Het glazen album van Limburg

Heel soms stuit iemand op een schat. Het overkwam een bezoeker van de vrijmarkt in Amsterdam, enkele jaren geleden. Verstopt onder een tafeltje met prullaria ontdekte hij vier wijnkisten met glasplaatjes in enveloppen. De man kocht ze uit nieuwsgierigheid.

Het bleek een unieke verzameling glasnegatieven van foto's van Limburgse dorpen en steden uit de jaren dertig. Gemaakt door Jan de Jong voor Spaarnestad, de befaamde Haarlemse uitgever van tijdschriften als Katholieke Illustratie, Libelle en Panorama.


De man schonk de 3.600 glasnegatieven aan het Limburgs Museum Venlo, dat na jaren van restauratie en onderzoek een fotoboek en een tentoonstelling heeft samengesteld.


Er is geen fotograaf die Limburg in die jaren zo veel en zo fabuleus heeft vastgelegd, zegt Sef Derkx, die de tekst van Het glazen album van Limburg schreef. Het publiek participeerde bij de samenstelling van het boek. Ruim een half jaar drukte het Limburgs Dagblad wekelijks foto's af met de vraag of lezers het verhaal erbij kenden. 'We kregen ontzettend veel reacties. Veel mensen hadden nog nooit een foto uit hun jeugdjaren gezien.'


Het Limburg van de foto's bestaat niet meer, zegt Derkx. 'Het is een totaal andere wereld, het is stil en leeg op straat.'


De schaduwzijde van de crisisjaren blijft op de foto's adequaat buiten beeld. De fotograaf richtte zijn lens op propere boerinnen, mooie kerkjes en spelende kinderen. Nieuws was voor bladen als Ons Zuiden en Limburg in beeld, die veel foto's destijds publiceerden, blijkbaar goed nieuws.


De opnamen waren goed gedocumenteerd. Elk glasplaatje zat in een envelop, met daarop de datum en plaatsnaam en een korte beschrijving. Soms schilderachtig: 'Heerlen - Langs de gestolde beekjes dien de met rijp getooide boomen het schitterend'. Of onbedoeld geestig: 'Elsloo - Kippenfokkerij: een dorstige kip'.


De verzameling moet via een opkoper op de Amsterdamse rommelmarkt zijn beland, zegt Derkx. In 1973 verhuisde uitgeverij Spaarnestad en besloot de directie het archief rigoureus op te schonen. Naar schatting 35 duizend glasnegatieven werden verkocht aan een opkoper. Een verdwenen collectie, waarvan heel soms een klein stukje opduikt. Zoals nu.


Foto's werden destijds gemaakt met een camera met glazen plaatjes, zegt Derkx. De zogeheten glasnegatieven. In het fototoestel zaten twaalf glazen plaatjes. Zo'n plaatje, met zilversporen in gelatine, werd belicht. Hierdoor ontstond het beeld op het glasplaatje. Later kon de fotograaf dan in een donkere kamer een afdruk van de foto maken.


Tot april 2011 zijn de 340 foto's in het Limburgs museum Venlo te bewonderen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden