Het hart van de kennisafdeling

Topkwaliteit leveren voor de nationale- en internationale sport. Dat is het levensdoel van sportarts Peter Vergouwen (55), grondlegger van de topsportgeneeskunde in Nederland....

Door Rolf Bos

EEN blessure schuilt in een klein hoekje. Neem de dure, kekke sportschoen. `Die veroorzaakt een toenemend aantal blessures', zegt topsportarts Peter Vergouwen, met de nadruk op het woord `toenemend'. `De fabrikant kijkt bij het ontwerp naar de vorm, niet naar de functionaliteit. Slechte bevetering, onregelmatige stiknaden aan de binnenkant waardoor je bruise-plekken, een achillespeesontsteking of erger kunt oplopen.'

Ooit kwam een sporter de praktijk binnenwandelen met een `dijk van een achillespeesblessure'. `Ik zeg, mag ik even je schoen testen? En ja hoor, er zaten verschillende hardheden in de zool, met een wegzakkende hiel als gevolg. Ik heb ze afgepakt en hier op de kast gezet - met de groeten aan de sponsor. Bericht hem maar dat je een eenvoudige, egaal-steunende, absorberende zool nodig hebt.'

Regelmatig verwittigt Vergouwen de fabrikanten ook zelf van zijn negatieve ervaringen. `Maar je doet er weinig aan, de industrie is machtig. Dan ga ik dus, vaak met orthopedisch schoenmaker Jan Adema, op zoek naar een schoen of inlegzool die wel passend is voor die topatleet.'

Dat kan nog lastig zijn, zegt hij, want sporters hebben te maken met sponsorverplichtingen. `Je hebt trouwens ook sporters die van schoenensponsor veranderen, nooit hadden ze klachten, plotseling zijn die er wel.'

Of neem die moderne sokjes die half in de schoen verdwijnen, hij gruwt ervan. `Daar zit ook een dun stiknaadje in, half op de achillespees. Bekende sporters is dat fataal geworden.'

In Vergouwens werkkamer in Wageningen staan voorbeelden van die door hem zo verafschuwde schoenen, ook hangen er dankbetuigingen van topsporters. Foto's van Rosa Mota, Dieter Baumann, Haile Gebreselassie, Margriet Mathijsse en Irma Heeren: `Peter, je bent een topsporter in je vakgebied.'

Boven het bureau van de arts is een foto van de Britse zevenkampster Denise Lewis geprikt. De tekst van de olympisch kampioene: `Jouw bible is voor mij een openbaring geweest.'

Bijbel?

Vergouwen: `Het ijkpunt. Van elke sporter die ik in mijn bestand heb wil ik uitgebreide gegevens vastleggen. De sterke en zwakke punten, de beperkende factoren, het moment waarop de sporter in topvorm verkeert, de gouden standaard. Op al die gegevens, en dat noemt Denise haar bijbel, kun je terugvallen bij blessures of als de prestaties tegenvallen.'

Normaal komt een sporter alleen met een klacht bij een sportarts. `Ze komen ad-hoc, met blessures, met iets aan de enkel, rugklachten, noem maar op. Maar, en ik wil dat graag benadrukken, we zijn niet louter blessure-artsen.'

Weinig sporters en begeleiders onderkennen dat. Nog steeds melden de meeste topsporters zich alleen bij kwetsuren. `Sporters en trainers hebben op dat gebied nog veel te leren.'

Vergouwen wil die conservatieve zienswijze veranderen. `Het is mijn wens om sporters ook uitgebreid te testen als ze niets mankeren. Want van het bestuderen van het lichaam, van de sterke en zwakke punten daarvan, van het bekijken van trainingsschema's en het voedingspatroon kan een enorme preventieve werking uitgaan.'

`De consulten aan de sportarts zouden veel gestructureerder in de jaarplanning moeten worden opgenomen. Ik wil atleten zien op alle cruciale momenten van het seizoen. En het liefst een laatste test doen, vijf of zes weken voor een groot toernooi. Dan kun je nog bijsturen.'

Vergouwen is de grondlegger van de topsportgeneeskunde in Nederland. De voormalige gymnastiekleraar werkte tot 1996 op Papendal bij NOCNSF als topsportarts. Hij grondvestte daarna in het Utrechtse UMC een afdeling topsportgeneeskunde. Die afdeling kwam vorig jaar, na maanden van politiek getouwtrek over de financiële ondersteuning tussen ziekenhuis, ministerie van VWS en NOCNSF, in gevaar.

