'Het hele systeem moet op de helling'

Overal wordt hij bedolven onder een batterij microfoons. AMIEN RAIS, tot voor kort de leider van Muhammadiyah, de op een na grootste moslimbeweging van Indonesië en oprichter van de Nationale Mandaat Partij (PAN), lijkt een vooraanstaande rol te gaan spelen op het politieke toneel....

ZAL DE huidige president Habibie bereid zijn om een onderzoek naar de rijkdom en de misdaden van oud-president Soeharto serieus ter hand te nemen? Dat is maar de vraag, zegt de vooraanstaande moslimleider Amien Ras: 'Habibie verkeert in een groot dilemma. Hij heeft zichzelf de grootste politieke leerling genoemd van Soeharto, is meer dan twintig jaar diens minister geweest en is meegezogen in diens oorlog om de macht. Maar Soeharto heeft met zijn drie jaar middelbare school nooit begrepen wat democratie betekent.'

Relativerend voegt hij eraan toe: 'Habibie weet gezien zijn opleiding in Duitsland wel wat democratie inhoudt.'

Rais verwierf nationale en internationale bekendheid vanwege zijn vooraanstaande rol in de strijd tegen president Soeharto. In mei werd die strijd in zijn voordeel beslecht toen de oude leider afstand deed van zijn troon.

Afgelopen zaterdag legde Rais het leiderschap neer van de op een na grootste moslimbeweging van Indonesië, Muhammadiyah. Door de oprichting van de Nationale Mandaat Partij (PAN), waarvan hij voorzitter is, doet hij nu zelf een greep naar de politieke macht in zijn land.

Daarbij gaat hij controverses niet uit de weg, zo bleek zondag bij de presentatie van het voorlopige partijprogramma. Een discussie over een federale Indonesische staat, afschaffing van de sociaal-politieke rol van het leger en steun voor een referendum over onafhankelijkheid voor Oost-Timor, het staat er allemaal in.

Rais realiseert zich dat het programma zal leiden tot commotie. 'Maar ik vind bijvoorbeeld dat we de discussie over de voors en tegens van een federale staat moeten aangaan', zegt hij in een gesprek met de Volkskrant.

'De kern van het probleem is dat er een onrechtvaardige verdeling bestaat van de nationale rijkdom. Slechts een heel klein percentage van de opbrengsten van de bodemschatten uit de provincies stroomt daar weer naartoe. Verreweg het grootste deel wordt opgesoupeerd door de centrale overheid die is verstrikt in een netwerk van corruptie.

'Dat moet veranderen. Ik beweer niet dat een federale structuur beter is dan de eenheidsstaat die we nu hebben. Wellicht gaat een federatie te ver en moeten we kiezen voor grotere autonomie voor de diverse provincies.'

Voor de rol van het leger geldt hetzelfde. 'We moeten ergens beginnen, ook al is de pil die we aanbieden heel bitter in de ogen van onze vrienden van het leger. We kunnen de status quo niet laten bestaan. Ik besef heel goed dat het riskant is om voor te stellen dat de strijdkrachten hun sociaal-politieke rol moeten opgeven en zich moeten beperken tot de handhaving van de orde en veiligheid in het land en de verdediging van onze grenzen. Het hele systeem moet op de helling. En mijn partij zal er alles aan doen om de leiders van de strijdkrachten de noodzaak van een verregaande interne reorganisatie te laten inzien.'

Sociale rechtvaardigheid, vooruitgang en democratie op basis van de soevereiniteit van het volk zonder discriminatie ten aanzien van ras, stam, geloof of afkomst vormen de leidraad voor de politieke keuzes van zijn partij, zegt Rais. 'Dat geldt ook zeker voor de instemming met een referendum over onafhankelijkheid voor Oost-Timor. Ik geloof in het recht tot zelfbeschikking zoals vastgelegd in de universele rechten van de mens. Dat is een moreel standpunt en heeft niets te maken met politieke strategie.

'Maar ik wil daar meteen aan toevoegen dat we de groeperingen op Timor eerst zullen uitnodigen om een dialoog aan te gaan en een uitweg te zoeken. Als blijkt dat het referendum de enige oplossing is, accepteren we dat en zullen we de uitkomst respecteren.'

Een eventuele afscheiding van Oost-Timor betekent volgens Rais niet automatisch dat andere delen van Indonesië dezelfde weg zullen kiezen. 'De positie van Timor is uniek omdat het eiland nooit onderdeel vormde van het voormalige Nederlands Indië. Dat is een belangrijk gegeven als we andere delen van Indonesië moeten overtuigen waarom Timor wel en zij niet in aanmerking komen voor een referendum.'

Rais vermoedt dat de steun voor zijn partij vooral zal komen uit de midden- en de lagere klassen in de stad en op het platteland. Hij rekent er bovendien op dat de achtentwintig miljoen leden van de Muhammadiyah hem grotendeels trouw zullen blijven. Hij hoopt volgend jaar mei op 30 tot 35 procent van de stemmen.

Rais erkent dat er programmatische mogelijkheden bestaan om na de verkiezingen samen te werken met de PKB, de partij van Nadhlatul Ulama (NU), de grootste moslimorganisatie van het land, die een maand geleden werd opgericht.

'De NU is erg sectarisch. Niet één van de leiders is afkomstig van buiten de eigen beweging. Onze partij is volledig open. Wij hebben vertegenwoordigers uit christelijke kring en uit de Chinese gemeenschap aan boord.'

Rais onderstreept dat hij voorstander is van een uitgebreid onderzoek naar de aanstichters van de rellen die in mei twaalfhonderd slachtoffers eisten in de hoofdstad Jakarta en enkele andere steden. Volgens hem moeten de plunderaars en verkrachters (van Chinese vrouwen) worden gestraft.

'Ik heb vanaf het begin duidelijkheid geëist van Habibie. Maar helaas staat hij nog steeds te veel onder invloed van Soeharto. En daardoor is hij onduidelijk en slap in de aanpak van de misdaden van het oude regime.'

Gerrit de Boer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden