ANALYSE

Het groeiend vakmanschap van IS

De aanslagen in Brussel getuigen van groeiend vakmanschap en coördinatie. De tactiek van IS: angst, paniek en chaos creëren. Ook in Europa.

De aanslagplegers gebruikten een spijkerbom. Beeld reuters

Alsof ze het zo afgesproken hebben. Raadpleeg vier jihadismedeskundigen en ze komen allemaal met hetzelfde scenario als de meest waarschijnlijke verklaring van de gebeurtenissen dinsdag in Brussel. Het gaat als volgt.

Het Frans/Belgische terreurnetwerk dat in november tekende voor de aanslagen in Parijs, had een spectaculaire actie in voorbereiding. De arrestatie vorig week in Brussel van Salah Abdeslam gooide roet in het eten. Paniek! De Franse en Belgische veiligheidsdiensten zouden in hun onderzoek wel eens op het spoor kunnen komen van de geplande terreuractie.

Toch maar niet opblazen

Bovendien zou Abdeslam tijdens de verhoren kunnen doorslaan. Stevig van karakter was hij immers al niet gebleken, toen hij in november in Parijs op het laatste moment besloot zich toch maar niet op te blazen bij het Stade de France. Sterker, hij had zelf gezegd te willen praten. Volgens zijn advocaat beschikt Abdeslam over een 'schat aan informatie', die hij bereid is met justitie te delen in ruil voor strafvermindering.

Dat zette het terreurnetwerk onder druk. De plannen moesten versneld worden uitgevoerd. Waar? In Brussel natuurlijk, de plek waar de groep zojuist een klap was toegebracht met de arrestatie van de man die gold als 'de meest gezochte terrorist van Europa'. De stad bovendien waar de EU en de NAVO hun hoofdkwartier hebben.

Tot zover het scenario dat eensluidend wordt geschetst door Anthony Dworkin (European Council on Foreign Relations, Londen), Mark Singleton (International Centre for Counter-Terrorism, Den Haag), Haras Rafiq (Quilliam Foundation, Londen) en Daveed Gartenstein-Ross (Foundation for Defense of Democracies, Washington).

De verwoeste vertrekhal van vliegveld Zaventem.

Veel is onduidelijk

Of het echt zo gegaan is? Dat is niet zeker. Alle experts houden een slag om de arm. Veel is nog onduidelijk. Een verband met Abdeslam ligt voor de hand, maar staat niet vast. Wellicht hadden de daders aanvankelijk een andere stad op het oog als doelwit, maar verlegde de arrestatie hun aandacht naar de Belgische hoofdstad.

Wat de terroristen vooral hebben willen aantonen, is dat ze nog steeds in staat zijn toe te slaan, dat de arrestatie maar een kleine tegenslag was. Hun tactiek: angst, paniek en chaos creëren. Ook in Europa.

Geen focus op het Westen

Voorheen was dat anders. IS concentreerde zich op het vestigen van een kalifaat in het Midden-Oosten. Spectaculaire aanslagen in het Westen behoorden niet echt tot het repertoire. Aan IS toegeschreven terreuracties in Europa waren beperkt van omvang en werden vooral uitgevoerd door 'lone wolves'.

Dat alles veranderde met de aanslagen in Parijs. Er was geen ontkomen aan: IS had gekozen voor een nieuwe strategie. In maart dat jaar had IS-woordvoerder Abu Mohammed al-Adnani daarop al een toespeling gemaakt. 'We willen Parijs - met Allah's toestemming - aanvallen nog vóór Rome en Spanje.'

Een andere IS-leider, Boubaker al-Hakim, zei in een interview met het Franstalige IS-tijdschrift Dar al-Islam: 'Vermoei je niet met moeilijke doelwitten. Dood wie je kunt onder de ongelovigen. Raak alles en iedereen.'

Twee gewonde vrouwen vlak na de aanslag op het Belgische vliegveld. Beeld reuters

Fanatisme verspreiden

Dat doen de jihadisten met steeds meer vakmanschap en coördinatie. Ook de aanslagen in Brussel getuigen daarvan. Een grote rol daarin spelen de Syrië-gangers. Zij worden ter plekke getraind in terreuracties, uit te voeren zowel in het kalifaat als in het Westen. Na terugkeer in Europa verspreiden zij hun vaardigheden en fanatisme onder medestanders.

Onderzoekers van de Franse politie waren na november verrast door het technisch en organisatorisch raffinement van de Europese IS-aanhangers, zo blijkt uit een intern politierapport dat The New York Times onlangs in handen kreeg. Het terroristisch netwerk bleek veel omvangrijker te zijn dan verwacht. Dit weekeinde zaten in zes Europese landen achttien mensen vast op verdenking van steun aan de Abdeslam-groep.

Of de daders van de Brusselse aanslagen inderdaad uit dit circuit afkomstig zijn, maakt misschien niet eens zo veel uit. 'Was het IS? Was het Al Qaida? Dat wordt steeds irrelevanter', zegt Rafiq. 'Over vijf jaar hebben we misschien weer een andere afkorting. De ideologie is steeds hetzelfde, dat is hun zuurstof. Wat telt, is dat er een wereldwijde jihadistische opstand gaande is.'

Singleton hoorde het nieuws uit Brussel op Malta, waar hij een week lang vergadert met het Global Counter-Terrorism Forum. 'Terugkerende Syrië-strijders', is het thema van de bijeenkomst. 'Onze conclusie is: er gebeurt al heel veel. We lopen alleen achter de feiten aan.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden