Het Hoe & Wat van de voortplanting

TJA, waar komen de kindertjes nou eigenlijk vandaan? Een hele stoet smoesjesverkopers trekt er traditioneel voor langs de deuren, schrijft Ed van Eeden in Een wolk van een baby/Gebruiken rond de geboorte (uitgeverij Forum, Amsterdam)....

Dan zijn er bovendien ook eeuwenlang Geheime Bewaarplaatsen geweest, waar ouders baby's kunnen afhalen. De Germanen beschikten daartoe al over een 'jongbron', de Saksen hadden een mysterieuze bospoel, en tot in de vorige eeuw bestonden er 'algemeen bekende kinderputten' in Duitsland en Vlaanderen, in Groningen, Deventer en Almelo. 'Vooral met Pinksteren', weet Van Eeden, 'was het gebruikelijk dat moeders en kinderen daar koekjes en beschuiten in kwamen werpen, als geschenken voor de nog ongeborenen'.

In Zuidoost-Friesland en in Drenthe moest naar kroost worden gezocht onder 'de dikke vlinten' (de hunebedden-stenen). In kuststreken geloofde men veeleer dat het water zorgdroeg voor het nakomelingschap. Amsterdammers konden terecht in de oude Volewijk (Vogelwijk), in Bergum toog men naar de Poppestien, de Groningers visten in de Dollard, en inwoners van Harlingen beproefden hun geluk op het achter de dijk gelegen land bij de Stenen Man. Nederlanders met een beperktere range konden (kunnen?) altijd terugvallen op de witte, rode, groene, savooiekool of bloemkool. Volgens Van Eeden verschilt de geschikte soort per regio, maar 'het populairst heeft zich in deze branche echter de boerenkool gemaakt'.

Een wolk van een baby verhaalt uitgebreid over de talrijke tradities, rituelen en bijgelovige elementen rond de geboorte. Waar bijvoorbeeld de kandeel en de beschuit-met-muisjes vandaan komen. En wat er eigenlijk voor mechanismen zitten achter het vernoemen van kinderen en de volgorde van het peetschap.

De liefdesdaad zelf is uiteraard ook een heuvel die niet een, twee, drie kan worden genomen. Vroeger tenminste namen vrouwen uitgebreide maatregelen om zo vruchtbaar mogelijk het strijdperk te betreden. Men diende zichzelf onder andere brandnetelzaad, rundergal met honing, gestampte haas-foetus, varkensballen, berkesap, speeksel van de echtgenoot en water met bloed van een menselijke nageboorte toe. De seksuele vermogens van de man werden opgepept met bokkebloed, knoflook en diverse soorten eieren. 'Bij chronische impotentie wilde het nog wel eens helpen als de man op rituele wijze door een ring urineerde, om zo de ban der slapte te doorbreken.'

Als er eenmaal een kleine op komst was, bleef het voor de ouders zaak het koppie er bij te houden. Een oude mythe voorspelde moedervlekken bij een kind als zijn draagster zich vergreep aan blauwe bosbessen, en wijnvlekken als zij zich in een schrikreactie een lichaamsdeel beetpakte. Wanneer een aankomend moeder uit een beker met aangeslagen rand dronk, moest rekening worden gehouden met een kind met hazelip.

Het toeval kon en kan ook nogal eens in de weg zitten, voor wie er waarde aan hecht. Volgens Een wolk van een baby moet die wolk zeker niet op een maandag ter wereld komen (de ongeluksdag bij uitstek), niet op woensdag (dat geeft maar domme, moeilijk opvoedbare zonen of dochters), niet op vrijdag (algehele rampspoed) en evenmin op zaterdag: van kinderen die op die dag het licht zien, wordt gezegd dat zij behalve helderziend ook huichelachtig en gulzig van aard zijn.

Naast langssuizende meteoren, edelstenen, tussenkomst van het Boze Oog en andere externe factoren speelt ook het uiterlijk van de baby een belangrijke rol bij het vaststellen van zijn toekomst. Kort haar, lang haar, rood haar, geen haar, dunne of dikke wenkbrauwen, een spitse kin (daar woont de duivel in!), een haviks- of een haakneus - bij elk wondertje der natuur hoort blijkens Een wolk van een baby wel een gunstige of een slechte eigenschap.

En dan is het nog maar afwachten of Onze-Lieve-Heertje, het Kerstkind of de ooievaar het bij wat meer of opvallende uiterlijkheden zullen laten.

Want wat nu als de kleine Jantje of Mientje aan rachitis lijdt? Probeer het gerust eens met een middeltje dat in middeleeuwen werd beproefd en dien het zieke kind een aftreksel van uitwerpselen van een witte hond toe. Bij tandpijn mag hier tot slot 'de knol van een Turkse lelie' of 'een amulet met de tand van een dode' worden aanbevolen, terwijl een cocktail van schapehersenen en honing, zo weet ongetwijfeld ook uw tandarts, allicht bijdraagt tot een wit en sterk gebit.

WdJ

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.