Het gordelroosvirus kan zich niet meer verbergen

Doen, vaccinatie met dat nieuwe gordelroosvaccin, zeggen medici. Dat kan veel pijnellende voorkomen...

Het begint met huidtintelingen, met jeuk, vervolgens vormen zich blaasjes. Het kan eindigen met langdurige en ellendige zenuwpijnen. Gordelroos heeft veel gezichten. Het virus kan op diverse plaatsen op het lichaam opduiken, vooral in het gezicht en op delen van de buik, in de vorm van een roodvlekkerige gordel.

Afgelopen weekend hebben de Amerikaanse gezondheidsautoriteiten, de FDA, marktintroductie goedgekeurd van een vaccin tegen gordelroos. Tot nu toe het enige.

Producent Sanofí Pasteur MSD heeft hoge verwachtingen van dat Zostavax-vaccin. Binnen enkele weken zal het in de VS te koop zijn. Marktintroductie in Europa wordt begin 2007 verwacht.

‘De kans dat het virus de kop opsteekt, neemt toe met de leeftijd’, zegt anesthesioloog Albert van Wijck van het Universitair Medisch Centrum Utrecht. ‘Medisch zijn er genoeg argumenten voor vaccinatie van vijftig- of zestigplussers met dat nieuwe vaccin.’

Nagenoeg iedereen draagt het waterpokkenvirus dat verantwoordelijk is voor gordelroos. Op kleuterleeftijd raakt iedereen ermee besmet. Koorts, blaasjes op de huid en vervelende jeuk. Na ongeveer een week heeft het immuunsysteem de meeste virusdeeltjes opgeruimd. Het waterpokkenvirus gaat dan noodgedwongen ondergronds. Virusdeeltjes verstoppen zich in zenuwknopen verspreid over het lichaam.

Op oudere leeftijd wordt het immuunsysteem echter slomer. Het waterpokkenvirus grijpt nieuwe kansen om op te vlammen, in de vorm van gordelroos. Gemiddeld een op de vijf mensen krijgt daar last van. De helft van alle tachtigjarigen heeft gordelroos gehad, illustreert Van Wijck die vatbaarheid op hoge leeftijd.

Uitzieken

Uitzieken, het afweersysteem zijn werk laten doen, is de enige remedie. Meestal na twee à drie weken verdwijnen de ziekteverschijnselen, en dimt het virus. Echter 10 à 15 procent van de mensen houdt er lang last van, en heeft extreem veel pijn. Soms jaren achtereen, zegt pijnkundige Van Wijck. ‘Daar is geen adequate pijnbestrijding tegen, hun leven wordt vergald.’

Van Wijck heeft samen met een groep huisartsen in de regio Utrecht/Amersfoort onderzoek gedaan naar pijnstilling bij oudere patiënten. Pijnstillers, virusremmende middelen vormen vaak onderdeel van een pijnonderdrukkende behandeling.

De Utrechtse anesthesioloog deed daar nog een extra injectie met een pijnstiller bij, onderhuids op de geïnfecteerde plek. Dat hielp de eerste tijd, Maar na enige maanden was het effect van die injectie weggeëbd. Van Wijck: ‘Het virus tast na verloop van tijd zenuwbanen aan, dat geeft extreem veel pijn. Die schade is blijvend, en geeft die ernstige pijnklachten.’

Onderzoekers van toen nog pharmabedrijf Merck hebben de afgelopen tien jaar een vaccin ontwikkeld voor ouderen. Dat is gebeurd op basis van een vaccin dat in de VS wordt gebruikt tegen waterpokken bij kinderen.

De basis ervan is een levend virus waaraan is gesleuteld om het te verzwakken. Dat verzwakte virus maakt het ‘slapende’ afweersysteem wakker dat vervolgens met opruimen gaat beginnen.

Het vaccin van Merck is de afgelopen jaren in de VS uitgetest onder 38.500 mannen en vrouwen boven de zestig jaar. Zij werden gevaccineerd met dit vaccin of met een nepvloeistof. Daarna zijn ze ruim drie jaar gevolgd.

Twee maal zoveel personen in de nepinjectiegroep kregen pijnlijke gordelroos, vergeleken met de vaccin-groep. Diegenen die toch gordelroos kregen, hadden bovendien veel minder pijnklachten, blijkt uit de studie die werd uitgevoerd in 22 Amerikaanse ziekenhuizen.

Registratie

Op basis van dat onderzoek is in de VS en in Europa marktregistratie aangevraagd. Het federale FDA in de VS heeft afgelopen weekend goedkeuring gegeven voor gebruik van een variant die in de koelkast kan worden opgeslagen.

De Europese autoriteiten hebben in mei een variant goedgekeurd die in bevroren toestand moet worden opgeslagen. Sanofí Pasteur MSD, waarin Merck is opgegaan, vraagt binnenkort markttoestemming voor de gebruiksvriendelijkere koelkastvariant.

Dat gebeurt op basis van laboratoriumonderzoek waaruit blijkt dat een bevroren vaccin biologisch hetzelfde is als een product dat langdurig is gekoeld bij enkele graden celsius. De FDA beschikte al over die studieresultaten.

Sanofí verwacht begin 2007 Europese goedkeuring op de bruikbare koelkastvariant. Nederlandse infectie-experts reageren positief. ‘Pijnklachten zijn ernstig. Mensen die het risico daarop willen verkleinen, kunnen het vaccin straks kopen, net als het jaarlijkse griepvaccin, zegt Roel Coutinho van het Centrum Infectiebestrijding.

Of het vaccin zal worden vergoed voor risicogroepen (ouderen), zoals het griepvaccin, is nog onbekend. Een commissie van de Gezondheidsraad, die het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) evalueert, is bezig met een afweging tussen ziektelast en kosten.

Ben van der Zeijst van het Nederlands Vaccin Instituut (NVI), uitvoerder van dat RVP, vindt het vaccin ‘een serieuze kandidaat voor opname in een collectief vaccinatieprogramma’. Vanwege de ellende die met besmetting gepaard gaat.Van der Zeijst: ‘In Nederland krijgen naar schatting jaarlijks 35 duizend mensen gordelroos. In 2025 zijn dat er vanwege de vergrijzing 55 duizend. Vaccinatie voorkomt veel pijn.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden