Het grote zwijgen over Britse financiën

Het rituele gejoel in het Lagerhuis deed anders vermoeden, maar tot de crisis uitbrak was de Britse politiek een vrij tamme bedoening. Niet eerder waren Labour en de Conservatieven het zo eens, en soms leken ze zelfs stuivertje te wisselen.

Labour raakte onder Tony Blair in de ban van de markt, terwijl de Conservatieven probeerden groen en sociaal over te komen, en als partij van onderwijs en zorg. ‘Labour was eigenlijk een gematigd centrumrechtse partij’, zegt Tony Travers, politieke waarnemer van de London School of Economics. ‘Op het gebied van misdaad en terreurbestrijding waren ze zelfs rechtser dan de Tories. Maar nu zitten ze weer ietsje links van het midden. Het gat groeit weer.’

Dat blijkt ook uit de verkiezingsprogramma’s die de twee grote partijen deze week onthulden. Oude scheidslijnen worden zichtbaar. Vanuit een ziekenhuis in Birmingham bracht Labour de boodschap dat een sterke overheid hoeder zal zijn van het economische herstel, en van de zwakkeren in de samenleving. Het manifest oogde bijna Sovjet-achtig: een gezin badend in een stralende dageraad, met de slogan ‘Een toekomst eerlijk voor allen’.

Toptarief


Labour heeft de verleiding weerstaan grote beloftes te doen, wetend dat die onbetaalbaar zijn. Wel bezweert de partij dat de inkomstenbelasting niet omhoog gaat, hoewel diezelfde belofte uit 2005 onlangs werd gebroken met een nieuw toptarief van 50 procent voor grootverdieners.

In plaats daarvan zijn er kleine blikvangers, zoals verhoging van het minimumloon en gratis schoolmaaltijden voor alle lagere scholieren. Plus, en hier ligt een cruciaal breukvlak met de Conservatieven, de garantie dat dit jaar nog niet wordt bezuinigd om het fragiele herstel te smoren.

De Conservatieven willen de overheidsuitgaven juist snel terugdringen, die onder Labour explosief zijn gegroeid. Daar valt dus veel te halen, maar ook ideologisch ziet David Cameron graag minder bemoeienis met het leven van burgers, en minder verstikkende regeltjes.

Hij waakt ervoor te worden geassocieerd met het kille Thatcherisme uit de jaren tachtig waaraan zijn partij zo’n slecht imago overhield. In plaats daarvan hamert hij op gemeenschapszin. Zijn grote thema is een ‘Big Society’, waarin vrijwilligers en liefdadigheidsorganisaties de leemtes opvullen. Cameron gaat zelfs op de Kennedy-toer: ‘De vraag is niet wat het land voor jou kan doen, maar wat jij kan doen voor je land.’

Het is nog niet helemaal duidelijk hoe die ‘Doe-het-zelf-samenleving’ van de Tories eruit gaat zien. Zo belooft de partij dat ouders hun eigen scholen mogen oprichten als ze ontevreden zijn over de bestaande staatsscholen in de buurt. Inspiratie komt uit de VS en van de ‘vrije scholen’ in Zweden. Daarnaast wordt de immigratie sterk beperkt.

Opvallend is het beloofde belastingvoordeel voor getrouwde stellen; ‘een hechte samenleving begint bij hechte gezinnen’. Het idee is van diverse zijden weggehoond. Onder anderen door Jo Rowling, die fortuin maakte met Harry Potter maar niet is vergeten dat ze ooit als single mother soms een stuiver te kort kwam voor een blik bonen, terwijl ze van de Tory-regering amper hulp kreeg.

‘Kent u mensen die zich voor het leven aan een ander mens binden voor 150 pond per jaar extra? Of misschien overwoog u een eind te maken aan een liefdeloos huwelijk, maar bent u van mening veranderd nadat u hoorde over een belastingvoordeel? Alles is mogelijk, maar ik betwijfel het’, schreef Rowling in The Times.

Voer voor discussie, maar nog steeds wordt de echte inzet van de verkiezingen gemeden. Het begrotingstekort is de elephant in the room’ waarover iedereen zwijgt. ‘Een olifant is te zwak uitgedrukt’, zegt Travers. ‘Je kunt beter spreken van een mammoet, compleet met slagtanden.’ Kiezers ruiken onraad. Slechts 5 procent gelooft dat politici de waarheid vertellen over belastingen en bezuinigingen. Het Institute for Fiscal Studies geeft ze gelijk. Zelfs met de bescheiden ambities gaapt er bij alle partijen al een gat van 35 miljard euro in hun plannen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.