Achtergrond Rotterdam

Het grootste windscherm ter wereld moet plaats maken voor de trein, maar blijft een stukje landschapskunst

Het windscherm in de Rotterdamse haven. Links de drie oude pilaren die binnenkort worden gesloopt, rechts 27 nieuwe pilaren. Foto Raymond Rutting/de Volkskrant

Hoe pas je het grootste windscherm ter wereld zó aan, dat een spoorlijn er dwars doorheen kan, schepen nog steeds worden behoed voor harde westenwind en het ontwerp toch een fraai staaltje van landschapskunst blijft? Dat was voor de Rotterdamse haven de puzzel bij een iconisch windscherm van 1.750 meter lang.

Het windscherm bestaat uit in totaal 129 betonnen constructies van 25 meter hoog langs het Calandkanaal bij Rozenburg. Het zuidscherm bestaat uit halfronde brede pilaren, met een diameter van 18 meter; in het middenscherm zijn ze vier meter. Het noordscherm bestaat uit rechte betonplaten van tien bij tien meter. Ze zijn in de jaren tachtig gebouwd om schepen op weg van de Botlek naar de Maasvlakte te behoeden voor rukwinden. Vooral ferry's en de relatief lichte, maar hoge auto- en containerschepen dreigen anders tegen de Calandbrug of de kade aan te botsen.

Tochtgat

Het is een kluwen van scheepvaart, spoor- en snelwegen (de A15), maar de situatie gaat veranderen. Nu nog gaat het goederenspoor over de Calandbrug – die stalen hefbrug moet voortdurend open en dicht voor de schepen. Geen ideale situatie volgens ProRail en het Havenbedrijf, en daarom wordt de spoorlijn omgelegd. Het probleem is dat drie pilaren van het zuidscherm in de weg staan. De sloop ervan veroorzaakt echter een tochtgat voor de schepen in het Calandkanaal.

Het windscherm uit 1986 is ontworpen door de inmiddels gepensioneerde Rotterdamse stadsarchitect Maarten Struijs (72). Per toeval zag hij enkele jaren geleden op een YouTube-filmpje dat zijn ontwerp moest worden aangepast. ‘Ik heb toen het havenbedrijf gemaild. Ik wilde me er wel mee bemoeien, want het windscherm is toch een van mijn belangrijkste ontwerpen’, vertelt Struijs. ‘Vervolgens werd ik gevraagd om ook een architectonische visie te maken voor het gehele nieuwe spoorwegtracé van vier kilometer lang. Ik geloof dat ze wel blij waren dat ik me had aangeboden.’

Architectuur zonder voordeur

Het windscherm was in de jaren tachtig een uitzonderlijk project. ‘Het is architectuur zonder voordeur’, zegt Struijs, die architect van Gemeentewerken Rotterdam was. Destijds ontwierp de gemeente nog alle voorzieningen zelf, van verpleeghuis tot school. Zo maakte Struijs ook het ontwerp van het hoofdbureau van politie, de metrostations Beurs en Tussenwater, de ondergrondse stations van RandstadRail, de Hartelkering, de zilveren Rookgasreiniger van plaatstaal in Rotterdam Charlois en alle ondergrondse faciliteiten van het nieuwe Centraal Station.

Maar er is geen project van Struijs zo vaak gepresenteerd, tentoongesteld en gefotografeerd als het windscherm langs het Calandkanaal. Het bouwwerk werd internationaal opgemerkt door liefhebbers van architectuur en landschapskunst. ‘Het is destijds zelfs in de ANWB Autokampioen beschreven in de rubriek Naast de snelweg’, aldus Struijs.

Impressie van de nieuwe situatie over enkele jaren. De trein gaat niet meer over de Calandbrug, maar over het Theemswegtracé door het windscherm. In het midden staat het nieuwe deel van het scherm. Waar de locomotief rijdt, zijn drie oude pilaren gesloopt. Foto Havenbedrijf Rotterdam

Hij is alweer twee jaar betrokken bij de aanpassingen aan het windscherm. Inmiddels zijn er 27 smalle betonnen schalen gebouwd om de drie te slopen pilaren te vervangen. Binnenkort worden drie oude pilaren gesloopt. De nieuwe spoorlijn, het Theemswegtracé, wordt de komende jaren aangelegd.

Struijs is tevreden met het resultaat. ‘Sommige architecten vinden dat er niets mag veranderen aan hun oorspronkelijke ontwerp, maar ik vind het niet zo raar dat dingen veranderen. Je kunt er het beste aan meewerken.’ Het windscherm is volgens de ontwerper ‘typisch Rotterdams’. ‘Het idee dat je de wind kan temmen, heeft met optimisme te maken. Het is het resultaat van Rotterdams denken.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.