Het grote geld opent zijn museum

Het Garage Museum in Moskou, in een gebouw van Rem Koolhaas, moet de volwassenwording markeren van de Russische kunstwereld. Miljardairsvrouw Dasja Zjoekova is de drijvende kracht.

Het Garage Museum in Moskou.Beeld ap

De herrie komt van de betonvlinders. Het zijn grote machines die nog het meest op hovercrafts lijken. Twee rotoren vlakken de nog natte betonvloer, de bestuurder kan maar met moeite naar links of rechts sturen.

'Jongens, zet dat ding even af!', roept een beveiliger bij de Garage, het museumgebouw dat vandaag geopend moet worden in Gorky Park in Moskou en wat - als het aan de stichters ligt - het episch centrum van de Russische moderne kunst moet worden. 'Uit dat ding, want zo verstaat niemand Koolhaas!'

De Nederlands sterarchitect is een soort halfgod in Moskou. Hij is de initiator van Strelka, een instituut voor architectuur, media en design in Moskou, en zette met de nieuwe Garage zijn eerste pand neer in de stad. Rusland heeft honderden, duizenden staatsmusea, dit is het het eerste echt grote privémuseum voor moderne kunst. En dus oogt het misschien wat onaf of zelfs chaotisch.

Collectiedrang

De Garage is het geesteskind van Dasja Zjoekova (34), de echtgenote van de miljardair Roman Abromovitsj, de rijkste man van Rusland. Behendig manouvreert de kleine, fragiele Zjoekova zich door de kunstwereld. Haar collectiedrang ontstijgt het 'vrouw-van-miljardair'-gehalte; Zjoekova wist de juiste mensen aan te trekken en vond voor de Garage aanvankelijk een onderkomen in een tramdepot. Het museum was een paar jaar dakloos, maar heeft nu een permanente plek gevonden in het Gorky Park, niet zonder toeval ook het eigendom van de investeringsmaatschappij van Abramovitsj. De kermisattracties van het park hebben er lang geleden al plaatsgemaakt voor een grote, open ruimte met zwanenvijvers en hipstercafe's.

In die rust is de Garage een vreemde eend in de bijt. Een langwerpig, rechthoekig pand afgewerkt met goedkoop ogend plastic. Zijn het geen televisieschermen, ligt de boel 's avonds op? Nee, maar het is dan ook nog niet af. Kenners getuigen dat het plastic 'duur materiaal' is en loven de ruimte, al is er bijna nergens plaats om iets op te hangen. Lassers, steenslijpers, houtzetters en hoveniers werken noest door terwijl de Moskouse kunstwereld om half elf 's ochtends in het pand op zoek is naar de prosecco.

Volgens Kate Fowle, de Britse curator van de Garage, is de komst van het museum de coming of age van de Russische kunstwereld. 'In de beginjaren waren we bezig kunst uit de rest van de wereld naar Rusland te halen, nu willen we ook Russische kunst produceren, de Russische kunst de rest van de wereld insturen. Dit gebouw is de tekstuur van de toekomst.'

Miljardairsvrouw Dasja Zjoekova.Beeld ap

Pingpongballen

Binnen zijn twee kamers ingericht door de Japanse kunstenaar Yayoi Kusama, een heuvelige ruimte vol stippen, een spiegelkamer met flikkerende lampjes. Terwijl Fowle spreekt stuiteren de pingpongballen naar beneden.

Op de tweede verdieping is een toernooi bezig, en is een zaal ingericht ter ere aan de sport die de Russen liefkozend 'mini-tennis' noemen. Garage wil een rol spelen als archiefruimte, als conservator. Om dat te benadrukken is een grote Sovjetmozaïek in het gebouw dat ooit een kantine was gespaard gebleven, net als de trappen en slechtgemetselde muren uit de jaren zestig.

De moderne kunst in Rusland is een compromis tussen de oligarchen en de hipsters. Met de hulp van buitenlandse pr-bureau's en diepe zakken uit het olie- en gaswezen heeft het naadloos aansluiting gevonden bij de internationale kunstwereld. Maar de synthese met de Russische underground ontbreekt. De rebelse vrouwen van Pussy Riot schitteren door afwezigheid, de performance-artiest Pjotr Pavlenski, die onlangs nog zijn kruis aan het Rode Plein nagelde, kan de derdeklas treintickets van Sint-Petersburg naar het hart van de Moskouse kunstwereld niet betalen.

Sovjet-architectuur

Politiek lijkt taboe. Een installatie die de culturele betrekkingen tussen Rusland en Amerika belicht tijdens de Koude Oorlog is in het huidige tijdsgewricht op het randje. De zaal wil vooral weten wie de simpele jurk van Zjoekova heeft mogen ontwerpen.

Maar volgens Koolhaas is dit het nieuwe Rusland. 'Het gaat niet om nostalgie. Dit is een ander, een nieuw gebouw. En er is vraag naar, ik voel aan dit pand dat het erg nodig is in Moskou.'

Koolhaas krijgt applaus na het antwoord op bijna iedere vraag. Wanneer hij een rondleiding geeft spreekt hij met een microfoon. Twee gespierde jongens dragen een gitaarversterker mee opdat iedereen de Nederlander kan horen.

'Het was niet makkelijk dit gebouw te voltooien, maar architectuur is nooit makkelijk', zegt hij. 'Ik ben architect geworden omdat ik in 1965 voor het eerst in de Sovjet-Unie was. Daar begreep ik dat architectuur niet alleen om de vorm gaat, maar ook de rijkdommen van de kunst kan symboliseren, de natuur van het bestaan. De Sovjet-architectuur was bovendien genereus, niet alleen voor de architecten zelf, maar ook voor het publiek.'

Hij krijgt applaus. Hij krijgt zelfs applaus wanneer hij langs een tafel loopt waar een groep Russen koffie drinken.

Maar belangrijker dan het pand van 22 miljoen euro, de kunstcollectie, de betekenis van moderne kunst en de toekomst van Rusland is de openingsparty. De bezoekers op de vroege morgen vragen zich wanhopig af of de badges ook toegang geven tot het feest op deze woensdagavond. Delen van het park zijn al afgezet, de internationale kunstwereld zal schouder aan schouder staan met de sterren van avant-garde van de Russische politiek, showbizz en - vooruit - de kunst. 'We kunnen vast naar binnen sneaken als we net doen alsof we er gewoon bijhoren', overleggen twee jonge vrouwen. 'Ik hoop alleen dat die betonvlinders klaar zijn wanneer Leonardi di Caprio komt.'

Een vrouw fotografeert de spiegelruimte tijdens de opening van het Garage Museum in Moskou.Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden