Het grote gelijk van Kasparov

Op zijn laatste persconferentie in Wijk aan Zee zei Kasparov dat het niveau laag was geweest. Zelf had hij hooguit twee toonbare partijen gespeeld en de andere deelnemers hadden evenmin prestaties geleverd waar ze trots op konden zijn....

Ik dacht eerst dat Kasparov overdreef. In de partij tussen Kramnik en Anand waren kansen gemist en in de slotstand hadden ze kunnen en moeten doorspelen maar een echte knoeipartij leek het me niet. En Kasparov zelf? Hij stelt hoge eisen maar was het nu werkelijk onvergeeflijk dat hij tegen Anand een moeilijke combinatie had gemist en tegen Kramnik in tijdnood eenmaal te snel had gereageerd in een lang niet eenvoudig toreneindspel?

Maar bij nader inzien heeft Kasparov gelijk. Bij rustige herbeschouwing is het inderdaad onvoorstelbaar dat Kramnik zijn schitterende aanvalspositie tegen Anand niet in winst wist om te zetten en ook in de partijen die Kasparov tegen Anand en Kramnik speelde, werden kansen gemist die een wereldkampioen eigenlijk niet mag missen.

Tegen Anand bereikte Kasparov de volgende stelling:

Zie diagram 1

Zo stond het na de 24ste zet van zwart in Kasparov - Anand. Kasparov manoeuvreerde rustig verder met 25. Dc2 h6 26. Dd3 Tb6 27. Tfa1 Tc6 zonder iets te bereiken. De partij eindigde in remise, bij de gezamenlijke analyse waren de spelers vriendelijk voor elkaar en ik schreef dat het een hoogstaand gevecht was geweest.

Kasparov dacht er heel anders over. Toen hij de eerste diagramstelling 's avonds nog eens opzette, merkte hij dat hij een geforceerde winst had laten liggen. Met Anand had hij na afloop van de partij een paar seconden gekeken naar 25. Txa6 Dxc3 26. Txf7 Tg8 waarna ze schouderophalend vaststelden dat in die stelling niets te halen viel. Wat een vergissing. Wit gaat verder met 27. Df1! waarna zwart geen verdediging heeft. Bijvoorbeeld 27 ... Dxe3+ 28. Kh1 Txb4 29. Ta8! met mat in alle varianten, bijvoorbeeld 29 ... h5 30. Txg8+ Kxg8 31. Tf8+ Kh7 32. Df5+ g6 33. Df7+ Kh6 34. Th8+ Kg5 35. De7+ Kf4 36. Dh4 mat.

Evenmin voldoende voor zwart (na 25. Txa6 Dxc3 26. Txf7 Tg8 27. Df1 Dxe3+ 28. Kh1) is de verdediging 28 ... Pd8. Wit wint fraai met 29. Txg7! Kxg7 30. Txd6 Df4 31. Dxb5 en bij aanhoudende aanval heeft wit twee pionnen meer.

Zo moeilijk dat zelfs een wereldkampioen het mag missen? Als dat uw oordeel is, kijk dan naar een tweede fragment dat Kasparovs ergernis wekte.

Zie diagram 2

Kasparov - Kramnik na de 24ste zet van wit. Wit heeft een pionnenmeerderheid op de koningsvleugel die in bedwang wordt gehouden door de zwarte pion op h4. Zou wit g2-g4 kunnen spelen zonder lastig te worden gevallen door ... h4xg3, dan zou zijn voordeel op slag beslissend zijn.

Kramnik speelde een vreemde zet:

24 ... Th8-h5

Moeilijk te begrijpen wat hij hiermee op het oog had, misschien dacht hij aan optimistische manoevres als ... Th5-f5 en ... Pd4-e6 om wits f-pion onder druk te zetten. In de partij kwam er weinig van terecht. Kasparov speelde 25. Pe4-g5, waarna Kramnik inzag dat het geplande 25 ... f6 zou falen op 26. c3! fxg5 27. cxd4 gxf4 28. Txc6. Als een haas trok hij met 25 ... Th5-h8 zijn toren terug. Hij verzeilde in een moeilijk toreneindspel dat hij met enig fortuin wist te houden.

Wat beide spelers tijdens en na de partij niet zagen is dat 24 ... Th5 een enorme blunder is die kan worden afgestraft met de zet waarom wits stelling smeekt: na 25. g2-g4! (het computerprogramma Fritz vindt het in een kwartseconde) is het afgelopen, zwart mag niet en passant nemen want na 25 ... hxg3+ ep 26. Pxg3 Txh3 27. Txd4 Txd4 28. Pf5+ wint wit een stuk. 'Onvoorstelbaar', zei Kasparov. 'We zien allebei 25. g4 over het hoofd en na afloop kijken we nog eens een uur naar de partij zonder dat iemand iets opvalt.'

Terwijl de topspelers (volgens Kasparov dan) faalden, was er ook een deelnemer die ruimschoots aan de verwachtingen voldeed. Vooraf was iedereen het erover eens dat de Wit-Rus Alexei Fedorov het zwaar zou krijgen. Hij was uitgenodigd omdat hij zo'n leuke aanvalsspeler was maar in de laatste zes maanden van 2000 was hij ingestort. Zijn riskante openingenrepertoire (Koningsgambiet met wit, Siciliaanse Drakenvariant met zwart) zou in Wijk aan Zee aan flarden worden gespeeld, een roemloze laatste plaats lag in het verschiet.

Maar Fedorov deed het helemaal niet zo slecht. Hij eindigde op 5 uit 13 (naast Van Wely) en hij smaakte het genoegen bekroond te worden met de dagprijs van de elfde ronde voor een schitterende aanvalsoverwinning op Michael Adams:

Adams - FedorovWijk aan Zee 20011. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 g7-g6 6. Lc1-e3 Lf8-g7 7. f2-f3 Pb8-c6 8. Dd1-d2 0-0 9. 0-0-0 d6-d5 10. e4xd5 Pf6xd5 11. Pd4xc6 b7xc6 12. Pc3xd5 c6xd5 13. Dd2xd5 Dd8-c7 14. Dd5-c5 Dc7-b8 15. Dc5-a3

Een nieuwe zet - in plaats van het gebruikelijke 15. b3 - in deze voor wit niet bijster aantrekkelijke variant. In ruil voor een pion heeft zwart een sterk initiatief.

15 ... Lc8-e6 16. Lf1-a6 Db8-e5 17. g2-g3

Ter voorbereiding van 18. Ld4. Als wit de loper op g7 zou kunnen ruilen, zou hij uit de zorgen zijn maar het zal er niet van komen.

17 ... Ta8-d8 18. Le3-f4 De5-f6 19. Th1-e1 Le6-f5 20. Td1xd8 Tf8xd8 21. c2-c3?

Niet goed is 21. Le5? Dc6 maar veel sterker dan de tekstzet is volgens Adams 21. Lc4!.

21 ... Df6-b6! 22. Lf4-e3 Lg7-h6! 23. f3-f4

Vooral niet 23. Dxe7 Tb8 en zwart wint.

23 ... Db6-c6! 24. Le3-d2 Dc6-d5

Het enige vlekje op zwarts spel. Hij kon onmiddellijk winnen met 24 ... Td6! 25. Lf1 Dd5 26. Td2 Dd3.

25. Te1-e2 e7-e5 26. Da3-a4 e5xf4 27. g3xf4?

Verliest geforceerd. Wit kon zich verdedigen met 27. Te8+ Txe8 28. Dxe8+ Kg7 29. Le2! Dxa2 30. De5+ Kg8 31. Db8+ Lf8 32. Lxf4 en zwarts aanval gaat niet verder.

Zie diagram 3

27 ... Lh6xf4! 28. Te2-e8+

Want 28. Lxf4 Dh1+ is mat en 28. Dxf4 Dxa2 kost wit de dame.

28 ... Kg8-g7 29. Da4xf4 Td8xe8 30. La6-c4 Dd5-h1+ 31. Lc4-f1 Kg7-g8

Wit geeft het op.

Het leukste moment van het toernooi deed zich voor in een partij uit de tweede groep:

Zie diagram 4

Gulko - Vink na 47 zetten. Lang maar vergeefs had Gulko geprobeerd de zwarte stelling te kraken. In de diagramstelling waagde hij een laatste poging:

48. Pf6-d7?? Kg7-h6

Waarna wit opgaf, hij heeft geen verdediging tegen 49 ... g5 mat. Wits 48ste zet verdient inderdaad twee vraagtekens want er is een nevenoplossing: zwart kon ook mat geven met 48 ... Lxe5 49. Pxe5 Dd8.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden