Reportage

'Het heeft niet veel zin te piekeren, er is nog veel onzeker'

Bezuinigingen kostten al duizenden banen in de zorg. Nu gemeenten vanaf 2015 zelf hun zorg inkopen, dreigt een tweede ontslaggolf. In Ede probeert een sociotherapeute niet te piekeren.

Een medewerker van Karakter in Ede. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Bezuinigingen? De jongeren van de klinische behandelgroep de Vlam halen hun schouders op. 'Voor mij is dat niet zo belangrijk', zegt een 15-jarige jongen in een Simpsons-T-shirt. Hij kijkt even op van zijn tekening en denkt na. 'Het is eerder het probleem van mijn ouders.' De twee meisjes bij hem aan tafel knikken instemmend. Ze hebben wel wat anders aan hun hoofd.

De pubers hebben een lichte verstandelijke beperking plus een psychiatrische aandoening als adhd of autisme. Thuis wonen gaat niet meer, dus wonen ze tijdelijk in een van de behandelgroepen van Karakter, een psychiatrisch ziekenhuis voor kinderen en jongeren in de bossen bij Ede. Leuk is anders, vindt een 18-jarige meisje dat zich achter haar laptop heeft verstopt. Ze is hier ver verwijderd van haar familie en vrienden. 'Maar het zal wel moeten.'

Bezuinigingen

Een paar honderd meter verderop zit een bezorgde Bertine Lahuis in haar kantoor. Voor haar, als bestuurvoorzitter van Karakter, zijn de bezuinigingen wel een probleem. Zij moet mogelijk een deel van haar negenhonderd medewerkers ontslaan. Tot voor kort leek het mee te vallen. Net als andere vormen van jeugdzorg valt de geestelijke gezondheidszorg voor jongeren vanaf 2015 onder de verantwoordelijkheid van de gemeenten. Zij moeten de zorg inkopen bij de zorgverleners.

Lahuis: 'Er is door het kabinet almaar gezegd dat er voldoende geld beschikbaar is voor de overgang van de jeugdzorg naar de gemeenten. Dat klopt in principe, maar de laatste weken blijkt dat we toch flink gekort worden.' Dat komt volgens de bestuurder doordat het geld voor de jeugdzorg niet apart wordt gehouden. Het gaat op de grote hoop - een pot waaruit gemeenten al hun zorg inkopen. Omdat ze flink moeten bezuinigen, onder meer op langdurige zorg, blijkt in de praktijk dat die 'besparingen' worden uitgesmeerd over alle vormen van zorg.

'Zoals het er nu uitziet, nemen de gemeenten volgend jaar tot 20 procent minder zorg bij ons af en willen ze die zorg ook nog eens 5 tot 20 procent goedkoper', zegt Lahuis. En dat kan niet, vindt ze. De bezuinigingen stapelden zich de laatste jaren al op. 'Er is een grens aan wat er mogelijk is.'

Bovendien moet het allemaal in korte tijd gebeuren. Veel zorginstellingen weten op dit moment nog nauwelijks waar ze aan toe zijn. Gemeenten moeten de zorg voor 1 november inkopen, maar vaak is daar nog weinig van terechtgekomen. 'Wij hebben nog geen enkel contract getekend', zegt Lahuis. De onderhandelingen zijn wel van start gegaan, maar doordat dat zo lang heeft geduurd, wordt nu pas duidelijk dat zich een gapend gat aftekent in het budget van Karakter.

Tekst op de deur van een kamer in psychiatrisch ziekenhuis Karakter. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Schattingen

Het gevolg is dat de medewerkers niet allemaal meer zeker zijn van hun baan. Als de instelling voor kinder- en jeugd psychiatrie inderdaad flink minder geld krijgt, gaan er ontslagen vallen. Dat kan oplopen tot 15 tot 20 procent van het personeelsbestand.

Daarin is de zorginstelling bepaald niet de enige. Vakbond FNV Abvakabo houdt op een website alle ontslagen bij die zorginstellingen het afgelopen jaar hebben aangekondigd. De teller staat op 25.755 ontslagen.

Het gaat om voorlopige schattingen, de komende maanden wordt duidelijk of de ontslagen echt nodig zijn. Voorlopig lijkt het personeelsleden van verpleeg- en verzorgingshuizen de grootste ontslaggolf boven het hoofd te hangen: bijna 11 duizend aangekondigde ontslagen. De thuiszorg komt uit op bijna 8 duizend. Maar ook duizenden medewerkers in de gehandicaptenzorg en de geestelijke gezondheidzorg dreigen hun baan te verliezen.

Sociotherapeute Joke (50), die de jongeren in de Vlam begeleidt, probeert er maar niet te veel bij stil te staan. Ze zit aan tafel met de drie jongeren die ze onder haar hoede heeft. Op het programma staat een half uur tekenen. Zelf doet Joke ook mee. Uit een stripboek van Suske en Wiske tekent ze Jerom na.

Als de bezuinigingen ter sprake komen legt ze haar potlood neer. 'Ik denk weleens: zal ik mijn baan ook kwijtraken?' Ze werpt een blik op de pubers die naast haar aan tafel zwijgend verder werken aan hun tekeningen. 'Maar het heeft niet veel zin te piekeren, er is nog veel onzeker.'

Bestuurder Lahuis probeert de rust onder haar personeel zo veel mogelijk te bewaren. In tegenstelling tot andere instellingen heeft ze ervoor gekozen pas banen te schrappen als duidelijk is hoeveel ze moet bezuinigen. Aan de andere kant: hoe langer de onzekerheid voortduurt, hoe lastiger het wordt de ontslagen op een nette manier af te wikkelen. 'Wij zullen alles doen om het personeel zo fatsoenlijk mogelijk te laten afvloeien, maar dat dat met pijn gepaard gaat is onmiskenbaar.'

Werkkamer van een kinderpsychiater van Karakter. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Extra administratie

Paradoxaal genoeg heeft Karakter het afgelopen jaar ook nieuw personeel aangenomen, om de administratieve rompslomp die met de herindeling gepaard gaat het hoofd te bieden. In de oude situatie werd de zorg ingekocht door hooguit zes verschillende verzekeraars. Nu heeft de instelling - met vestigingen verspreid over Gelderland en Overijssel - te maken met tweehonderd gemeenten. Lahuis: 'Ik kan uitkomen op 150 tot 200 losse contracten. Dat vraagt ontzettend veel extra administratie, niet alleen dit jaar, maar ook de komende jaren.'

In de huiskamer van de Vlam is van alle veranderingen voorlopig nog niets te merken. Het half uurtje tekenen zit erop en zo zachtjes aan bereidt Joke de jongeren voor op het volgende programmapunt. Een half uur rust, ieder op zijn eigen slaapkamer. 'Wat een onzin', vindt het oudste meisje. 'Mag het ook buiten?', probeert de jongen nog. Maar Joke is onverbiddelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.