Een aanbod van voedingsbedrijf Numico om de Utrechtse afdeling mede te financieren werd door de drie andere partners afgewezen. Vergouwen: `De redenen heb ik nooit gehoord.'

Er volgde een verrassende ontknoping van die slepende en voor Vergouwen frustrerende affaire. De afdeling sportgeneeskunde - zonder het bijvoegsel `top' - in Utrecht werd alsnog gered, mede dankzij een financiële bijdrage van de KNVB.

Maar toen was Vergouwen al vertrokken naar Wageningen, waar hij vanaf februari bij Numico Research een afdeling topsportgeneeskunde opzette, compleet met uitgebreide testfaciliteiten. Veel topsporters, 172 op dit moment, een kwart is buitenlander, gingen met hem mee. `De lat ligt hoog, niet iedere sporter is hier welkom, alleen zij die deelnemen aan de Olympische Spelen, WK's of de besten bij een EK.'

Het is opmerkelijk dat het bedrijfsleven Vergouwen en zijn afdeling Topsportgeneeskunde voor `Nederland Topsportland' heeft weten te behouden. Zonder de investering van Numico was Vergouwen wellicht naar Engeland vertrokken, waar hij welkom was. Dan hadden Nederlandse topsporters voor een topsportmedisch consult de Noordzee moeten oversteken.

Een multinational als goedheiligman voor de vaderlandse topsport? Het is een `fantastische daad van Numico', zegt de sportarts, maar het is niet louter eenrichtingsverkeer. Zijn afdeling geeft `volop kennis terug' aan het moederbedrijf.

`We zijn een kennisafdeling. De testen die ik hier verricht, zijn ook in het belang van de researchafdelingen van Numico. Zo is er door ons op het gebied van grensbelasting in de sport veel expertise aan te leveren op het gebied van sportmedische voeding en drank. Het is een raakvlak waar we elkaar volop kunnen bestuiven. Wij hebben hier ideale proefkonijnen. Niemand in de wereld heeft een lab met zo'n topsportersgroep.'

Hij vindt het niet vreemd dat veel buitenlanders de weg naar eerst Utrecht, en nu Wageningen weten te vinden. `De meeste landen kennen het specialisme sportgeneeskunde, waarvoor je vier jaar extra moet studeren, niet. Laat staan dat ze zich bekwaamd hebben in tópsportgeneeskunde.'

Topsporters, of hun bonden of managers, betalen voor een consult - variërend van 15 euro voor een vraag die per e-mail of telefoon gesteld wordt, tot 560 euro voor een topsportmedische begeleiding van een dag. De tarievenlijst meldt daarnaast onder meer bedragen voor isokinetische testen, fysiologische en voedingskundige consulten.

Vergouwens team bestaat uit inspanningsfysiologen Tonkie Collée en Hanno van der Loo (zelf ex-topsporters), arts/voedingsdeskundige Erwin Thimister en office-manager Miranda Koster. Er is een vacature voor een tweede sportarts.

Voor specialistischer kennis (onder meer radiologie en laboratorium) kan hij terugvallen op experts als die van het nabijgelegen Ziekenhuis Gelderse Vallei. `Die leveren diagnostiek op het scherpst van de snede, het zijn mensen die geïnteresseerd zijn in het vak.' Daarnaast kan hij gebruik maken van een uitgebreid netwerk in binnen- én buitenland.

De expertise van Vergouwen wordt in Nederland algemeen door topsporters erkend, ook over de grenzen wordt met toenemende interesse naar zijn afdeling gekeken. Sinds deze maand adviseert hij, op voorspraak van de in Engeland werkzame trainer Charles van Commenée, de Britse atletiekbond UK Athletics in de aanloop naar de Olympische Spelen van 2004.

De doorgaans zeer bescheiden arts: `Met onze formule zijn we toonaangevend in Europa. Dat is geen grootspraak. Dankzij ons werk hebben atleten gouden medailles gehaald. Dat is nauwelijks bekend. Een trainer vertelt openlijk wat hij presteert met een sporter - de kranten staan er vol van.'

Peter Vergouwen, begeleider van menige olympische ploeg, kan - en wil - die verhalen niet vertellen. Hij heeft zijn medisch geheim. `Maar ik kan niet genoeg benadrukken hoe groot het belang van ons vak nu eenmaal is voor de topsport.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden