Het Grote Zomerlezen

Wat gaan we deze zomervakantie lezen? Een van die wachtende, vuistdikke romans? Of een makkelijke thriller? Weg van het werk en al die andere drukte lijkt er wel meer gelezen te gaan worden....

Ze zien er verleidelijk uit, de kolossale boeken in de vorm van Magnum-ijsjes, die de Engelse boekhandel Waterstone's in zijn etalage in de Amsterdamse Kalverstraat heeft opgehangen. De winkel stunt deze zomer met een speciale vakantieactie: drie prachtboeken voor de prijs van twee. De nog even snel shoppende vakantieganger kan kiezen uit tamelijk recente bestsellers als Stupid white man van Michael Moore, Life of Pi van Yann Martel, John Irvings The Ciderhouse Rules, en The Emperor of Ocean Park van Stephen L. Carter, en eversellers als Catch 22 van Joseph Heller en Mario Puzo's The Godfather. Vooral die twee laatste lijken goed te lopen. Tv-komiek Ruby Wax heeft een eigen plank met haar nieuwe boek. Koket vraagt ze vanaf het omslag: How Do You Want Me? Daar hebben veel lezers zo te zien wel een idee over. Het schap is al aardig leeggeplukt. Vlak voor de uitgang staat nog een immense toren met Harry Potters, voor het weggeefprijsje van euro 21,95.

Wat gaan we lezen, deze zomervakantie? Wordt het een van de vuistdikke romans die ons verwijtend aankijken vanaf het 'schuldplankje'? Daar staan misschien al maanden de hoopvol aangeschafte, of voor een verjaardag gekregen romans van Thomas Rosenboom, A.F.Th., Sarah Waters, Jonathan Franzen, Herman Franke, Maria Stahlie, Dave Eggers, Jeffrey Eugenides en Don Delillo. Of mag de nieuwe Dorrestein mee in de koffer, of de net vertaalde nieuwe Márai? Misschien toch eindelijk eens die biografie lezen van Annie M.G. Schmidt? Of toch maar, voor het zoveelste jaar achtereen, De toverberg ingepakt, van Thomas Mann? Of Schuld en boete van Dostojevski, of Stendhals Le rouge et le noir - winkeldochters van het 'schaamteplankje', die elke zomer weer moeten concurreren met lichter verteerbare kost. Een fijne Nicci French, bijvoorbeeld, pak je toch eerder. Of een minder verantwoorde thriller. Want ach, wie ziet je in je zwembroek, daar hoog in de Pyreneeën?

Dát we massaal gaan lezen, daar lijkt het wel op. Nou ja, massaal, in elk geval de mensen die van zichzelf vinden dat ze eigenlijk 'echte lezers' zijn, maar er het hele jaar nauwelijks aan toekomen. Tja, werk hè, werk en nog eens werk. En dan zijn er nog de kinderen, ouders, en vrienden die je hoognodig eens moet spreken. Barend & Van Dorp, elke avond als je de krant net uit hebt. Die film waar iedereen het over heeft. Om nog maar te zwijgen van theater.

Nee, pas als we drie weken onderduiken, in een huisje in Toscane, op een onvindbare camping in de Languedoc, of gewoon braden tussen duizenden glimmende soortgenoten op het strand, dan lukt het ons eindelijk: een boek lezen. Een mooi en dik boek liefst, dat ons vervoert, ver weg van waar we even niet meer wezen willen.

Een zeer a-selecte steekproef in de omgeving (zie ook hieronder) wijst uit dat leesvakanties het helemaal zijn. Veel mensen, lijkt het, weigeren dit jaar nu eens bot te gaan bungee jumpen, hanggliden of windsurfen, of zeggen keihard nee tegen hun partner die wil klimmen in Nepal of aan zichzelf wil werken in een oud klooster. Gewoon een stoel, met een pilsje ernaast, of een glas wijn. En lezen maar.

'Wat ik deze zomer ga doen?', zei laatst J., timmerman. 'Eh. . .fietsen, in Normandië.' Maar eigenlijk, bekende J., was die fiets maar een alibi. Lezen ging hij, een hele rugzak vol. 'Misschien durf ik volgend jaar die fiets thuis te laten.' En aan de telefoon tierde een boze D., universitair docente, op bezoek bij vrienden in Andalusië: 'Ik heb pas tweehonderd bladzijden kunnen lezen! Ze willen hier de hele tijd maar praten en borrelen.'

Het lijkt een goudmijn voor de boekenbranche, het grote, uitgestelde zomerlezen. De literaire uitgeverijen spelen in elk geval in op vluchtige aankopen voor het vertrek met verhalenbundels rondom een zomers thema, met titels als Inpakken en wegwezen, De beste reisverhalen, of Frankrijk volgens de Fransen. Hella Jansen, redacteur uitgeverij Prometheus: 'Het is duidelijk dat je een boek als Hot! - De heerlijkste strandverhalen, met een voorwoord van Froukje de Both, alleen maar in de zomer laat verschijnen. Dat is typisch zo'n boekje dat mensen, ook als ze doorgaans niet zoveel lezen, even op Schiphol kopen voordat ze instappen. Daarom zijn het ook verhalen. Je kunt er af en toe één lezen, op het strand.'

Voor wie niet per se aan de oppervlakte wil zweven, heeft Jansen wel een paar vakantieaanraders: 'Het laatste hout bijvoorbeeld, de nieuwe roman van Kerstin Ekman. Of Carmine Abate, Tussen twee zeeën - een Italiaanse roman die zich afspeelt in het even mooie als corrupte Calabrië.' Ook De nacht kan een toepasselijk boek zijn, een roman van C. Gailly, die speelt in een Franse nachtclub. Een prachtige zomerroman is volgens haar Halvemaan van Diana Abu-Jaber, 'over een liefde met een Libanees accent'.

Haar collega Erna Staal, redacteur bij uitgeverij Contact, gelooft er niet in dat een speciaal type boeken vooral aanslaat in de zomer. 'Natuurlijk, boeken als Inpakken en wegwezen geven we elke zomer uit, die leg je niet onder de kerstboom. En soms besluit je een boek, vanwege het onderwerp, net even na de zomer te publiceren. Schaduwkind van P.F. Thomése bijvoorbeeld, een ontroerend boekje over een gestorven kind, dat is nu niet zo geschikt voor de zomer. Lichtjaar, de nieuwe roman van Arnout ter Haar, die voor een deel op de wadden speelt, misschien juist wel, net als Wandelen op de wadden van John Jansen van Galen. Maar voor het overige hebben we geen uitgesproken zomerfonds. Als iemand de formule heeft voor lezersgedrag in elk seizoen, dan horen wij dat graag.'

Boekhandel Gianotten in Tilburg heeft niettemin een hele display ingericht met zeer geschikte, lekker weglezende zomerboeken. 'Je hebt twee groepen vakantielezers', weet boekverkoper Herman van Haaren. 'Een grote categorie mensen zegt: doe mij maar iets prettigs voor op het strand, hapklare brokken. Elke zomer verkopen we dus weer een hoop thrillers. Maar dit jaar is het vooral ook de zogenoemde chick-lit die de deur uit vliegt: boekjes in de traditie van Bridget Jones, over stuntelende, met relaties rommelende twintigers en dertigers. Tussen die boeken ligt ook Godin van de jacht van Heleen van Royen, volgens mij hét vakantieboek voor jonge vrouwen.'

De tweede categorie zijn de lezers die in de vakantie nu eindelijk eens echt een goed boek willen lezen. Zij vragen Van Haaren vaak om advies. 'Lees Orhan Pamuk, zeg ik dan, bijvoorbeeld Ik heet Karmozijn. Met dat boek ben ik vorige zomer een week zoet geweest. Platform van Houellebecq had ik in een dag uit, dat vind ik niks. Dit jaar raad ik ook een roman van Michel Faber aan, Lelieblank, scharlakenrood. En natuurlijk Per Olov Enquist, De reis van de voorganger, prachtig boek. Die Enquist is een beetje een Zweedse Rosenboom, maar dan met meer emotie. Zeer aan te bevelen is Alles is verlicht, van Jonathan Safran Foer. En dan nog de twee Van der Heijdens: Engelenplaque en De Movo Tapes.

Bij Athenaeum Boekhandel Amsterdam is evenmin een zomerse rust ingetreden. Het is momenteel uitverkoop in de winkel. Voor een schijntje - 80 procent korting op de gewone prijs - kan wie snel is in het bezit komen van de lijvige biografie van Zola door Henri Mitterand, of van Sartre van de lieftallige biografe Annie Cohen-Solal, een boek waarvoor, na het optreden van de schrijfster in het boekenprogramma van Adriaan van Dis, mensen in de rij stonden. Ook Het grote Franse Vakantieboek is voor luttele euro's mee te nemen. Weliswaar de versie uit 2002, met het Tour de France-schema van vorige zomer, maar ach, de Tour is straks toch al voorbij.

Boekverkoper Hans Stal ziet mensen met grote stapels naar buiten gaan. 'Voor de vakantie, zeggen ze erbij. Maar dat geeft een beetje een vertekend beeld.' Het vakantielezen, denkt hij, is 'even divers als de mensen zelf zijn'. De vele Harry Potters die zijn aangeschaft, zullen niet echt voor de vakantie worden bewaard, denkt hij. 'De echte liefhebber komt thuis en gaat lezen.'

Wel hoort Stal van veel mensen dat zij met lezen tijdens de vakantie een inhaalslag maken. 'Er is steeds meer aanbod voor de happy few, en het gaat snel voorbij: twee weken en een boek is alweer uit de aandacht. Er is ook zoveel vermaak, films die je moet zien, tentoonstellingen, elke dag even het internet op. Ik heb er zelf ook last van: we worden tegenwoordig allemaal een beetje ADHD.'

Toch denkt Stal als hij om zich heen kijkt niet dat het lezen een aflopende zaak is. 'Voor in de vakantie kopen mensen graag boeken die ze al jaren wilden lezen. Nieuwe midprice-edities zijn dan een mooie aanleiding, zoals de oudere romans van Thomas Rosenboom, of De wereld van Sophie van Jostein Gaarder. Veel mensen nemen nu wel het boek van mrs. Clinton mee, of dat van koningin Noor. En de nieuwe Marianne Frederiksson en de nieuwe Isabel Allende lopen goed, als altijd.' De asielzoeker van Arnon Grunberg zal in veel koffers worden gestopt, denkt Stal. Zelf raadt ook hij de nieuwe romans van Per Olov Enquist en Michel Faber aan.

Dikke boeken, bijna allemaal, deze aanraders. Waarom moeten vakantieboeken eigenlijk bij voorkeur dikke turven zijn? Is het niet veel prettiger om elke twee dagen iets nieuws open te slaan, een nieuw landschap te betreden? Blake Morrison, Brits schrijver van het bepaald niet iel uitgevallen Wat mijn moeder mij nooit verteld heeft (en het dunnere, maar betere Wanneer zag jij voor het laatst je vader?) vroeg zich twee weken geleden in The Guardian wanhopig af waarom romans, inclusief de zijne, tegenwoordig almaar dikker worden. Vanwaar die voorkeur van schrijver en lezer voor fat fiction?

Hij geeft enkele opmerkelijke verklaringen. Allereerst is er natuurlijk de tekstverwerker waarop het zo lekker doortikt. Passages die als probeersels zijn geschreven, blijven dan vaak in de tekst staan, denkt Morrison. Fulltime schrijvers produceren volgens hem de dikste boeken omdat zij hun vrouw en kinderen willen laten merken dat ze wel degelijk een uitputtende job hebben. De twee laatste oorzaken die hij noemt kunnen meespelen voor de vakantielezer: de lezer wil value for money, en een dik boek is per bladzijde goedkoper. Bovendien, zegt Morrison, beschouwt de lezer een roman hoe langer hoe meer als een gerieflijke bathtub. Hij wil bubbelend ten onder gaan in een wereld die hem zachtjes omsluit, met mensen die hij leert kennen maar die hem met rust laten; zo is hij dagenlang verlost van zijn eigen, gestresste zelf. Puur escapisme dus, waar de verfrissende douche van een scherp geschreven novelle niet tegenop kan. Niettemin maant Morrison zijn collega's, en zichzelf, om zich in te houden. Want dikker is lang niet altijd beter.

'Eigenlijk denk ik dat het vooral mannen zijn die dikke, moeilijke boeken mee op vakantie nemen', zegt Erna Staal. 'Vrouwen zien vaak kans zulke boeken toch tussendoor te lezen. Zij kunnen gewoon meer dingen tegelijk aan hun hoofd hebben. Mijn vriend nam een keer een dubbelbiografie van Hitler en Stalin mee op vakantie. Gezellige lectuur! Maar ik hoorde hem dagenlang niet.' De hype van de dikke boeken hangt haar als redacteur behoorlijk de keel uit. 'Het lijkt wel alsof het niet goed kan zijn als het niet dik is! Onzin. De best geschreven meesterwerkjes zijn vaak dun. Kijk maar naar het oeuvre van Gerrit Krol.'

Staal heeft een andere tip: kies romans die spelen in de streek die je bezoekt, of romans en non-fictie van plaatselijke auteurs. 'Ik kom net terug van Sicilië en heb daar verhalen van Pirandello gelezen, de fantastische roman Ieder het zijne van Leonardo Sciascia, en De Siciliaanse opera van Andrea Camilleri. Het is leuk om omringd te zijn door hetzelfde omgeving als die in het boek. Als ik op een terras in Palermo The corrections lees, zit ik toch met mijn hoofd in Amerika. Ongelooflijk trouwens hoeveel goede auteurs er van één zo'n eiland komen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden