Het hoorspel is weer

Na het succes van voorganger De Moker komt de NTR met een nieuw hoorspel: zeventig afleveringen, uitgezonden rond één uur 's nachts. Is dat wel levensvatbaar? 'Jazeker!'

Twee undercoveragenten posteren verveeld voor de deur van Tijmen Verhaaf, 'de eerste godfather van ons land'. Achter het stuur peuzelt rechercheur Cor smakkend een vettige pizza weg. 'Is-ie een beetje te hachelen?', vraagt zijn partner Wytze. Dan klinken er mitrailleurschoten en scheert een racemotor voorbij. Verhaaf wordt doorzeefd met kogels. 'Kut, kut.' Chaos, geschreeuw. De schutter weet te ontkomen.


De eerste scène van het nieuwe hoorspel De Spin, over de roemruchte IRT-affaire begin jaren negentig (zie kader), begint als een klassieke misdaadthriller. Bedenker Jeroen Stout wilde De Spin laten balanceren op de scheidslijn tussen het misdaadverhaal en een soap. 'Een serie die zeventig dagen loopt, moet ook persoonlijke verhalen vertellen en cliffhangers hebben', zegt Stout, die ook meeschreef aan het scenario en samen met Chris Bajema de regie in handen heeft. 'Een beetje zoals televisieserie The Sopranos.'


De hoofdrol wordt gespeeld door Hein van der Heijden. Stout baseerde diens personage, rechercheur Wytze Hofstra, op een van de hoofdrolspelers van de IRT-affaire: rechercheur Klaas Langendoen. Stout: 'Ik heb hem expres niet gesproken, want dan zou ik misschien te dicht op zijn huid kruipen.' Wel deed hij veel onderzoek en las alles wat er over de zaak bekend was. 'Op een gegeven moment moest ik mezelf een halt toeroepen, want er was zo veel informatie. Dat zou me beperken in mijn fantasie. Het is uiteindelijk ook geïnspireerd door, en niet zozeer gebaseerd op, een waargebeurd verhaal.'


Een hoorspel van zeventig afleveringen, uitgezonden van kwart voor één tot één uur 's nachts. Is dat eigenlijk wel levensvatbaar? 'Jazeker!', antwoordt NTR-eindredacteur Frans Kotterer, die een aantal jaar geleden ook al samen met Stout werkte aan het hoorspel De Moker (voor het eerst uitgezonden in 2010), over de opkomst van de georganiseerde misdaad op de Amsterdamse Wallen in de jaren zeventig. 'Ik heb er net nog de luistercijfers van de afgelopen maanden op nageslagen. Op dat tijdstip luisteren er nog 100 duizend mensen naar Radio 1. Van de 300 duizend luisteraars naar Met het oog op morgen blijft dus eenderde hangen.'


Het hoorspel leidde een zieltogend bestaan, tot de publieke omroep het genre met lange series als Bommel (naar Marten Toonder) en Het Bureau (van J.J. Voskuil) nieuw leven inblies. Kotterer: 'Maar die waren nog gebaseerd op boeken. Jeroen kwam met het idee om een eigen, origineel hoorspel te schrijven. Zo is De Moker ontstaan, en nu dus De Spin.'


Dat gekozen is voor een 'radiocrimi' is logisch, vindt Kotterer. 'Misdaadthrillers zijn populair. Kijk naar alle misdaadseries uit Scandinavië. Daarnaast is de IRT-affaire een aansprekend onderwerp. Een belangrijke periode voor Nederland, waar politie en justitie uit de bocht vlogen.'


Stout, die in 2005 de Prix Italia won met zijn hoorspel Lee De Forest. Spirit of the Pioneer, over de vermaarde radio-uitvinder De Forest, ziet volop toekomst voor het genre. 'Het is tegenwoordig allemaal zo veel gemakkelijker. Ik heb net nog een scène opgenomen waarin een brandweer een riool doorspoelt. Dan tik je 'fire truck' in op de computer en verschijnen er zo een aantal bruikbare geluidsfragmenten. Vroeger kostte dat veel en veel meer tijd.'


Het moderne hoorspel verschilt sowieso nogal van wat er vroeger gemaakt werd, zegt Stout. 'Die modernisering heeft even geduurd. Nog heel lang hebben mensen in hoorspelen gepraat als een knarsend tuinhek.' Hij imiteert een stemgeluid dat iets weg heeft van de bekende polygoonjournaalstem. 'De filmtaal ontwikkelde zich snel, de hoorspeltaal moderniseerde pas veel later. Acteurs kunnen in tegenstelling tot vroeger best een beetje door elkaar praten. Het hoeft ook allemaal niet zo theatraal. Een modern hoorspel klinkt veel natuurlijker.'


Maar nog niet alles staat in de database. 'Dus het romantische beeld van acteurs die met allerlei attributen geluiden nabootsen achter de microfoon, klopt nog steeds', verzekert Stout. 'Zo ontdekte een van de acteurs tijdens de opnamen dat theezakjes precies klinken als briefgeld. Handig, als er weer flink wat flappen over tafel gaan. En bleekselderij leent zich ook nog altijd perfect voor het breken van vingers.'


De eerste aflevering van De Spin staat online en is te beluisteren via hoorspeldespin.nl. Vanaf 1/4 maandag t/m vrijdag om 0.45 uur op Radio 1.


Rechercheur


Wytze Hofstra


, gespeeld door Hein van der Heijden, is het belangrijkste personage. De gescheiden rechercheur krijg zowel privé als op z'n werk te maken met vervagende morele grenzen.


Rechercheur


Cor van Reijn


, gespeeld door Fred Goessens, is Hofstra's professionele partner. Hij is een wat platte, gelouterde agent die samen met Hofstra een begin maakt met een omstreden opsporingsmethode..


Informant


Sherman Cordelia


, gespeeld door Raymi Sambo, is een kickboksleraar die na een crimineel verleden zijn leven nu op de rit heeft. Onder druk van Hofstra begint hij weer met de handel in drugs.


De IRT-affaire


Het Interregionaal Rechercheteam (IRT) Noord-Holland/Utrecht was een samenwerkingsverband van een aantal politiekorpsen, waaronder die van Amsterdam en Utrecht.


Onder toezicht van het IRT werden door de politie begin jaren negentig grote hoeveelheden drugs verhandeld om zo in een criminele organisatie te infiltreren. Daarbij werd gebruikgemaakt van omstreden bugerinformanten. De zaak leidde in 1994 tot een parlementaire enquête (de commissie-Van Traa) en tot nieuwe opsporingsregels. De ministers Van Thijn (Binnenlandse Zaken) en Hirsch Ballin (Justitie) dienden als gevolg van ambtelijk falen in de IRT-affaire hun ontslag in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden