Analyse

Het ‘herstelplan’ voor de economie geeft Rutte vooral de kans om door te regeren

Nu de economie sterk opveert, rijst de vraag of een ‘nationaal herstelplan’ nog wel nodig is. Het lijkt vooral nog een kans voor het demissionaire kabinet om door te regeren en een ‘beleidsrijke’ begroting op te stellen.

Informateur Mariëtte Hamers ontvangt directeuren van het SCP (links), CPB (midden) en PBL (rechts) eind mei voor een gesprek. Beeld ANP
Informateur Mariëtte Hamers ontvangt directeuren van het SCP (links), CPB (midden) en PBL (rechts) eind mei voor een gesprek.Beeld ANP

Een nationaal herstelplan moest er komen, en snel ook. Bij voorkeur al voordat het nieuwe kabinet op het bordes zou staan. ‘Ik pleit ervoor dat de partijen die gaan formeren zo snel mogelijk, begin april, een nationaal herstelplan gaan maken’, zei VVD-leider Mark Rutte op 5 maart in De Telegraaf. Het pakket spoedmaatregelen moest voorkomen dat Nederland na de lockdowns alsnog zou afglijden naar een diepe recessie. Beide informateurs benadrukten tot nu toe het belang van zo’n herstelplan. Mariëtte Hamer is naar eigen zeggen druk doende zo’n plan in elkaar te zetten. In haar eindverslag zal de informateur voorstellen voor ‘herstelbeleid’ doen waar de Tweede Kamer hopelijk wat mee kan.

Maar de vraag rijst nu of dat herstelbeleid nog wel nodig is. Terwijl de kabinetsformatie al maanden geen vin verroert, staat de wereld buiten het Binnenhof niet stil. De Nederlandse grootbanken melden inmiddels dat de economie op eigen kracht onverwacht sterk opveert. De eerste cijfers uit het tweede kwartaal laten zien dat bedrijven weer durven te investeren en de consumenten het geld laten rollen op de terrassen, in amusementsparken en de detailhandel.

De Nederlandsche Bank bevestigde maandag het door ING, Rabobank en ABN Amro geschetste beeld. De economie zal dit jaar met 3 procent groeien, verwacht DNB, en volgend jaar nog meer. Waarschijnlijk wordt deze goednieuwsshow volgende week vervolgd met de juniraming van het Centraal Planbureau (CPB).

Niemand die het weet

Dus wat wil de politiek dan nog bereiken met haar veelbesproken herstelplan? Een belronde langs Tweede Kamerfracties, ministeries en de woordvoerder van informateur Hamer leert dat eigenlijk niemand het weet. Gevraagd naar hun ideeën over wat een herstelplan zou moeten behelzen, komen Tweede Kamerfracties niet verder dan een opsomming van aandachtspunten uit hun verkiezingsprogramma’s.

Zo wil de PvdA alle jongeren een tegoedbon van 50 euro voor de kunst- en cultuursector geven. Dit zou de zwaar door de lockdowns getroffen sector een steun in de rug geven. Maar deze maatregel stond al in het verkiezingsprogramma van de PvdA. Niet in de context van ‘herstel’, maar gewoon als onderdeel van de paragraaf cultuurbeleid. De ChristenUnie wil meer geld voor de jeugdzorg, ook een standpunt uit het verkiezingsprogramma van die partij. Andere potentiële voorbeelden van ‘herstelbeleid’ die fracties noemen, zijn het oplossen van personeelstekorten in het bedrijfsleven en de gezondheidszorg, stikstof- en klimaatbeleid en het aanpakken van problemen op de arbeids- en woningmarkt.

Iedereen heeft een herstelplan

Ook lobbyorganisaties plakken het label ‘herstelplan’ op de wensenlijstjes waarmee ze informateur Hamer overvoeren. FNV en VNO-NCW dienden half april een ‘nationaal herstelplan’ in om bedrijven en werknemers de komende 2,5 jaar fors te blijven subsidiëren. De gezondheidszorg wil eveneens een nationaal herstelplan voor de eigen sector, zonder erbij te zeggen hoe dat eruit moet zien. De landbouwsector heeft een nieuw voorstel gedaan voor een peperduur ‘herstelplan’ dat een oplossing voor het stikstofprobleem moet brengen. Vijftien burgemeesters vragen de Tweede Kamer dringend om een ‘nationaal herstelplan’ voor achterstandswijken.

Al die kwesties speelden al voor de coronacrisis en hebben daar weinig tot niets mee te maken. In feite is het noodzakelijke herstelbeleid al tíjdens de coronacrisis gevoerd, in de vorm van de omvangrijke, nog steeds lopende steunpakketten voor bedrijven, zzp’ers en culturele instellingen. DNB-directeur Olaf Sleijpen zei maandag op een persconferentie dat het voorgestelde herstelbeleid ogenschijnlijk neerkomt op de ‘optelsom van de verlanglijstjes van organisaties’. Sleijpen: ‘De politiek moet geen lijst van leuke dingen maken en dat herstelbeleid noemen.’ CPB-directeur Pieter Hasekamp ried het kabinet eerder al af een ‘feestbegroting’ in elkaar te zetten.

Kabinet regeert door

PvdA en GroenLinks moeten intussen knarsetandend toezien hoe het demissionaire kabinet de coronacrisis en de beweerde noodzaak voor herstelbeleid aangrijpt om in alle rust door te regeren. Rutte sprak twee weken geleden van een ‘zittend’ kabinet dat alle noodzakelijke besluiten neemt. De ironie wil dat de afgeserveerde coalitie sinds de verkiezingen weer over een Kamermeerderheid van 78 zetels beschikt. Daarvoor waren dat er 75.

Het in januari vanwege het toeslagenschandaal afgetreden kabinet profiteert van het feit dat weinig Tweede Kamerfracties tegen steun- en herstelmaatregelen durven te stemmen, ook al gaat het om vele miljarden aan belastinggeld. CDA, VVD en ChristenUnie kunnen daardoor ongestraft de formatie traineren, tot frustratie van GroenLinks en de PvdA. ‘Als ze het zo fijn regeren vinden met z’n vieren, waarom gaan ze dan niet gewoon samen een nieuw kabinet formeren?’, klinkt het ziedend in de PvdA-fractie. Het vermoedelijke antwoord: omdat D66 nog steeds hoopt op regeren over links en de ChristenUnie ‘hard to get’ speelt en pas wil aanschuiven nadat PvdA en GroenLinks definitief zijn afgevallen als mogelijke regeringspartners.

Ondertussen is de demissionaire coalitie alweer bezig met de begroting van 2022. Volgens CDA en VVD wordt dat – ongebruikelijk voor een kabinet in blessuretijd – een ‘beleidsrijke’ begroting. Zo zal de coalitie uiterlijk op Prinsjesdag in elk geval met nieuwe klimaat- en stikstofplannen komen. Dat beleid kan niet wachten op een nieuw kabinet, zeggen alle coalitiepartners. Het Urgenda-vonnis dwingt het kabinet de broeikasgasemissies nog dit jaar fors te reduceren. Ook moet de overheid extra stikstofmaatregelen nemen om volgend jaar voldoende woningbouw en de aanleg van nieuwe infrastructuur mogelijk te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden