vijf vragen

Het grootste Belgische terreurproces in vijf vragen

Het proces tegen sharia4belgium

In Antwerpen is vanmorgen het grootse Belgische terrorismeproces ooit van start gegaan. Er zijn 46 verdachten (waarvan negen aanwezig in de rechtbank) die in België én Nederland zouden hebben geronseld voor de jihad in Syrië. Wat moet u weten bij de aanvang van dit megaproces? Vijf vragen en antwoorden.

Rechtbanktekening van de eerste zittingsdag met Jejoen Bontinck (derde van links) and Fouad Belkacem (vierde van links). Foto belga

Waar draait het proces precies om?
Het Belgische Openbaar Ministerie probeert de vraag te beantwoorden of Sharia4Belgium een terroristische organisatie is. De organisatie ronselde tientallen jihadstrijders voor Syrië. Niet alleen in België, maar ook in Nederland. De organisatie, met de 32-jarige verdachte Fouad B. aan het hoofd, is inmiddels opgedoekt.

'De procureur probeert zo goed mogelijk duidelijk te maken dat Sharia4Belgium een terroristische organisatie was', zegt Volkskrantverslaggeefster Leen Vervaeke, die in de rechtszaal aanwezig is, halverwege de eerste zittingsdag. 'Daarvoor moet de organisatie aan een aantal eisen voldoen. Het OM heeft een hele waslijst aan voorbeelden waaruit zou moeten blijken dat leden van de groep zich schuldig hebben gemaakt aan het rekruteren en indoctrineren van jongeren in Antwerpen en Vilvoorde.'

'Er wordt ook veel geciteerd uit telefoongesprekken en filmpjes, om duidelijk te maken dat er sprake is van het oproepen tot geweld', aldus Vervaeke. Zo zou B. volgens het OM hebben opgeroepen om 'in bloed te offeren voor de Profeet.' Uit een telefoongesprek tussen twee leden, broers van elkaar, citeerde de hoofdaanklaagster: 'Het bloed van ongelovigen is toegelaten. Als het een ongelovige is twijfel ik niet om hem te doden.' In een video veroordeelt B. moslims 'die niet naar Afghanistan afreizen, maar thuis blijven om ijsjes te eten en op de PlayStation te spelen.'

Vervaeke: 'De hoofdaanklaagster probeert te bewijzen dat het de doelstelling van Sharia4Belgium was om de Westerse ideologieën omver te werpen en de en een islamitische staat te vestigen.'

Bewaking bij het justitiepaleis in Antwerpen Foto belga

Wie zijn er bij het proces aanwezig?
Fouad Belkacem (32), Hakim E. (22), Elias T. (24), Walid L. (23), Jejoen Bontinck (19), Mohamed E.Y. (30), Michaël Delefortrie (25) en El Ouazna N. (51) zijn in persoon aanwezig. Bilal E.M. (25) wordt vertegenwoordigd door zijn advocaat, omdat zijn onderbeen is geamputeerd. Hoessein E. is ook door zijn raadsman vertegenwoordigd.

Brian De Mulder (21) en Nora V. (20) laten verstek gaan, maar hun moeders zitten wel in de zaal. Ook de moeder van een verdachte die zelf ook is aangeklaagd, is aanwezig. Het aantal verdachten dat zelf aanwezig is betreft dus negen.

De overige 35 verdachten laten verstek gaan. Van enkelen wordt gevreesd dat ze zijn gedood. Maar volgens de aanklager van het OM is het mogelijk dat overlijdens worden gesimuleerd om zo aan rechtsvervolging te ontkomen. Ook de gesneuvelde Syriëstrijders worden daarom vervolgd.

Foto belga

Waarom zijn veel ogen gericht op Jejoen Bontinck?
De positie van Jejoen Bontinck is bijzonder, omdat het Openbaar Ministerie hem niet alleen als als verdachte beschouwt, maar ook als slachtoffer én als kroongetuige. Hij heeft namelijk een aantal belastende verklaringen over zijn medeverdachten afgegeven.

Jejoen werd eind vorig jaar door zijn vader, de Belgische ex-militair Dimitri Bontinck, uit Syrië teruggehaald. Gezamenlijk verbleven ze korte tijd in Zierikzee, en vervolgens gaf Jejoen zich aan bij de Belgische autoriteiten. Hij beweerde dat hij nog wel moslim was, maar niet langer radicaal. De belastende verklaringen die hij vervolgens afgaf betroffen onder anderen de Nederlander Mohamed Abdiuwahab A. (19)., een ex-Syriëstrijder uit Delft. Volgens het Openbaar Ministerie was hij van plan een overval te plegen en met de buit de jihad te financieren.

Maar de verklaringen van Jejoen zijn allesbehalve consistent. In zijn eerste verklaring liet hij weten in Syrië als chauffeur te hebben gewerkt en er Belgische strijder te hebben ontmoet. Bij een checkpoint zou hij door troepen van Assad zijn opgepakt en gemarteld. Hoe hij heeft weten te ontsnappen vertelt hij niet. Later beweert hij dat hij wel degelijk met Sharia4Belgium-leden naar Syrië is gereisd. Hij zou zich hebben aangesloten bij de aan Islamitische Staat (IS) gelieerde groep Maglis Shura.

Twijfels zijn er over het waarheidsgehalte van het nieuws dat Jejoen in de zomer van 2013 drie weken de cel zou hebben gedeeld met de door IS onthoofde journalisten James Foley en John Cantlie, informatie die zijn vader afgelopen augustus naar de media heeft gelekt. Een bron van de Volkskrant vertelt dat hij is betrapt bij het versieren van meisjes.

Lees ook: Wat is het ware verhaal van Syriëganger Jejoen?

Jejoen Bontinck en zijn advocaat Kris Luyckx. Foto epa

Hoe is de sfeer in de rechtszaal?
Verslaggeefster Vervaeke is vooral de strenge beveiliging in en rond het justitiepaleis aan de Bolivarplaats in Antwerpen opgevallen. 'Er is massale politiebewaking. Er staan drie á vier busjes buiten en ik zag veel agenten lopen. In de rechtszaal zelf staan heel veel beveiligers met een oortje in. Het is redelijk intimiderend. Ook opvallend is dat alle aanwezigen bij binnenkomst door een metaaldetector moesten. Dat is niet gebruikelijk bij een openbare rechtszitting.'

Vanuit het beklaagdenbankje klinkt geregeld afkeurend gemompel. 'Leider Fouad B. zit helemaal vooraan', aldus Vervaeke. 'Hij zit zichtbaar te genieten en praat ook geregeld met de persoon die naast hem zit.'

Verder is het lastig om een bepaalde sfeer te proeven in de rechtszaal. 'Er zijn veel verschillende groepen mensen aanwezig. Behalve verdachten en bewakers is er ook enorm veel pers. Maar er zijn ook juristen die vanuit beroepsmatige belangstelling het proces volgen.'

Foto belga

Hoe gaat het proces verder?
Nadat vandaag het OM aan het woord is geweest, zijn morgen de zogeheten burgerlijke partijen aan de beurt. Dat zijn de personen die beweren schade te hebben opgelopen en een schadevergoeding eisen. Onder hen is ook Jeroen Bontink. 'Omdat hij ontvoerd is geweest, wordt hij ook aangemerkt als een burgerlijke partij', aldus Vervaeke.

De verdediging krijgt vervolgens ruim een week de tijd om hun verweer voor te bereiden. Op 8 oktober kunnen zij in hun zegje doen in het zwaarbewaakte justitiepaleis.

Foto belga
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.