de ijsvogeltjes.

We zien dat lokale bestuurders soms nauwelijks opgewassen zijn tegen gehaaide en ervaren ontwikkelaars. We lezen de exploitatieovereenkomst van de nieuwbouwwijk tussen de gemeente en Koninklijke Volker Wessel Stevin. De projectontwikkelaar zal zich bescheurd hebben. Die gaat straks vele miljoenen verdienen, maar hoeft slechts een fooi te geven voor de verbetering van de toegangswegen. We vragen aan de burgermeester van Haarlemmerliede en Spaarnwoude hoe dat toch kan. Tsja, hij kan er ook niks aan doen. Zijn voorgangster heeft vlak voor haar vertrek de overeenkomst getekend.

- Weet je wat de burgermeester zei tijdens de opening van de vergadering? Hij was net terug uit Zimbabwe, vertelde hij. Nou, als je de armoede daar ziet, besef je weer hoe goed we het hier hebben. Hij vroeg zich af wat we met elkaar moeilijk zaten te doen over een nieuwbouwwijk.

- Wat misplaatst.

- En toen we mochten inspreken ging de CDA-fractie er doodleuk doorheen tetteren. Op een gegeven moment riep J. boos: ‘CDA!’ En toen was het CDA verbolgen dat de burgermeester J. niet uit de vergadering zette.

- Nou ja zeg.

Waarom doen we moeilijk? Waarom zijn we er pissig over dat we niet in een eerder stadium zijn geïnformeerd over de honderdduizend bezoekers van Landal Greenparks? Waarom worden alle projecten niet door de buurgemeenten naast elkaar gelegd, zodat wordt voorkomen dat de infrastructuur bezwijkt? Hoe verwerpelijk is het als bewoners plannen in brokken krijgen toegeworpen? Zijn een paar grootstedelijke flats in een plattelandsgemeente eigenlijk erg? Hoe rampzalig is het als een legertje recreanten tussen de grutto’s de slag bij Waterloo naspeelt?

- Ken je de schrijver Willem van Toorn?

- Nooit van gehoord.

- Hij schreef Leesbaar Landschap en daarin vertelt hij over die dode dictator Ceausescu die in Roemenië alle traditionele boerendorpen plat wilde gooien. Bewoners moesten voortaan in flats wonen. Niets in het landschap mocht meer aan het verleden herinneren. Alsof je een geschiedenisboek doorscheurt. Nou, dat gebeurt hier ook langzamerhand.

- Kom nou, we leven toch niet in een dictatuur.

- Nee, maar we hebben wel de dictatuur van de economische groei. Alles moet wijken voor die groei, maar we zijn het punt allang gepasseerd wat die groei dan is. Dus plempen we onze omgeving in een ongekend hoog tempo vol, totdat we een onherkenbaar en inwisselbaar landschap en uitzicht hebben. En dan is er geen weg meer terug.

We doen moeite en merken dat we het verschil kunnen maken. Politieke partijen keren zich langzaam maar zeker tegen de komst van Landal GreenParks. Er worden zelfs Kamervragen gesteld.

We proosten op de ruim 320 bewoners die in zienswijzen aangeven dat ze een goed verkeersplan en geen hoogbouw willen. In de geschiedenis van de gemeente zijn er nog nooit zoveel protesten op een project binnen gekomen. Verkeersremmende maatregelen worden in het bestemmingsplan opgenomen en de hoogte van de flats wordt enigszins teruggebracht. Maar het blijft hoogbouw. Dus de strijd wordt voortgezet.

Ik sta voor mijn raam en probeer me voor te stellen hoe het er hier over vijf jaar uit ziet. Er zit niets anders op, we moeten blijven opletten. Je moet ze in de gaten houden.

- Sorry dat ik je zo laat bel, maar dit moet je weten. Een projectontwikkelaar wil 150 woningen bij de wielerbaan bouwen. Met een kunstijsbaan erbij.

- Dat meen je niet. Wie is het?

- Mag ik niet zeggen, maar de plannen schijnen al vergevorderd te zijn.

- Verdomme. Hoe kan dat nou? Nog meer verkeer. Die gemeenten hebben toch de mond vol van burgerparticipatie, waarom weten wij weer van niets?

- Het houdt niet op.

- Inderdaad. Je kan je kont hier niet keren of ze maken er een bende van.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden