interview tom vennink

Het grootste misverstand over Russen? Dat ze als Poetin zijn – correspondent Tom Vennink in gesprek met lezers

Als het over Rusland gaat, gaat het bijna altijd over Vladimir Poetin. Daarom reisde correspondent Tom Vennink langs de speelsteden van het WK Voetbal om in een videoserie met ambitieuze jongeren te spreken over hun band met Rusland. In een Ask Me Anything op internetforum Reddit ging hij in gesprek met lezers over wat zij altijd al over Rusland wilden weten. Hier lees je een selectie van de beste vragen en antwoorden. 

Tom Vennink, correspondent in Rusland voor de Volkskrant. Foto Marcel Wogram

Hoe leeft het WK daar? Zijn de mensen blij dat het in Rusland is of vinden ze het geldverspilling?

‘Iedereen rekende op een afstraffing door de rest van de wereld. Maar na de 5-0 en 3-1 kan het toernooi niet meer stuk voor de Russen. Plots zijn de spelers weer helden.

En geldverspilling? Een vrouw in een provinciestadje met een WK-stadion zei tegen me: normaal zien we niks terug van ons belastinggeld, nu hebben we tenminste een stadion en mooi asfalt.’

Is het met het WK makkelijker om over andere dingen te schrijven? En: zijn er verhalen die door het WK onderbelicht zijn gebleven in de media?

‘Er is nu veel aandacht voor het voetbal en de positieve sfeer. Ik heb in twee jaar correspondentschap niet zo veel toenadering gezien tussen buitenlanders en Russen als in de afgelopen twee weken.

Maar volgens veel Russen gebruikt het Kremlin de WK-vreugde om impopulaire wetten door te voeren. Zo kwam er op dag één van het toernooi plots de mededeling dat de pensioenleeftijd omhoog gaat. Voor mannen van 60 naar 65, terwijl de levensverwachting 66 is ... Maar daar ga ik nog wel over schrijven, hoor.’

Moet jij uitkijken met kritisch schrijven over Poetin of kunnen buitenlandse journalisten vrijer schrijven in Rusland?

‘Russische journalisten lopen veel meer gevaar dan ik. Buitenlandse journalisten kunnen vrijer werken. En voor de Volkskrant is het weer makkelijker dan voor de BBC. Want het bereik van de BBC is groter. BBC-collega’s werden laatst zelfs gevolgd toen ze een reportage maakten over het WK. Maar er zijn ook Nederlandse onderwerpen die gevoelig liggen voor het Kremlin: MH17 bijvoorbeeld. Maar tot nu toe heb ik geen grote problemen gehad.’

Correspondent Tom Vennink (links) tijdens een interview voor de videoserie ‘Generatie Poetin’. Foto Volkskrant

Houdt Rusland z’n burgers die in andere landen op vakantie of geboren zijn nauwlettend in de gaten? Dit om bijvoorbeeld macht uit te oefenen om niets ‘verkeerds’ over het moederland te zeggen?

‘Een vriendin van mij ging laatst naar een wedstrijd voor rechtenstudenten in Parijs. Van tevoren moest ze op gesprek bij iemand van haar universiteit in Moskou. Die vertelde haar dat ze zich goed dient te gedragen in het buitenland, omdat ze Rusland zou vertegenwoordigen. Zo werkt de veiligheidsdienst hier. Dus ze had wel het gevoel dat ze in de gaten gehouden werd.’

Hoe verschilt het dagelijks leven in Rusland ten opzichte van Nederland en wat zijn de culturele verschillen?

‘Een cultuurverschil: wacht aan de keukentafel niet tot iedereen een bord eten heeft. Begin gewoon. Vooral de oudere generatie, zoals de moeder van mijn Russische vriendin, gaat ervan uit dat je het eten niet lekker vindt als je wacht. Eten is brandstof.

Verschil in het dagelijks leven tussen mijn tijd in Amsterdam en Moskou: in Moskou kun je veel minder dingen doen op een dag. Even naar de supermarkt is een hele onderneming vanwege de afstanden en weersomstandigheden in de winter. Voordeel: de supermarkt is hier 24 uur per dag open, net als de kapper, bloemenwinkel en elektronicazaak.’

Hoe zijn de economische ontwikkelingen in Rusland grofweg geweest de afgelopen jaren en wat zijn de voorspellingen voor de toekomst? 

‘De voorspellingen van het Russische ministerie zijn niet best: nauwelijks groei de komende vijftien jaar. En de economie leunt nog altijd op gas en olie. Groot probleem is dat ondernemers met goede ideeën vaak tegen corruptie van de overheid aanlopen. Of iemand met macht denkt: hé, die succesvolle business wil ik wel hebben ...’

Toen ik in 2014 in Sint-Petersburg was, heb ik gesproken met een homorechtenactivist, en daar ben ik behoorlijk van geschrokken. Hun organisatie mocht bestaan, maar daar hield het wel mee op. Is er sindsdien iets veranderd voor de lgbt-gemeenschap in Rusland?

‘Je kan homo zijn in de meeste delen van Rusland. Vlak bij het Kremlin heb je homobars bijvoorbeeld. Compleet met darkroom. Maar zodra je gaat uitdragen dat je homo bent, kan het heel gevaarlijk worden. En in Tsjetsjenië, een islamitische deelrepubliek in het zuiden, vonden vorig jaar homorazzia’s door de lokale autoriteiten plaats volgens mensenrechtenorganisaties.’

Wat is de gaafste plek om heen te gaan in Rusland met kans op veel avontuur, leipe verhalen en achteraf een goed gevoel?

‘De bergen van Dagestan! Ongelooflijk ruige natuur en buitengewone gastvrijheid. Maar let op: de Nederlandse overheid raadt het af om die kant op te gaan wegens veiligheidsrisico’s.

Zelf ben ik heel benieuwd naar Mirny, een stad met een diamantenmijn en van de koudste plekken ter wereld.’

Hoe groot is de achterban en steun voor president Poetin?

‘Eigenlijk weet niemand meer hoeveel mensen Poetin echt steunen. Peilbureaus niet zijn onafhankelijk (de enige onafhankelijke is sinds kort bestempeld als ‘buitenlandse agent’). En als je in de provincie een telefoontje krijgt van een opiniepeiler uit Moskou, is het makkelijker om te zeggen: ‘Ja tuurlijk, ik ben voor Poetin, hoor.’ De meeste mensen zijn helemaal niet in hun hoofd bezig met Poetin.’

Wat is het grootste misverstand dat Nederlanders hebben over Russen?

‘Dat ze als Poetin zijn.’

Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.