Analyse

Het Griekse falen? 'Duitsland kan het ook niet aan'

Griekenland is maandag tijdens een informele bijeenkomst van Europese ministers in Amsterdam zwaar onder druk gezet om nu snel de vluchtelingenstroom in te dammen. Waarom lukt dat de Grieken niet? En ligt het alleen aan hen?

Vluchtelingen in het grensgebied tussen Macedonië en Griekenland. Beeld anp
Vluchtelingen in het grensgebied tussen Macedonië en Griekenland.Beeld anp

'Een combinatie van trots en onvermogen.' Zo duidt Jorrit Rijpma, op de Universiteit Leiden gespecialiseerd in Europees migratierecht, het onvermogen van Griekenland om de vluchtelingenstroom een halt toe te roepen. 'Inmenging van Europa om de grenzen te bewaken wordt beschouwd als weer een bedreiging van de Griekse soevereiniteit.'

Vluchtelingenstroom Griekenland

Lees ook: EU dreigt Athene af te grendelen van Schengen

Jarenlang heeft Griekenland hulp geweigerd van de Europese organisatie voor grensbewaking Frontex en van het Europees asielagentschap EASO. Pas toen het dreigement klonk de Grieken uit de Schengenzone te gooien, diende het land een officieel hulpverzoek in. Dat was pas afgelopen december. Sindsdien is de Griekse kustwacht uitgebreid tot zo'n twintig schepen. Ook stuurde Europa achthonderd grensbewakers. Op papier althans. Begin januari was nog niet de helft gearriveerd.

De toegezegde steun is bij lange na niet toereikend om de vluchtelingen tegen te houden die nog steeds in gemiddeld vijftig rubberboten per dag de Griekse eilanden bereiken. En dan is het nu nog winter. Afgelopen zomer staken zo'n tienduizend vluchtelingen per dag de Egeïsche Zee over in honderden bootjes. De Griekse kustwacht kan niet anders dan de bootjes veilig aan wal loodsen als ze eenmaal in Griekse wateren zijn. Terugsturen is gevaarlijk en bovendien zinloos. Turkije neemt de vluchtelingen toch niet terug en handelt in strijd met internationale verdragen die oorlogsvluchtelingen het recht geven een veilig heenkomen te zoeken.

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Falend asielbeleid

'Turkije is een moeilijke partner en valt dus evengoed te verwijten dat er geen einde komt aan de vluchtelingenstroom', zegt Rijpma. 'Maar het echte probleem is dat het Europese asielbeleid niet werkt.' Het Europese voorstel Frontex in Macedonië in te zetten om de grens met Griekenland te bewaken is daar volgens Rijpma het bewijs van. 'Alle lidstaten handelen nu uit eigenbelang en het probleem wordt als een hete aardappel teruggeschoven naar Griekenland.'

In Griekenland wacht een humanitaire ramp, voorspelt Eva Cossé van Human Rights Watch. Vorige week kwamen nog honderden migranten in de ijzige kou vast te zitten aan de grens met Macedonië toen dat land weer tijdelijk de grens had dichtgegooid. Aan de grens met Turkije protesteerden afgelopen weekeinde honderden activisten nadat vorige week weer ruim veertig vluchtelingen waren verdronken in twee bootjes.

Slechte samenwerking

De Turken en de Grieken werken bovendien slecht samen op zee. 'Het verleden heeft een grote vertrouwensbreuk achtergelaten', zegt politiek commentator Angelos Athanasopoulos van de Griekse krant To Vima. De Turken zouden de Griekse zeegrenzen betwisten en reddingswerk verstoren. Bovendien acht Athanasopoulos het waarschijnlijk dat Griekse én Turkse kustwachten zich laten omkopen door smokkelaars. De slechte band tussen Turkije en Griekenland verklaart volgens hem de weerstand bij Grieken om de grensbewaking aan Europa over te dragen.

Toch lost betere grensbewaking niet het vluchtelingenprobleem op, zegt jurist Rijpma. 'Zolang er oorlog is en de omstandigheden in de opvang in de regio niet verbeteren, blijven vluchtelingen komen. Met hogere hekken maak je alleen de route moeilijker en gevaarlijker.'

Griekenland zit met een groot capaciteitsprobleem. Het is niet bij machte gebleken de ruim 850 duizend migranten die vorig jaar via het land reisden te registreren en fatsoenlijk opvang te bieden. De Grieken zeggen te weinig steun van Europa te hebben gekregen, Europa verwijt Griekenland dat het er niet om vraagt en zelfs hulp afwijst. 'De waarheid ligt in het midden', denkt Cossé. 'Vergeet niet dat Griekenland een failliet land is.'

Verdeelprogramma

Volgens commentator Athanasopoulos onderschat Europa de aantallen die Griekenland te verstouwen heeft. 'Natuurlijk zijn de Grieken berucht om hun inefficiëntie, vertraging en bureaucratie. Maar ook landen als Duitsland en Zweden kunnen dit niet meer aan en sluiten de grenzen. Op de Griekse eilanden kwamen alleen al in december 110 duizend migranten aan. Dan verwacht Europa dat die even worden afgehandeld op de hotspots, waar capaciteit is voor hooguit zevenduizend mensen.'

Het falen van de vijf hotspots op de Griekse eilanden, waar 160 duizend vluchtelingen verdeeld zouden worden over Europa, valt niet alleen Griekenland aan te rekenen. De lidstaten komen niet over de brug met uitnodigingen en zouden zelfs onmogelijke eisen stellen zoals 'alleen vrouwen' of 'alleen christenen'. Omgekeerd vertrouwen de vluchtelingen het verdeelprogramma niet en kiezen ze liever de illegale Balkanroute. Zolang Europa niet met de beloofde versterking over de brug komt, is het zeker dat Griekenland tijdens de EU-top op 18 februari geen verbetering heeft kunnen laten zien, verwacht Athanasopoulos. 'Als dan de grens van Schengen naar Macedonië wordt verlegd, wordt Griekenland in chaos gestort.'

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden