Column

'Het homohuwelijk werd pas een succes toen er rivaliteit ontstond met de islam'

'Geen beter middel om het verschil tussen de christelijke en de moslimcultuur te benadrukken dan het homohuwelijk, schrijft Meindert Fennema. 'Het romantische huwelijk is dus een product van de Europese verlichting.'

Stelletjes houden een zogeheten kiss-in in een filiaal van Albert Heijn in Utrecht. Het protest wordt gehouden, omdat afgelopen vrijdag twee lesbische meisjes in het filiaal zijn aangesproken op de kus die ze elkaar hadden gegeven. Beeld anp

'Het Westen onderscheidt zich van de rest van de wereld door wat ik de 'romantische liefde' noem. Onze 'diepste gevoelens' moeten de doorslag geven bij het kiezen van een partner. Het belangrijkste verschil tussen ons en de rest van de wereld is dat die manier van partnerkeuze sinds ruim een eeuw absoluut is geworden. Je kon vanaf die tijd niet meer aankomen met een verloofde alleen voor zijn geld of adellijke titel of omdat je vader die wilde. En wat gebeurt er als je op basis van je gevoelens een levenspartner gaat zoeken? Dan komt 3 procent uit op een partner van hetzelfde geslacht.'

Dat zegt marine-arts Harm Menger in de Volkskrant van 27 februari.
Met deze opvatting plus de kop 'Schaf die homoseksualiteit toch gewoon af' heeft hij de discussie op internet dagenlang gaande gehouden.

Vrije partnerkeuze
De stelling van Menger vindt steun uit onverwachte hoek. De economisch historici Tine de Moor en Jan Luiten van Zanden publiceerden in 2006 een essay onder de titel 'Vrouwen en de geboorte van het kapitalisme in West-Europa'. Daarin betogen zij dat de vrije partnerkeuze in West-Europa al in de Middeleeuwen ontstaan is. Zij verklaren die vrije partnerkeuze uit het feit dat jonge mensen toegang kregen tot een arbeidsmarkt waardoor zij zichzelf kunnen onderhouden.

Zo ontstond het typische West-Europese huwelijkspatroon, gekenmerkt door het ontbreken van een bruidsschat, waardoor de eigendomsoverdracht tussen de generaties vooral in de vorm van erfenis plaatsvindt. Ouders hebben in West-Europa daardoor minder belang bij een gearrangeerd huwelijk.

 
En wat gebeurt er als je op basis van je gevoelens een levenspartner gaat zoeken? Dan komt 3 procent uit op een partner van hetzelfde geslacht
Beeld anp

Consensushuwelijk
Een logisch gevolg van het consensushuwelijk was een stijging van de leeftijd waarop er getrouwd werd, waardoor er minder kinderen geboren werden. Maar door dit consensushuwelijk, dat door de rooms-katholieke kerk al in de 13de eeuw werd gesanctioneerd, werden seksualiteit en huwelijk aan elkaar gekoppeld. Dat was daarvoor niet het geval. In de 18de en 19de eeuw werd dat consensushuwelijk geromantiseerd: seks met een andere partner werd in toenemende mate beschouwd als een vorm van ontrouw, niet meer iets wat je er gewoon naast deed. Tot aan de 18de eeuw was er ook in Europa volop geslachtsverkeer tussen mannen - en tussen vrouwen - onderling, maar die vond uitsluitend plaats buiten het huwelijkse partnerschap. In die zin 'bestond' zij niet. Voor veel landen in Afrika en Azië geldt dat nog steeds.

De adel kon zich nog tot in de 20de eeuw aan het romantische huwelijksideaal onttrekken: een goede partij werd door de ouders uitgezocht. Maar aan het einde van die eeuw moeten zelfs de vorstenhuizen het gearrangeerde huwelijk opgeven. Daarmee verdwenen de standen - die al in de 19de eeuw uit de staat verdreven waren - uit de maatschappij.

Harm Menger wijst er terecht op dat door het romantische huwelijksideaal ook een homoseksueel partnerschap legitimiteit verwierf. Dat duurde wel een paar eeuwen omdat de erkenning van homoseksualiteit als legitieme basis voor een duurzame relatie lange tijd ook in West-Europa een taboe was dat vooral door de kerk in stand gehouden werd. Met het afkalven van de macht van de kerk verdween langzaam maar zeker ook het taboe op homoseksualiteit.

Negerslavernij
Het homohuwelijk werd echter pas een succesnummer toen er rivaliteit ontstond met de Islam. Geen beter middel om het verschil tussen de christelijke en de moslimcultuur te benadrukken dan het homohuwelijk. Het romantische huwelijk is dus een product van de Europese verlichting. Weduweverbranding, genitale verminking en gearrangeerde huwelijken zijn dat niet. De westerse cultuur is gebaseerd op de doctrine van het vrije en autonome individu; de universele rechten van de mens zijn daarvan afgeleid. Mensenrechten zijn de rechten van individuen, niet van collectiviteiten.

Maar hoe zat het dan met de negerslavernij? Was dat ook geen westerse uitvinding? Jazeker; daarom kon deze ook alleen maar in de koloniën gepraktiseerd worden en alleen op basis van de vooronderstelling dat Afrikanen niet geschapen waren voor vrijheid en autonomie. Afrikanen hadden - in de racistische ideologie uit de 18de en 19de eeuw - 'geen ziel' en zij hoefden daarom niet als autonome individuen behandeld te worden. Maar deze filosofische hulpconstructie hield niet lang stand (maar drie eeuwen), omdat zij ten diepste botste met de christelijke beginselen. In de 19de eeuw werd de slavernij in alle Europese koloniën afgeschaft.

'Universele rechten van de mensen' zijn een westerse uitvinding. Daarom: driewerf hoera voor het vrije Westen!

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar en columnist voor Volkskrant.nl. Vorig jaar verscheen zijn eerste roman Het slachthuis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden