Column

Het Heinekenmoment van premier Pils

Het Heinekenmoment van Mark Rutte bij de VN.

Beeld ANP

Mark Rutte heeft zijn gehoor weer eens aan een touwtje, bij de Koning Willem I lezing in Huis ter Duin in Noordwijk. Alles gaat soepel, terloops, geheel vanzelfsprekend. Eerst het 'hai' bij binnenkomst in het strandhotel. Dan de hand op de arm van burgemeester Jan Rijpstra: 'Alles goed hier?' Snel even kopje koffie aan de bar in de lobby - koningin Máxima is er toch nog niet.

Bij de lezing zit ondernemend Nederland pal voor zijn neus: ceo's, start-ups, VNO, MKB, hoge ambtenaren. Allemaal vrienden, de Ruttemotor ronkt. Hij wuift links en rechts, zorgt dat hij, na een serieuze inleiding over Willem I - koning-koopman, mind you - de lachers op zijn hand krijgt.

Dat gaat zo. 'Het CBS zegt het nu ook: alle seinen staan op groen.' De premier zwijgt daarna geruime tijd en kijkt de stille zaal rond. 'Hier had ik in mijn tekst tussen haakjes applaus staan, dames en heren.' Een luid gelach barst los, de zaal klapt opgelucht. Die dekselse Rutte toch. De premier, verguld, legt zijn kaarten op tafel: 'Mijn mensen hadden gezegd: doe dat nu niet meer. Maar het werkt nog steeds.' Ondernemers zijn net labradors, houdt hij zijn gehoor even later de spiegel voor. Komen altijd weer kwispelend uit hun hoekje.

Een week eerder stond Rutte in een andere zaal, in New York bij de VN. Hij deed er iets opmerkelijks: deelde een ferme schouderklop uit aan Heineken. 'This world-famous Dutch brewer' die toch maar mooi de ambitie heeft 60 procent van de ingrediënten voor zijn brouwerijen in Afrika en het Midden-Oosten lokaal in te kopen.

Dat de premier zoiets doet op handelsmissie in Atlanta, in Tokio of Kaapstad spreekt vanzelf. Net als het koningspaar behoort het dan tot zijn takenpakket de kwaliteiten van het Nederlandse bedrijfsleven te roemen. Maar dat een regeringsleider het marmeren podium van de VN gebruikt om lokale ondernemingen aan te prijzen is ongekend; stel je voor dat Obama zoiets met Budweiser zou doen, of Merkel met Löwenbräu. Ambtenaren op Buitenlandse en Economische Zaken en leden van de permanente vertegenwoordiging bij de VN kunnen zich desgevraagd geen andere voorbeelden van dergelijk staatslobbyisme voor de geest halen.

Rutte weet dat het op het randje is, daarom komt hij in Noordwijk terug op zijn Heinekenmoment. 'Kan dat nou wel, vroegen sommige media zich af.' Jazeker, vindt de premier. En het zal niet bij een keer blijven. Want overheden kunnen de problemen niet alleen oplossen. Die kunnen niet buiten Unilever, DSM of Friesland Foods. Om duurzaamheidsdoelen te halen, armoede en kindersterfte terug te dringen, veilig drinkwater te regelen. 'Ik voel dit heel diep', zei hij in New York. 'Dit is niet als statelijke actoren op te lossen.'

Je kunt dat beschouwen als het bewijs dat het kapitalisme van de vrije markt onder lichte aandrang alle problemen kan oplossen. Zo kijkt Rutte ernaar. De doorgroei naar een circulaire economie, waarbij alles wordt hergebruikt, kan in Nederland 1 tot 4 procent extra groei opleveren, zegt hij in Noordwijk. 'Daar kunnen we heel veel geld mee verdienen.'

Je kunt er ook het failliet van het primaat van de overheid in zien. BV Nederland heeft het pleit gewonnen: winst en marktpositie zijn allesbepalend. De koning-koopman van weleer is een premier-koopman geworden. Dienstbaar als het gaat om het behartigen van het belang van de Nederlandse bedrijvigheid. 'Gaaf joh, we gaan je helpen', zegt hij, als hij met tachtig bedrijven in India is; alsof het geen zakelijke transacties zijn maar vriendendiensten. Zeer afwachtend als het om kwesties gaat waarin de winsten niet voor het oprapen liggen, zoals de stroom vluchtelingen van de laatste maanden. Met zijn VN-toespraak heeft de premier de staat weer wat verder teruggebracht tot koppelteken tussen publieke en private belangen.

Ten slotte nog benieuwd hoe de concurrentie denkt over dit Heinekenmoment van de premier van alle Nederlandse bedrijven. Brancheorganisatie Nederlandse Brouwers brandt er de vingers niet aan. Dit is een 'global thema', laat de woordvoerster weten. 'Wij gaan alleen over Nederlands beleid.' Ook de concurrentie reageert behoedzaam. 'Wij vinden er niet veel van', zeggen ze bij Bavaria. 'We hebben zelf ook een goed verhaal te vertellen.' Grolsch is empathischer. 'SABMiller, ons moederbedrijf, heeft ook een interessante duurzaamheidsstrategie. Begrijpelijk dat de premier hier kiest voor een puur Nederlandse onderneming.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden